Evrim Konulu Tavsiye Ettiğim 10 Kitap

Evrimsel biyoloji konusu Türkiye'de pek ilgi görmese de aslında sadece insanoğlunun değil, tüm canlılığın geçmişini ve gelişim sürecini anlamak için nihai öneme sahiptir. Bu alanda özellikle son 10 yılda yapılan bilimsel çalışmaların sayısı, 1800-1900 yılları arasındaki 100 yıllık süreçte yapılan bilimsel sayıdan daha fazladır. Arkeoloji sayesinde elde edilen buluntuların paleontoloji bilimi sayesinde tetkik edilmesi ortaya çok sayıda somut delili de çıkarmaktadır.

Evrimsel biyoloji hakkında dünya çapında yayımlanmış birçok makale ve kitap bulunmaktadır. Ülkemizde bu alanda pek makale yazılmasa da özellikle yabancı yazarların bu alanda telif ettikleri eserlerin bazıları Türkçeye çevrilip yayımlanmaktadır. Bu alanda, Türkiye'de özellikle son 10 yılda yayımlanmış eser sayısında ciddi bir artış görülmektedir. Ben de okuyup beğendiğim ve aralarından seçtiğim 10 kitabı sizlere tavsiye edeceğim. Bence içerisinde yaptığım sıralama, aynı zamanda tavsiye ettiğim okuma sıralamasıdır ancak hepsini okumanız şart değildir. Eserlerin içerikleri hakkında sizlere kısa bilgiler verip hangisine zaman ayırabileceğiniz tamamen sizin okuma alışkanlığına bağlıdır.

1- 50 Soruda İnsanın Tarihöncesi Evrimi (Metin Özbek)

Metin Özbek tarafından hazırlanan bu kitap başlangıç için iyi bir kitap. Evrim konusuyla ilgili ilk defa okuma yapacak insanların aklında birçok soru işareti var. Bu soru işaretlerinin birçoğu ülkemizde evrim vardır/yoktur tartışmasının bilimsellikten oldukça uzakta fazlaca yapılıyor olmasından kaynaklıdır. Bu kitap, sorularla insanın evrimsel sürecini ele almakla beraber kafalardaki soru işaretlerini gidermeye odaklanıyor. Hâliyle zihninizde ön yargıya neden olan soru işaretlerini gidererek başlamak iyi bir adım olacaktır. Dilerseniz alternatif olarak aynı yayınevinden çıkan Çağrı Mert Bakırcı'nın kitabını da okuyabilirsiniz.

2- Kozmos (Carl Sagan)

''Dünyanın en çok satan bilimsel kitabı nedir?'' sorusunun cevabı Carl Sagan'ın kaleme aldığı Kozmos'tur. Esasen bu kitap, bir evrim kitabı değildir ancak evrenin yapısı, yıldızların ve gezegenlerin oluşumu gibi birçok konu hakkında bilgi verdiğinden evrimi anlamak açısından önem taşımaktadır. Zaten bu içeriğimizde önemli olan sadece evrim konulu kitaplar önermek değil, evrimi anlamamızı kolaylaştıracak kitaplar önermektir. Evrendeki konumumuz, yaşamın sırları gibi birçok konu zaten evrimle iç içe olduğundan bu kitap o açığı kapatmaktadır.

3- İnsanın Evrimi (Josef H. Reichholf)

Yine giriş seviyesinde okunabilecek bir kitapla daha karşınızdayım. Biyolog Josef H. Reichholf tarafından kaleme alınan bu kitapta insanın evrimi sade bir anlatımla özetlenmektedir. Belki ilk çeyreği biraz sıkıcı gelebilir çünkü bu kısımlarda bir girizgâh yapılmakta ve bu alandaki çalışmalara kısaca değinmektedir. İçinde kuru kuru bilgiler yok, özellikle son çeyreğinde insanın evrimsel süreci daha detaylı ele alınmaktadır. Dili yalın ve çevirisi de güzel olduğundan karmaşık kitap sevmeyenlerin keyif alabileceğini düşünsem de henüz derinlere dalmak için yeteri bir kitap değildir.

4- Dünyanın ve Canlılığın Evrimi (Ali Demirsoy)

Ülkemizde kaleme alınan belki de en güzel evrim konulu kitaptır. Ben de altyapım olmasına rağmen bu kitap sayesinde öğrendiğim birçok konu aldı. Hatta aşağıdaki görselde gösterdiğim gibi sayfalarda birçok not aldım. Eminim siz de bu kitaba ders kitabı gibi çalışacaksınız. Kitap, doğrudan evrim konusuyla başlamamaktadır. Öncelikle, eski dönemlerde insanların din ve ahiret anlayışından bahsetmektedir. Akabinde Ay ve Dünya'nın oluşumu ele alınmakta, Dünya'nın yapısı detaylı bir şekilde izah edilmektedir. Bu arada, evrim konusuna öncülük etmiş biyologların tartışma ve fikirleri açıklanarak aralara serpiştirilmektedir. Bu hâliyle çok yönlü bir kitap olduğunu söylemek yanlış olmaz. Canlılığın ilk nasıl teşekkül ettiği, memelilerin oluşumu, neslin devamı ve hangi yönde nasıl istikamet ettiği gibi birçok konuya bol örnek ve şemalarla değinmektedir.

5- İnsanın Evrimi (Ali Demirsoy)

Ali Demirsoy'un İnsanın Evrimi adlı kitabı çıkalı çok olmadı. Evrimin daha kolay anlaşılabilmesi için bir miktar Fizik, Jeoloji, Kimya ve Astronomi bilmek gereklidir. Yukarıda tavsiye ettiğim Dünyanın ve Canlılığın Evrimi adlı kitabı bu konular hakkında da biraz temel oluşturmaktadır. Bu yüzden Dünya'nın çekirdeği konusu dahi işlenmektedir. ''Bunların evrimle ne ilgisi var, Dünya'nın yapısal özelliklerini okumak istemiyorum ki ben'' şeklinde şikâyet etmeyin, bunlar evrimi anlamak için gerekli konulardır. Nasıl ki trafikte araba sürmek için araba sürmesinden önce trafik kurallarını bilmek gerekiyor, burada da aynı mantık vardır. Önceki kitapta temel oluşturulduğundan bu kitapta insanın evrimi üzerinde daha çok durulmaktadır. Bu yüzden önce yukarıdaki kitabın, daha sonra bu kitabın okunması gerekmektedir. Bu kitap, Josef H. Reichholf'un kitabından daha doyurucu bilgiler vermekle beraber konular mukayeseli biçimde daha güzel açıklanmaktadır.

6- İçimizdeki Balık (Neil Shubin)

2006 yılında Tiktaalik'i keşfeden Neil Shubin'in insanın evrimsel sürecini diğer canlılarla ortak yönleriyle anlattığı kitaptır. Tiktaalik, sudan karaya geçiş yapan bir amfibidir. 500 milyon yıl önce, canlı türleri solucan ve sonrasında balık şeklinde idi. Sudaki çeşitlilik bunlarla sınırlı değildi ve şu an gelmiş geçmiş tüm canlıların %99'unun nesli tükenmiş durumdadır. O balığın, sudan sıyrılıp Tiktaalik gibi bir amfibi olması ve karada geçirilen süreç, akabinde memeliye dönüşüm gibi süreçleri ele alması bakımından okuması oldukça keyifli ve sürükleyicidir.

7- Neandertal (Rebacca Wragg Skyes)

Şu an yaşam süren tek insan türü homo sapiens olsa da önceden böyle değildi. Homo neandethalensis, homo floresiensis gibi aynı anda yaşam süren farklı insan türleri de vardı ancak sapiens yani biz modern insan dışında hepsinin nesli tükendi. Bunlar arasında en gizemli tür hiç şüphesiz homo neanderthalensis idi. Bize çok benzeyen bu tür, fiziksel olarak bizden çok daha güçlüydü. Hatta ölü gömme gibi günümüzde uyguladığımız birçok uygulamayı onlar uygulamaya başlamıştı. Neandertaller hakkında elde edilen bulgu ve tespitlerin tamamına değinen bu kitap, bu gizemli türün perdelerini aralamaktadır.

8- Türlerin Kökeni (Charles Darwin)

Evrim denince akla ilk gelen isimlerden biri hiç şüphesiz Charles Darwin ve onun Türlerin Kökeni isimli kitabıdır. Esasen bu kitabı tavsiye edip etmeme hususunda çok kararsız kalmıştım. Çünkü bu kitap biraz yorucu ve hatta sıkıcı gelebilir. Ancak yukarıda önerdiğim kitaplar okunduktan sonra daha verimli bir şekilde okunabileceğini düşünüyorum. Darwin'in, adalara yaptığı keşifler ve elde ettiği bulgularla evrim kuramını şekillendirmesi, bu kitabı aynı zamanda evrimsel biyolojinin temel kitabı hâline getirmektedir.

9- Darwin (Adrian Desmond - James Moore)

Evrim konulu kitaplar sadece evrimi ele alan kitaplardan ibaret olmamalı anlayışıyla bu alanın öncüsü olan Charles Darwin'in biyografisini de tavsiye etmek istedim. Baştan belirteyim; bu ve bir sonraki tavsiye edeceğim kitabın okunması şart değildir. Ancak evrimsel çalışmaların nasıl başladığı, bilim dünyasında nasıl bir yankı uyandırdığı, Hristiyan kilisesinin nasıl tepki verdiği konusu bu kitapta anlatılmaktadır. Ülkemizde de bu alanda ciddi bir karşıtlık varken, ilk defa ''İnsan da evrim geçiriyor'' görüşünün yarattığı gergin ortamı hayal edin. Bu ve daha fazlası bu kitapta her yönüyle ele alınmaktadır.

10- Evrimin Kısa Tarihi (Tamer Kaya)

Son olarak bir tarih kitabıyla bitirmek istiyorum. Tamer Kaya'nın bu kitabı, ''Nasıl var olduk?'' sorusuna getirilen tüm cevapları bir araya getirmektedir. Sadece Darwin'e değil, Antik Yunan'a kadar götürülmektedir. Evrim fikrinin nasıl doğduğu, kimlerin hangi düşünceyi müdafaa ettiği, tartışmalar ve bunlarda parmağı olan bilim adamlarının çalışmaları açıklanmaktadır. Diğer kitaplardan farklı olarak bu kitap, sizi evrimsel biyoloji alanında kafa yormuş insanlarla tanıştırmaktadır.