Kedilerin Evrimsel Süreci ve Kediler Hakkında Pek Bilinmeyen Detaylar

Küçük, sevimli, narin ve evde en çok beslenen hayvanlardan biri olan kedilerin evrimsel süreci çok eski yıllara kadar uzanır. Kedi denildiğinde akla bu şirin hayvanlar gelse de aslında kedi ailesi oldukça büyüktür. Bu narin kedileri incelemeden önce biraz akrabalarından bahsetmek istiyorum.

Kedigillerin evrimi günümüzden 25 milyon yıl öncesine uzanır

İnsanın evrimsel sürecine baktığımızda bunu primat takımının ortaya çıktığı 55-65 milyon yıl öncesine yani Paleosen Dönemi'ne kadar götürebiliyoruz. İnsanın evrimi ve homolar hakkında kısa bilgi edinmek istiyorsanız şu Bence'mi de okuyabilirsiniz: İlk Atalarımızı Tanıyalım: Primattan Homo Sapiens'e

Kedigillerin evrimi ise 25 milyon yıl öncesine yani Oliyosen Dönem'ine kadar uzanmaktadır. Kedigillerin altında iki alt aile bulunur: Pantherinae ve Felinae.

İki alt aile: ''Pantherinae'' ve ''Felinae'' ailelerindeki kedi türleri

Kedigillerin alt ailelerinden biri olan pantherinae daha çok büyük yırtıcılar dediğimiz aslan, kaplan, leopar, jaguar gibi hayvanları ihtiva eder. Felinae ise nispeten daha küçük çita, puma, vaşak ve beslediğimiz ev kedilerini kapsar. Ancak bu Bence'de, tüm kedi grubundan değil de sadece evimizde beslediğimiz kedilerden bahsedeceğim.

Kedigillerin farklı türlere ayrılmaları ve evcil kedilerin yaygınlaşması

Kedigillerin evrimi 25 milyon yıl öncesine kadar uzansa da felinler yani ev kedilerinin içinde bulunduğu grup 9 milyon yıl önce evrimleşmiştir. Asya ve Avrupa coğrafyasında ortaya çıkan kedigillerin çeşitli bölgelere dağılıp adapte olmalarıyla yeni türler ortaya çıkmıştır. Bazılarının ise soyları tükenmiştir. Mesela iki uzun dişe sahip olan, Buz Devri filmindeki Diego adlı kedinin de içinde bulunduğu smilodon türü günümüze kadar ulaşamamıştır. Felinler içinde en büyük kedi türleri puma ve çitadır. Onun dışında vaşak ve günümüz evcil kedileri de yine bu sınıftan türemiştir. Ancak bu sınıf, 9 milyon yıl önce evrimleşmiş olan felis attica'ya kadar gittiği için kaplan, aslan gibi büyük kedi türleriyle de akrabalık bağları vardır. Bu yüzden evinizde beslediğiniz minik kedinin DNA'sı ile en yırtıcı kedi türü olan kaplanın DNA'sı %95 oranında aynıdır.

Felinae ailesi içerisindeki felisler

Yukarıda kedigillerin pantherinae ve felinae olmak üzere ikiye aydıldığını söylemiştik. Nispeten daha küçük kedi türleri olan panter, puma, vaşak ve evcil kedilerin olduğu aileye felinae denmektedir. Felinae ailesi de kendi içinde ayrılır. Bu aile içerisindeki günümüz kedilerini ihtiva eden gruba ''felis'' denir. Yani evinizde beslediğiniz kedi aslında bir felistir.

Felislerin genel özellikleri ve yayılmaları

Felisler, Antarktika gibi bölgeler hariç hemen hemen dünyanın her yerinde yaşamaktadırlar. Evcilleşmemiş olan vahşi türler Avrupa, Asya ve Afrika'ya yayılmışlardır. Evde beslediğiniz ve sokakta gördüğünüz kedilerin aksine felisler içerisinde orman kedileri de vardır ve bunlar vahşidir. Kedigiller, genel olarak süper yırtıcılardır. Çok iyi işitir ve görürler, refleksleri hızlıdır. Bir türün kedigillere ait olduğunu ispat edebilmek için genel olarak kafatası yapısına bakılır ve yakın zamana kadar sırtlanların köpekgillerden olduğu bilinse de son zamanlardaki araştırmalar süper yırtıcı olan sırtlanların da aslında kedigillerden olduğunu ortaya koymaktadır.

Kedilerin ilk defa evcilleştirilmeleri

Yakın tarihe kadar kedileri kutsal olarak gören Antik Mısır halkının kedileri ilk evcilleştiren topluluk olduğu biliniyordu. Bu evcilleştirme ise 4 bin yıl öncesine kadar uzanmakta. Ancak Kıbrıs'ta yapılan bir kazıda, bir insanın kedisiyle birlikte gömüldüğü ve kalıntıların 10 bin yıl öncesine dayandığı ortaya çıkmıştır. Bu kazıdan da anlıyoruz ki, aslında kediler 4 bin yıldan çok daha uzun bir süre önce de insanlar tarafından evcilleştirilmiştir.

İnsanoğlunun kedileri evcilleştirip pantherinae ailesinden uzak durma sebepleri

İnsan, sosyal bir canlı olduğundan bazen sevgisini hayvanlarla da paylaşabilmektedir. Küçük kedilerin de sosyal özelliklere sahip olmaları, insanların kedilerle arkadaşlık kurmasına neden olmuştur. Ayrıca kediler, sürüngen ve kemirgen gibi hayvanları ortadan kaldırdığı için bu amaçla da kullanılmışlardır. Pantherinae ailesindeki kediler de evcilleştirilmeye müsaittir. Nitekim bazı insanlar aslan, kaplan, jaguar gibi hayvanları evcilleştirmeyi başarmıştır. Ancak bu gruptaki kediler büyük ve yırtıcı oldukları için insanoğlu evcilleştirmek yerine onlardan uzak durmayı tercih etmiş ve gerektiğinde avlama gereği duymuşlardır.

Türkiye'de sokaklarda yaşayan kediler bu topraklarda bizden daha kadimdirler

Türkiye'de yaşayan insanlar, ekseriyetle 1000 yıl önce Anadolu'ya gelmeye başlamışlardır. Hatta bugünkü Türkiye yapısının nasıl oluştuğunu merak ediyorsanız şu Bence'mi de okuyabilirsiniz:

Türkiye'de Yaşayan İnsanların Kökenleri ve Türkiye'ye Yerleşme Süreçleri

Nasıl ki Koronavirüs salgınıyla mücadele ediyorsak geçmiş milletler de veba gibi çeşitli salgınlarla mücadele etmek zorunda kalmışlardır. Özellikle farelerin mikrobu yaymalarıyla dönemin Bizans İmparatorluğu çözüm olarak çok sayıda kediyi gemilerle Konstantinopolis'e yani İstanbul'a getirtmiştir. Bugünkü Türkiye toprakları, Bizans hakimiyeti altında olduğundan sokaklar kedilerle dolmaya başlamıştır. Akabinde Anadolu Selçuklu ve Osmanlı Devleti'nin hüküm sürdüğü bu topraklarda, Türk halkının hayvanlara olan saygısı sebebiyle günümüze kadar intikal edebilmişlerdir. Saygı diyorum zira o dönemde kediler Avrupa'da şeytan olarak görülmekteydi. Dolayısıyla bugün sokakta gördüğünüz bir kedinin dedeleri, 1500 yıldan önce bu topraklarda yaşamaktaydı. Muhtemelen sizin dedeleriniz o zamanlarda bu topraklarda yoktu.