Türkiye'de Yaşayan İnsanların Kökenleri ve Türkiye'ye Yerleşme Süreçleri

Türkiye'de farklı ırktan, milletten, dinden, mezhepten birçok insan yaşamaktadır. Bu insanların Türkiye'ye ne zaman, nasıl, niçin ve hangi şartlar altında geldikleri ise herkesçe bilinmemektedir. Oysa aynı devlet altında yaşadığımız insanların geçmişini bilmek hem kültürel hem de bağ yönünden önem teşkil etmektedir. Ben de bu Bence'de Türkiye'de yaşayan insanların kökenlerinden bahsedip bu topraklara nasıl ve niçin geldiklerini sizlere soru başlıkları altında anlatmaya çalışacağım.

Türkler, Türkiye'ye ilk adımı hangi tarihte attı?

1071'deki Malazgirt Meydan Muharebesi ile birlikte Türklerin Anadolu'ya girdiği söylenilse de bu bilgi yanlıştır. Zaten öncesinde Türkler Anadolu topraklarına çoktan girmişlerdi. Nitekim Bizans imparatoru IV. Romanos Diogenes'in amacı da Türkleri Anadolu'dan atıp Selçuklu topraklarını ilhak etmekti. Büyük Selçuklu Devleti daha kurulmadan önce Oğuzların Kınık boyundan gelen, yani Oğuz Kağan'ın soyundan olan Selçuklulardan Tuğrul Bey ile Çağrı Bey kendilerine yurt bulma arayışındaydılar. Çağrı Bey, yurt bulmak için 1018 yılında bugünkü Kazakistan coğrafyasından Türkiye'ye gelerek bir keşif yaptı. Dolayısıyla Türkler, her ne kadar yerleşmemiş olsalar da ilk adımlarını 1018 yılında atmış oldu.

Türkler Anadolu'ya gelmeden önce bu topraklarda kimler yaşıyordu?

Türkler Anadolu'ya gelmeden önce bu topraklar Bizans İmparatorluğu'na dahildi. Bu topraklarda Rumlar yaşadığı gibi Ermeni, Süryani ve Gürcüler de yaşamaktaydı. Özellikle Ermenilerin bu topraklardaki varlıkları, Bizans'tan da önceye dayanır.

Türkler neden Orta Asya'dan kalkıp Anadolu'ya gelme gereği duydular?

1000 yılından itibaren Oğuz Yabgulularında bulunan Türkler, bugünkü Kazakistan ve Kırgızistan coğrafyasından çıkıp kendilerine yurt bulmak için Güney'e inmeye başladılar. Kendilerine yurt bulmak isteyen bu Türkler, çeşitli köy ve kasabalara saldırdırlar. O sırada Büyük Selçuklu Devleti yeni kurulmuştu ve Sultan Tuğrul Bey, kendilerine yurt bulmak isteyen bu Türkleri Anadolu'ya yerleştirmek istedi. Bunun için Anadolu'da hüküm süren Bizans ile münasebete girmesi gerektiğini biliyordu. Orta Asya'dan göç eden ve yurt arayan Türkleri Anadolu'ya yerleştirmek isteyen Tuğrul Bey, gönderdiği ordular ile 1048 yılında Pasinler Savaşı ile Bizans ordularını mağlup etti. Yani Türklerin Anadolu'ya ilk kez gelmeleri, yurt bulmak için olmuştur.

Türkiye toprakları tam olarak ne zaman Türklere ait oldu?

Her ne kadar 1071'den önce Türkler Anadolu'ya girmiş olsa da tamamen yerleşmeye başlamaları 1071'den itibaren olmuştur. Sultan Alp Arslan, Suriye Seferi'ne çıktığı sırada Bizans imparatoru IV. Romanos Diogenes, Türkleri Anadolu'dan atmak için 200 bin kişilik bir ordu kurdu. 1071'de vuku bulan Malazgirt Meydan Muharebesi ile Bizans, Selçuklu Devleti tarafından mağlup edildi ve bu tarihten itibaren Anadolu toprakları yavaş yavaş Selçuklu toprağı oldu. Orta Asya'dan göç eden Türkler, bu tarihten itibaren Anadolu'ya yerleşmeye başladılar. 13'üncü yüzyılda başlayan Moğol istilası sebebiyle Türkler, Moğol ordularının önünden kaçarak Anadolu'ya sığındı ve böylelikle Anadolu'nun tamamen Türkleşmesi 11-13'üncü yüzyıllar arasında gerçekleşti.

Türkiye'de yaşayan Kürtler bu topraklara ilk ne zaman ve nasıl geldi?

Yukarıda 1048 yılında Pasinler ve 1071'deki Malazgirt Savaşı ile Anadolu'nun hızla Türkleşmeye başladığını söyledik. O yıllarda zaten Diyarbakır dolaylarında Diyarbekir Mervanîleri adında bir Kürt devleti bulunuyordu. Kürtler, tarihte birçok devlet kurmuştur ve Büyük Selçuklu Devleti'nin ikinci sultanı Alp Arslan, Malazgirt'e giderken çevreden 10 bin Kürt gönüllü olarak Alp Arslan'ın ordusuna katıldı. Yani Alp Arslan'ın 50 bin kişilik ordusunun 10 bini Kürtlerden terekküp etmekteydi. Kürtler, Anadolu'nun kapılarını Türklere açan Malazgirt Savaşı'ndan önce Diyarbakır coğrafyasında olduğu gibi 1071'den sonra da Anadolu'da kendilerine yurt buldular. Ancak Türklerle Kürtlerin ilk karşılaşması 1071 yılında değil, ilk Selçuklu sultanı Tuğrul Bey'in 1055 yılında Bağdat Seferi'ne çıkmasından sonra olmuştur. Kısacası Türk-Kürt kardeşliği 1000 yıllıktır.

Türklerin Orta Asya'dan geldiğini biliyoruz. Peki Kürtler nereden geliyor?

Kürt ismi ilk defa Batlamyus'un haritasında geçmektedir. Bu da 2'nci yüzyıla yani 100-199 yıllarına tekabül eder. Günümüzden 1800 yıl öncesi. Ancak milattan önce 300'lü yıllarda kurulan devrin en büyük imparatorluklarından olan Pers İmparatorluğu'nun da Kürt devleti olduğuna dair tevatür vardır. Hatta büyük İslam devletlerinden biri olan Eyyubîler ve dolayısıyla Selâhaddin Eyyubî'nin de Kürt olduğu düşünülmektedir. Kürtler, kaynaklarda ilk olarak bugünkü İran coğrafyasında yaşamış Hint-Avrupalılardır. İran coğrafyasından çıkmaları sebebiyle de Kürtçe ile Farsça büyük ölçüde benzerlik göstermektedir. Büyük Selçuklu Devleti zamanında Diyarbakır'da Kürt devleti olan Mervanîler olsa da Anadolu'ya yerleşmeleri Türklerden sonra olmuştur.

Türkiye'de yaşayan Ermenilerin kökeni nereye dayanıyor?

Yukarıda da belirttiğimiz gibi, Ermeniler bu topraklarda Türk ve Rumlardan önce yaşamaktaydı. Bizans zamanında Gregoryan Ortodoks'u oldukları için birçok defa zulüm görmüşlerdir. Bu yüzden Malazgirt Meydan Muharebesi'nde Bizans tarafında olan Ermeni askerler savaşı terk ederek kaçmıştır. Bu da Türklerin savaşı kazanmasına avantaj sağlamıştır. Büyük Selçuklu Devleti, 1071'den itibaren Anadolu'yu Türk yurdu hâline getirse de bu bölgede sadece Türkler yaşamıyordu.

Peki Türkiye'deki Ermeniler neden Ermenistan'da değil de Türkiye'de?

Türkiye'deki Ermeniler daha çok Hatay, Adana ve Mersin gibi Akdeniz şehirlerinde yaşamaktadır. Aslında bunun sebebi 1000 yıl öncesine kadar uzanır. Büyük Selçuklu Devleti'nin üçüncü sultanı Melikşah, Ermenilerin Bizans tarafından yıkılan ibadetlerini iade etmesi gibi aynı zamanda onlardan vergi almamasıyla Ermenilerce çok sevilirdi ve bir Ermeni tarihçisi olan Mateos, Melikşah için ''O herkesin babasıdır'' ifadesini kullanmıştır. Yani Türkler, Büyük Selçuklu Devleti sayesinde Anadolu'ya gelseler de burada yaşayan Ermenileri sürgün etmemiş aksine iyi davranmışlardır. Türkiye Selçuklularında Alâeddin Keykubad zamanında Ermeniler üzerine yürünülse de bu gibi birtakım siyasi münasebetler dışında 600 yıllık Osmanlı Devleti zamanında da Türklerle barışçıl bir şekilde iç içe yaşamıışlardır. Ancak ne yazık ki İttihat ve Terakki'nin Ermenileri katletmeye başlamısıyla ve Ermenilerin de aynı şekilde mukabelede bulunmasıyla birçoğu Ermenistan'a gitmek zorunda kaldı. Ancak Türkiye'de yaşayan Ermeniler, köken itibariyle bu topraklarda Türklerden daha eskidirler. Bu yüzden Hatay'daki Ermeni Köyü gibi bazı yerlerde Ermeni yerleşimlerinin yüksek düzeyde olduğunu görmek pek de şaşılası bir durum değildir.

Peki Türkiye'deki Aleviler nereden geliyor?

Alevilik aslında bir ırk ya da millet değil. Bazı Aleviler, Aleviliği bir mezhep olarak da ele almaz. Açıkçası ben de kitaplardan okuduğum kadarıyla bu meselelere değinmekten ziyade Anadolu'ya ilk ne zaman geldiklerinden bahsedeceğim. Selçuklular sayesinde Anadolu Türk yurdu olup Türkleşmeye başladı. Ancak Büyük Selçuklu Devleti zamanında Selçuklular, Batınîlerle uğraşmaya başladılar ve giderek Selçuklu ülkesine yayıldılar. Büyük Selçuklu Devleti'nin yıkılması, Kösedağ Savaşı ile Anadolu'da bir siyasi otoritenin kalmamasıyla İran coğrafyasından Batınî ve Aleviler Anadolu'ya geldiler. Baba İlyas Horasani tarafından Alevilik Anadolu'da yayılmaya başladı. Hacı Bektaş-ı Veli gibi mutasavvıflar sayesinde de Türk kültürüyle harmanlaştılar. Yıl vermek gerekirse Alevilerin 1250'li yıllardan sonra Anadolu'ya geldiğini söyleyebiliriz.

Batınîlik hakkında detaylı bilgi için şu Bence'mi okuyabilirsiniz: İslam'da İlk ve En Büyük Radikal Hareketler: Batınîlik

Türkiye'deki Lazların kökeni nereye dayanır?

Lazlar, bir Kafkas ırkı olup tarihten beri Güneydoğu Karadeniz'de, Türkiye'ye göre ise Doğu Karadeniz'de yaşamışlardır. Lazlar, tıpkı Ermenilerde olduğu gibi Türklerden önce bu topraklarda varlığını sürdürmüşlerdir ve bilinen ilk Laz devleti MÖ 1350 yılında yani günümüzden 3350 yıl önce kurulan Kolhis Krallığı'dır. Osmanlı padişahlarından Fatih Sultan Mehmed, 1461'de Trabzon Rum İmparatorluğu'na son verdikten sonra Trabzon ile Rize arasındaki Büyük Lazia Theması da Osmanlı Devleti'ne katılmıştır. Lazlar, daha çok Artvin ve Rize illerinde yaşamakta olup Rize'deki Çepni, Askur, Rum gibi halklardan biridirler. Tarihten bu yana ekseriyetle aynı yerde, yani Doğu Karadeniz'de yaşamaktadırlar.

Çerkeslerin kökeni nereye dayanır ve Türkiye'ye nasıl geldiler?

Çerkesler, Batı Kafkasya ırklarından olup ataları bilindiği kadarıyla 3 bin yıl öncesine kadar uzanır. Yıllarca bu bölgede Batı Kafkasya'da yaşayan Çerkesler, 1814 yılında Rusların katliam yapmasıyla bölgelerini terk etmelerine neden olmuş ve Osmanlı Devleti'ne sığınmışlardır. Osmanlı Devleti'nin kapılarını Çerkeslere açmasıyla 200 yıldan bu yana Türkiye'de yaşamaktadırlar.