Türk Tarihini Baştan Sona Öğrenmek İsteyenlerin Sırasıyla Okuyabileceği Temel Kitaplar

Türk tarihini sıralı bir biçimde okumak ve öğrenmek isteyenler için sizlere alanında temel eser diyebileceğimiz; birçok tarih kitabının referans alarak yazdığı kitapları tavsiye edeceğim. Belli bir konuda yazılmış onlarca hatta yüzlerce kitap var. Ancak benim tavsiyelerim alanında öncü olan yazarların birinci el kaynaklardan yararlanarak hazırladığı kitaplar olacaktır.

Eski Türkleri ve kültürlerini anlatan ''Türk Millî Kültürü''

Türkler deyince akla ilk gelen kavramlardan birisi Orta Asya'dır. Aslında Orta Asya kavramı Türk literatüründe yoktur. Bugün Orta Asya olarak adlandırılan bölgenin adı aslında Türkistan idi. Ancak 1917 yılında Rus yazar ve tarihçi Wilhelm Barthold, Rusların Türkistan bölgesini daha kolay sömürebilmesi için zihinlerdeki Türk kavramını yok etmek amacıyla Türkistan yerine Orta Asya kavramını ortaya atmıştır.

Prof. Dr. İbrahim Kafesoğlu tarafından ele alınan bu eser, Eski Türkler yani İslam öncesi Türkler hakkında detaylı bilgiler içermektedir. Hunlar, Göktürkler, Uygurlar, Kırgızlar, Karluklar gibi daha birçok Türk devleti işlenmekle beraber ayrıca Eski Türk kültüründen de detaylıca bahsedilmektedir.

Büyük Selçuklu Devleti tarihi için ''Selçuklular Tarihi ve Türk-İslam Medeniyeti''

Selçuklu tarihi alanında çalışmalar yaparak uluslararası bilime katkı sağlayan Prof. Dr. Osman Turan'ın bu kitabı; Selçukluların menşei, ilk ortaya çıkışı ve siyasi faaliyetleriyle kültürleri hakkında bilgiler ihtiva eder. ''Türk Millî Kültürü'' adlı eserde Karahanlılara kadar işlenmektedir. Karahanlılardan sonra Gazneliler var ki Gazneliler hakkında bu kitaptan da bilgi edinebilirsiniz.

Büyük Selçuklu Devleti, Türklerin bu zamana kadar kurdukları en büyük üçüncü devlettir. Türklerin Anadolu'ya muhacereti ve Osmanlı'nın teşekkülatı gibi konuları anlamak için Büyük Selçuklu Devleti tarihinin bilinmesi şarttır. Kitapta, dört Selçuklu devletinden biri olan Anadolu Selçukluları hakkında da bilgiler vardır. Selçuklular hakkında detaylı bilgiler edinmek için Cihan Piyadeoğlu tarafından yazılan kitaplara da bakabilirsiniz ancak bir başka Bence'de daha detaylısını ele alırsam bu tarz teferruatlı kitapları da tavsiye ederim muhakkak.

Selçuklu'nun eğitimde dünya birincisi olduğuna şahit olmak için ''Selçuklu Devri Üniversiteleri Nizamiye Medreseleri''

Nizamiye medreseleri döneminin ilk üniversiteleridir. İtalya'da kurulan Bologna Üniversitesi, dünyanın ilk üniversitesi kabul edilse de sadece bir fakültesi bulunmakta olup ücretli eğitim vermekteydi. Ancak beş fakülteden terekküp eden, içinde kütüphanesi, yatakhanesi ve kampüsü bulunun Nizamiye medreselerini devrin ilk üniversiteleri kabul edebiliriz.

Normalde kültür-sanat konusunda olduğu için bu kitabı önermeyecektim ancak Şii düşünceye karşı alınmış tedbirlerden biri olduğu için Nizamiye medreselerinin siyasi tarafı da vardır ve bu medreselerden mezun olup ismini bilim kitaplarına yazdıran birçok bilim adamı vardır. Bu güzel bilgilere erişmek için Prof. Dr. Ahmet Ocak tarafından ele alınan bu eseri okuyabilirsiniz. Ancak Selçuklu tarihi açısından elzem değildir, bu kitabı yemek sonrası pasta gibi düşünebilirsiniz.

Osmanlı tarihine temelden giriş: ''Devlet-i Âliyye''

Prof. Dr. Halil İnalcık'ın makalelerinden oluşan ancak öğrencileri tarafından toplanarak kitap hâline getirilen ''Devlet-i Âliyye'' adlı eser için Osmanlı tarihinin temeli diyorum. İlber Ortaylı'nın hocası, Mehmed Fuad Köprülü'nün öğrencisi olan Halil İnalcık tarafından yazılan bu eser esasen dört bölümden oluşmaktadır.

Birinci cilt, Osmanlı Devleti'ni beylikten en parlak dönemine kadar ele alır. İkinci cilt, Osmanlı'nın duraklama dönemlerini ele alarak 17'nci yüzyılın ortalarına kadarki dönemi ihtiva eder. Üçüncü cilt, Köprülüler dönemini ve Osmanlı'nın yaşadığı bunalımları konu edinir. Dördüncü cilt ise Osmanlı'nın modernleşme hareketlerini ve siyasi istikrası sağlama mücadelesini anlatır.

Osmanlı kültürünü ve devlet yapısını anlamak için ''Osmanlı'nın Sosyo-Kültürel ve İktisadî Yapısı''nı okumak şart

Halil İnalcık'ın yukarıdaki eserlerini okuduktan sonra az çok Osmanlı'nın kültürel yapısı hakkında bilgi edineceksinizdir. Ancak bunlar yeterli değildir. Daha iyi anlamak için okuyabileceğiniz en iyi kitap Prof. Dr. Mübahat Kütükoğlu'nun ''Osmanlı'nın Sosyo-Kültüren ve İktisadî Yapısı'' adlı eseridir.

Bu eser, Osmanlı'nın vergi sisteminden eğitime, geleneklerden devlet kurumlarına kadar birçok konuyu kapsatmaktadır. Osmanlı'yı siyasi yönlerinden ziyade kültürel tarafıyla da bilmek için bu kitabı Halil İnalcık'ın eserlerinden sonra okumanızı tavsiye ederim.

Modernleşme hareketleri Osmanlı'nın omurgasını teşkil etmektedir: ''Osmanlı Devleti'nde Yenileşme Hareketleri''

Osmanlı'nın siyasi ve kültürel tarihini bitirdikten sonra geriye modernleşme hareketleri kalır. Modernleşme hareketleri Osmanlı'nın en önemli konularından biridir. III. Ahmed'den başlayarak Abdülmecid dönemine kadar Osmanlı'daki tüm yenileşme hareketlerini ele alan, Prof. Dr. Necdet Hayta ve Doç. Dr. Uğur Ünal tarafından kaleme alınan bu eseri okumanızı tavsiye ederim. Sırasıyla ve gayet sade üslubuyla Osmanlı'nın modernleşme hareketleri bu kitapta açıkça tavzih edilmektedir.

Daha teferruatlı Osmanlı tarihi için ''Büyük Osmanlı Tarihi (6 cilt)''

Prof. Dr. Halil İnalcık'ın Devlet-i Âliyye adlı eserleriyle Osmanlı tarihi hakkında temel bilgilere kavuştuk. Ancak 600 yıllık bu devletin tarihini daha teferruatlı bilmek için temelimize yine Türkiye'nin en büyük tarihçilerinden olan Ord. Prof. Dr. İbrahim Hakkı Uzunçarşılı'nın ''Büyük Osmanlı Tarihi'' adlı eserini de eklemek gerekiyor. Bu eser, 6 ciltten oluşmakta olup Osmanlı tarihini daha detaylı öğrenmek için okunmalıdır. Ancak 6 cilt size fazla gelirse sadece Halil İnalcık'ın eserleri de yeterli olacaktır.

Cumhuriyet'i anlamak için Osmanlı'nın son yüz yılını bilmek elzemdir

Türkiye Cumhuriyeti tarihini anlamak için Osmanlı tarihini bilmek gerekir. Özellikle son yüz yılını bilmek şarttır. Eğer İbrahim Hakkı Uzunçarşılı'nın 6 ciltlik Büyük Osmanlı Tarihi'ni okursanız Prof. Dr. Durmuş Yılmaz tarafından kaleme alınan ''Osmanlı'nın Son Yüzyılı Cumhuriyet'e Giden Yol'' adlı kitabınızı okumanıza gerek yok. Fakat ekstra bilgi göz çıkarmaz.

Cumhuriyet tarihi için ''Tek Adam (3 cilt)''

Şevket Süreyya Aydemir tarafından kaleme alınan ''Tek Adam'' kitabı Cumhuriyet tarihini topyekûn ele alan en nadide eserlerdendir.

Birinci cilt, Mustafa Kemal Atatürk'ün doğumundan Samsun'a çıkışına kadarki süreci ele alır. İkinci cilt, Samsun'a çıkıştan Cumhuriyet'in ilanına kadarki dönemi anlatır. Üçüncü cilt ise Cumhuriyet'in ilanından Mustafa Kemal Atatürk'ün ölümüne kadarki dönemi kapsar.

Cumhuriyet'e giden yolu birincil kaynaktan dinlemek için ''Nutuk''

Mustafa Kemal Atatürk tarafından ele alınan ve Samsun'a çıkışından itibaren başlayan eserdir. İlk defa 1927 yılında basılan eser, Atatürk tarafından Osmanlıca yazı diliyle yazılmış ve transkribe edilerek günümüze kadar birçok yayın tarafından intikal edilmiştir. ,

Bütün bu kitapları okumak bana ne kazandırır?

Bence detayında ele aldığım eserleri sırasıyla okursanız Türk tarihine epey hakim olursunuz. Genel kültürünüz artar hatta günümüzdeki siyasi ve diplomatik olaylara bakış açınız dahi değişir. Detayda ele aldığım eserler klasiktir. Bu alanlarda yazılan kitaplar, Bence detayında ele aldığım kitapları referans alarak yazılırlar. Dolayısıyla güvenilir ve doğru bilgileri ihtiva etmektedirler. Bu kitapları okumak, size kim olduğunuzu, nereden geldiğinizi öğretir ve bastığınız toprağın çok daha manidar olduğunu hatırlatır.

Türk tarihini kronolojik şekilde ele almak için Bence detayında yazdığım kitapların ''sırasıyla'' okunması gerekmektedir. 6 ciltlik ''Büyük Osmanlı Tarihi'' adlı eseri okumak şart değildir ancak 600 yıllık devletin tarihini teferruatlı öğrenmek istiyorsanız mutlaka okumalısınız. Kitaplar, Bence detayında sıraladığım şekilde alınıp okunmalıdır. İsteyen olursa daha teferruatlı konuları ele alan kitap tavsiyelerinde de bulunabilirim. Siz yeterki okuyun. Bol kitaplı günler dilerim.