Roma Hamamından Türk Hamamına

Antik Yunan ve Roma hamamında önce deriye zeytinyağı sürülür, egzersiz yapılır, terlenir ve sonra suyla ıslatılan kir ve yağ özel metal bir aletle sıyrılırdı. Ardından masaj yapılırdı ve kişi yeniden yıkanırdı. Varlıklıların eşyalarını taşıyacak, yıkanmaya yardım edecek köleleri olurdu. Roma döneminde hamamlar yalnız spor, terleme ve temizlenme yeri değildi, orada saç-sakal tıraşı ve tıbbi tedaviler de yapılırdı. İnsanlar orada yer, içer, eğlenir bütün bir günü geçirirdi.

Ortaçağda suyun hastalık getirdiği boş inancı ile insanlar uzun süre yıkanmıyordu. 1492'de Kristof Kolomb'u Hindistan niyetine Amerika seferine gönderen İspanya kraliçesi Isabella, ömründe yalnız iki kez yıkanmış. Bir kez doğumunda bir kez de düğününde. Öldüğünde de yıkamış olabilirler, artık o kadarını bilemiyoruz.

Aynı zamanda "Kirli Isabella" olarak da bilinen bu kraliçe, Katolik inancına geçmeyen Yahudileri İspanya'dan göçe zorladı. Osmanlı'nın kabul ettiği 70 binden fazla Sefarad Yahudisi o zamanlar İstanbul, İzmir, Selanik ve Filistin'e yerleşti.

Hamamı Türkler icat etmedi ama Roma hamamına yepyeni özellikler kazandırdı, dönüştürdü. Türk hamamını Türkler icat etmiş olsaydı, diğer Türki ülke ve topluluklarda da olurdu. Roma kültürel birikimini devralan Osmanlı, hamam geleneğini de geliştirerek sürdürdü..

Antik Yunan, Roma, Bağdat ve Şam hamamlarını melezleştirdi. Hamam sözü de zaten Arapçadır. 1454 yılında inşa edilen Ağa Hamamı, İstanbul'daki en eski Türk hamamıdır. Pandemiden sonra kapılarını açmayı bekliyor. Bekliyor ama web sitesinde İngilizce, Rusça, Almanca, İtalyanca ve Fransızca var ama nedense Türkçe dil seçeneği yok. Bizler gelmeyelim mi yani?

Hamamlar, Antik Yunan'da ortak yaşamın ana mekanlarından biriydi, ancak Roma döneminde adeta özel üyelik gerektiren Clublar'a dönüşmüşlerdi. Kanımca Türklerin hamam konseptine getirmiş olduğu en önemli özellik, hamamın soyluların ve bürokrasi elitinin tekelinden kurtarılmış olmasıdır.

Türk hamam geleneğiyle, bu mekanlar artık lüks olmaktan çıkmış, alt toplum katmanlarından mütevazı maaşlıların da erişimine açık hale gelmişti. Bugün, dünyanın dört bir yanındaki çağdaş SPA ve kaplıcalar, Türk hamamının erişilebilirlik özelliğinden esin alarak işletildiği söylenebilir.

Dünyanın bir çok noktasında bir çok iddialı yerde masaj aldım ama rahatlıkla söyleyebilirim ki, en başarılı SPA işletmeleri Türkiye'de. Başarı durduk yere kendiliğinden gelmiyor, her başarı itibarlı bir birikim ve deneyimin sonucudur.