Kitap Nedir? Hangi Kitapları Okumalıyız?

Öncelikle herkese merhaba. Son zamanlarda özellikle dikkatimi çeken bir husus var. Şöyle ki; en basit bir kitapçıya dahi gittiğimde saçma sapan, ağaç katliamına sebep olmuş kitapların çok satanlarda olduğunu üzülerek gözlemlemekteyim. Ayrıca burada da bazı arkadaşlar kitap tavsiyesini, bu tip kitaplar üzerinden almak gayreti içindeler. Bu yazı daha bilinçli bir okuma peşinde olanlara yönelik hazırlanmış olup, seçimler şahsi beğenime ve zevkime göre yapılmıştır. Bu nedenle tavsiyeler sırasında birçok eksik kitap bulmak mümkün olacaktır.

Yazı bir ders gibi düşünülmüş ve ona göre planlanmıştır. Eğer hakim olduğunuz konular ile alakalı olan materyaller var ise onları atlamanız sorun yaratmaz. Ancak ilk kez karşılaşıyorsak atlamadan gitmenizi tavsiye ederim.

Konumuza giriş yapmadan önce kitabın tarihine kısaca bir bakalım.

Kitap, insanlığın yüzlerce hatta binlerce yıldır hayatında olan son derece önemli bir eşyadır. Bunun ilk örnekleri hemen yazının bulunmasıyla birlikte başlarken; elbette günümüzdeki formundan son derece uzaktı. Bu form, aslında hepimizin son derece iyi bildiği, tabletlerden başka bir şey değildir! Tabi bunun yanına dikili taşları da eklememiz gerekir.

Süreci biraz daha hızlandırdığımızda, insanlığın bu kullanışsız(!) malzemeler yerine (Mısır’da) papirüs bitkisinden elde edilen bir harç ile ürettiği ilk kağıda ulaşırız. Bingo! Artık yazmak hem daha kolay hem daha ucuz hem de yazılan her şey çok daha rahat taşınabilir hale gelmiştir.

Fakat “her iyi şeyin mutlaka bir kusuru vardır” temel ilkesinden hareketle yeni üretilen kağıdın dayanıksızlığı meselesi çok kısa sürede ortaya çıkmıştır. Şöyle ki; dışarıdan bir müdahale olmadan dahi en iyi ihtimalle bir papirüs tomarı 300 yıldan daha fazla korunamıyor. Kaldı ki yangınları ya da söndürülmeden unutulmuş bir mumun tahribatını hesaba kattığımızda korkunç bir gerçekle yüzleşiyoruz; ya geriye bir şey kalmazsa?

Elbette insanlık, yerinde duramayan küçük bir çocuk misali düşünmeye devam etti. Kısa bir süre sonra Bergama Kütüphanesi yetkilileri Mısır ve Papirüs tekeline son vermek adına bir şeyler yapmaları gerektiğine karar verip, günümüzde dahi popülaritesini koruyan, Parşömen kağıdını üreterek papirüsün rakipsizliğine son vermiştir.

Bu yeni icat edilen kağıt türü papirüse göre çok daha dayanıklı olmakla beraber, hazır olun geliyor, çok daha pahalıydı! Dolayısıyla değerli bir madenden altın elde etmek için bir simya kitabı almak isteseydiniz çok ciddi ücretler ödemeniz gerekecekti. Hele yemek tariflerini kaydetmeniz hiç mümkün olmayacaktı. Her neyse, tarih bize, çok uzun yüzyıllar boyunca tüm bu yazı malzemelerinin birlik içinde beraber, mutlu ve mesut yaşadığını bildirmekle beraber; M.S. 6. yüzyıla gelindiğinde yazılanları daha iyi muhafaza edebilmek adına bazı keşişlerin “codex” ya da günümüzdeki kitap formunun benzerini kullanmaya başladıkları fısıldamaktadır.

İnsanlık durdurulamıyor! Az önce bahsettiğimiz mutlu mesut tablo modern kağıdın üretilmeye başlanmasıyla bir kez daha bozuluyor ve bundan sonra hiçbir şey eskisi gibi olmayacak! Hemen akabinde matbaanın geliştirilmesi ve kitap baskılarının ucuzlaması, Avrupa’da kitap devrimini başlatacak ve 16. Yüzyıla gelindiğinde son derece basit bir köylü olan Menocchio‘nun, içlerinde İncil, Kur’an vb. gibi birçok kitaptan oluşan bir kütüphaneye sahip olmasına olanak tanıyacak ve günümüze kadar gelişmeye devam edecektir.

Bu noktaya kadar kitabın ve yazının tarihe şöyle çok kısa bir şekilde baktık. Şimdi sırada temel sorunumuz ile alakalı bazı tavsiyeler gelecek.

Doğru kitap seçimi nasıl yapılır?

Son dönemlerde tercih edilen kitapların kalite ve baskı miktarları artmakla beraber bu artış bir balonun şişmesini andırmaktadır. Öyle ki; en yakın kitapçıya gittiğinizde son derece saçma ve umut tacirliği yapan “kişisel gelişim” kitaplarının en çok satanlar raflarında boy gösterdiğine şahit olacaksınız. İçeriği tamamen saçmalıklarla dolu olan bu kitaplar, yıllarını eserlerini yazmak için heba eden çok büyük isimleri ve şaheserlerini gölgelemektedir. Dolayısıyla bu “kişisel gelişim” kitaplarının saçmalığından kendimizi korumakla başlayacağız. Peki ne tercih edeceğiz? Bu konu özünde son derece öznel olmakla beraber birkaç tavsiyede bulunmamıza da engel teşkil etmemektedir.

Öncelikle;

1- İçinde yaşadığımız ülkenin ve milletin yaratmış olduğu klasik eserleri okumamız son derece önemlidir. Bugün bir İngiliz vatandaşının Shakespeare’i okumadan, okul hayatını bitirmesi mümkün değildir. Bizim eksiğimiz ne? Ben kendi adıma okuma programımı oluştururken bunu hep ön planda tuttum ve şöyle bir liste oluşturdum;

* Orhun Yazıtları, Kaşgarlı Mahmut’un “Divanu Lugati’t Türk”, Edib Ahmed Yükneki’nin “Atabetül Hakayık”, Dedem Korkudun Kitabı, Yusuf Has Hacib’in “Kutadgu Bilig”, Nizamü'l-mülk’ün “Siyasetname” adlı eserleri ile Zeki Velidi Togan’ın “Oğuz Han Destanı” okumaya ilk başlamamız gereken eserlerdir. Ayrıca bu kitapların bazıları yazıldığında ortada ne bir Britanya İmparatorluğu ne de ABD vardı! Nereden nereye…

* Bunları hallettikten sonra (arada elbet başka eserlerde var ve ekleme yapmak mümkündür), modern anlamda edebiyatımızın başladığı 19. Yüzyılın ikinci yarısına ve 20. Yüzyılın başlarına gelmemiz gerekir. Burada bizleri; Namık Kemaller, Şinasiler, Recaizade Mahmut Ekremler, Halit Ziya Uşaklıgiller, Ahmet Mithat Efendiler, Ömer Seyfettinler, Reşat Nuri Güntekinler, Refik Halid Karaylar, Ahmet Hamdi Tanpınarlar, Turgut Uyarlar ve daha niceleri selamlamaktadır.

Not: Bu kısım çok kalabalık olduğundan, bu tip eserleri kütüphanelerden okumanızı tavsiye ederim.

2- İlk maddemizde içinde yaşadığımız ülke ve milletin sınırları içerisindeydik. Şimdi sırada; “Dünya Edebiyatının” başyapıtları ve onların sınırsızlıkları çıkmakta!

* Bu okumaları, kesinlikle, Homeros’un abidevi eserleri olan “İlyada ve Odysseus” ile başlatmak gerekmektedir. Daha sonra Hesiodos’un “Thegonia ve İşler Günler”i ile devam edilerek, Herodotos’un “Tarih” adlı eseri ile Vergilius’un “Aeneas” adlı eserleri okunmalıdır. Bunlardan hemen sonra ise Firdevsi’nin “Şahname I-II” adlı eserine geçilmesi son derece yerinde olacaktır, bu eser için doğu edebiyatının İlyada’sı yorumu yapılır. Zaten sonra yazılan hemen her şaheser bu eserlerden faydalanmış ya da örnekler almıştır. Yani bu eserler olmadan bir Batı Edebiyatından bahsetmek hemen hemen mümkün değildir.

* Daha sonra Boccaccio’un “Decameron”, Dante’nin “İlahi Komedya”, Petrarch’ın “Divan”, Goethe’nin “Faust ve Doğu – Batı Divanı”, W. Shakespeare’ın “Tüm Eserleri”, John Milton’un “Kayıp Cennet” adlı kitapları okuyarak ruhunuzu beslemeniz gerekmektedir.

* Son olarak ise “Dünya Edebiyatının” temel taşlarından olan diğer eserlere bir göz atalım. Şöyle ki; Cervantes’in “Don Kişot”, Herman Melville’nin “Moby Dick”, James Joyce’un “Ulysses”, Jules Verne’in “Tüm Eserleri”, Tolstoy’un “Savaş ve Barış”, Dostoyevski’nin “Suç ve Ceza – Kumarbaz – Karamazov Kardeşler”, Gonçarov’un “Oblomov”, Victor Hugo’nun “Notre Dame’ın Kamburu – Sefiller”, Alexander Dumas’ın “Monte Cristo Kontu – Üç Silahşörler”, Oscar Wilde’ın “Dorian Gray’in Portresi” adlı eserlerini okumalıyız.

3- İçinde yaşadığımız Dünya’yı daha iyi anlamak adına; Dünya Sanat Tarihi ve Dünya Tarihi hakkında birkaç okuma yapmak kanaatimce gereklidir. Bunlar ile alakalı üç önerim olacak; Hugh Honour’un “Dünya Sanat Tarihi”, E. H. Gombrich'in "Sanatın Öyküsü" ve William McNeil’in “Dünya Tarihi”. Bu üç kitap genel hatları ile size çok şey katacaktır.

Tüm bu okumaları yaptıktan sonra müthiş bir entelektüel doyum hissedeceksiniz, ancak durun, bu doyum yerini kısa zaman içerisinde açlığa bırakacak ve başka eserlere yöneleceksiniz!

Yazıyı burada noktalarken, yaptığım herhangi bir hata olduysa affınıza sığınmaktayım. Konu inanılmaz derecede kapsamlı ve uzun bir makale yazımını gerektirecek cinstendi. Ancak burada olabildiğince genel hatlarını sunmaya gayret ettim. Umarım güzel ve faydalı dakikalar geçirmişsinizdir.

24.06.2020

#KetçaplıBrokoli