Orta Asya Türk Geleneği Olan Çini Mozaik Sanatı

Çini: Pişirilmiş toprak parçasının mimariye bağlı ya da direkt kap, vazo, tabak şeklinde yapılıp sırlanıp süslenme sanatıdır.

Selçuklu ve Orta Asya Türk Sanatı'nın gözbebeğidir çini mozaik.

Çininin birçok çeşidi vardır. Osmanlı Devleti'nde kırmızının hakim olduğu rodos çinileri, mavi ve beyazın aheng içinde dans ettiği İznik çinileri, querdeseca denilen renkli sır tekniği gibi çiniler varken; Selçuklu Devleti'nde minai, lüster ve çini mozaik tekniği kullanılır.

Çini mozaik tekniği parçaların birleştirilmesi ile oluşturulur.

Pişmiş küçük toprak parçalarına önce desen verirler. Daha sonra bu parçaları minik minik keserler. Bu bir ustalık işidir. Atölye halinde çalışılır ve her bir ustanın farklı görevdir vardır.

Sır altı tekniği kullanılır.

Küçük parçalar önce boyanır sonra sırlanır. Pişirilmeye verildikten sonra kesim yapılır.

Sır parlaklığı sağlayan özel bir hammaddedir.

Selçuklu ve Orta Asya Türk dönemi eserler de sırlar çok kaliteli değildir. Bu yüzden her renk kullanılamaz. Osmanlı Devleti'nde olduğu gibi parlak kırmızı rengi kullanamazlar mesela. Çünkü renk çok parlaktır ve bu yüzden diğer renklerin üzerine kayar ve çinin görüntüsünü bozar. Minai grubunda her ne kadar kullanmaya çalışmış olsalar da üstün bir başarı olmamıştır. Bu yüzden bu dönemin göz bebeği renk ahengiyle çini mozaik olmuştur.

Ve bütün parçalar birleştirilir.

Sırlanıp kesilen parçalar alçı bir tabana tek tek ters şekilde yerleştirilir. Üstüne harç dökülüp bekletilir. Bunun üzerine biraz toprakla harcın kuruması sağlanır. İşlem bittikten sonra düz zemine çevrilir ve zımpara yapılır. Mozaiğin pürüzleri giderilir.