Tarihin ve Medeniyetlerin Beşiği Doğu Kültürü ve Yaşayışı Hakkında Var Olan Ön Yargıları Yumuşatacak Bilgiler

"Bana ön yargı verin dünyayı yerinden oynatayım."

Gabriel Garcia Marquez'in Nobel Edebiyat Ödüllü Kırmızı Pazartesi adlı eserinden bir kısım olan bu cümle aslında birçok şeyi özetliyor. Çağımızın en büyük hastalıklardan olan ön yargıyı kırmak bir hayli zor bazen de imkansız bir hal almaktadır. Doğulu olduğumdan dolayı birçok kez ön yargılı yaklaşımlarla karşılaşmam kaçınılmaz oldu. Irkçı yaklaşımlar da cabası.

Dün gece "Doğu'nun hiçbir yeri güzel değil, berbat bir yer. Hem insanları kaba, yobaz ve cahil hem de hiçbir yeri gelişmemiş hepsi dağlık. Mersin'de de dağlar çok ama dağlarında bir sürü ağaç var." diye ırkçı ve ayrımcılık kokan bir görüş görmem bardağı taşıran son damla oldu. Aslında biraz anlatmak istedim öyle olmadığını ama burada ağaç var orada yok cümlesini kuran birinin okul okuduğundan ve Coğrafya bilgisi olduğundan şüphe duymadım değil. İklimin bir sonucu olarak ormanlık alanın az olmasından kaynaklı olarak bir bölgeyi hor gören birine bir şeyler anlatmak istemenin getirdiği sonuç ise engellenmek oldu.

Tarihsel gelişim süreci

İnsanlık tarihinin bilinen, insan eli ile inşa edilmiş en eski yapı olan Göbeklitepe M.Ö 10.yüzyılda inşa edilmiştir. Öte yandan Anadolu'daki ilk yerleşim yerlerinden bir başkası olan Diyarbakır-Çayönü 'nün kuruluşu ise M.Ö 10200 yıllarına kadar dayanmaktadır. Kelime anlamı nehirler arası olan ve Mezopatamya diye adlandırılan coğrafi bölgede İlk Çağ'dan bu yana Sümerler, Babiller, Asurlular, Akadlar, Elamlılar ve daha sonra Selçuklu ile Osmanlı devleti bu verimli topraklara sahip olup hüküm sürmüştür. Bu bölgede ve çevresindeki başlıca önemli yerlerden bazıları ise şöyle: Hasankeyf, Nemrut dağı, Harput kalesi, Zeugma antik kenti, Mardin kalesi vb.

Farklı kültüre ve dine sahip insanların bir arada yaşaması

Çok eski tarihlerden beri birçok medeniyete ev sahipliği yapmış olan bölge adeta birçok farklı dilden, dinden ve ırktan oluşan insanların oluşturduğu kültür mozaiği ile renkli bir yapıya sahiptir. Müslüman, Hristiyan, Ezidi, Süryani, Ermeni ve Yahudi gibi dinlere inanan insanlar genel manada barış içinde yaşamış ancak son dönemlerde kışkırtmalar sonucunda birbirlerine kin beslemişlerdir. Başta Mardin olmak üzere bölgeyi gezecek olursanız farklı farklı dinlere ait dini mabetler görebilmeniz mümkün. Hala da aktif olarak kullanılan yerler mevcuttur.

Doğu'nun zengin ve renkli mutfağı

Kültürel zenginliğin bir getirisi de mutfağa yansımasını kimse inkar edemez. Zengin yemek çeşitleriyle de ön plana çıkan bölgenin en sevilen yemeklerinden bazıları: İçli köfte, Hindi dolması, Külünçe, Cağ kebabı, Şam böreği, Büryan, Bumbar dolması, İşkembe dolması ve Sembusek gibi yemekleri yemeden dönmeyin yolunuz buraya düşerse..

Töre, yaşayış ve sosyal ilişkiler

Doğu denilince akla gelen ilk şeylerden biri de maalesef töre cinayetleri. Bölgenin olumsuz özelliklerinden biri de eskiden beri süregelen eğitim seviyesinin eksikliğinden kaynaklı yaşanan olumsuz olaylar. Bilinen yanlışların başında zorla ve çocuk yaşta evlendirilmek geliyor. Gerek eğitim seviyesinin yükselmesi gerek aşiretlerin eski güçlerinden uzak kalmasından dolayı bu eski adetler tamamen yok olmasa da çok aza inmiş durumda. Öte yandan ailelerin çok çocuklu olması ve bilinçli ve yeterli seviyede yetişmemesi durumu da eskide kaldı diyebiliriz. 5-10 çocuklu eski kuşağı bir tarafa bırakacak olursak yeni evli çiftlerin çocuk sayıları çevremden de gözlemlediğim kadarıyla 5'i geçmiyor. Bununla beraber ekonomik sıkıntıların da neden olmasından dolayı okutulmayan kızlar artık okutuluyor. Örnek olarak çocukluk arkadaşımın ablası şu an doktorluk mesleğini icra ettiğini söyleyebilirim. Artık burada da olması gerektiği gibi eğitime çok önem veriliyor ve kimse zorla ve erken evlendirilmiyor.

Sosyal ilişkilere bakacak olursak bu taraflara gelenler bilir ki misafirperverlikte elimizdeki ekmeğin yarısını paylaşmakta çekinmeyiz. Özellikle medyadan kaynaklı insanların üzerinden oluşturulan olumsuz görüşler insanları bu bölgeden uzaklaştırmada çok etkili olmuştur ve hala da devam ediyor. Arkadaşlar biz burada dağda yaşamıyoruz, buradaki şehirlerimizin köyden çok farkı var. Bizzat şahit olduğum olaylardan biri de şudur, doğunun herhangi bir yerinden bir kare görünce bazı insanlar "Aaaa burası doğu'dan bir yer mi?" diye şaşırıyorlar. Hem siyasi hem de başka sebeplerden ötürü burası gelişmemiş olabilir ama gelişmekte ve aynı zamanda güzelleşmektedir.

Bu tarafların en sevdiğim yönünden biri ise büyüklere olan saygımızdır. Sadece bayram olarak algılamayın. Normal yaşayışta bile her zaman büyüklerimizin fikri sorulur. Çoğu zaman en son sözü onlar söyler. Doğu taraflarında pek huzurevi bulamazsınız. Çünkü bizi yıllar boyunca büyüten, eğiten, ilgisini eksik etmeyen anne ve babalarımızı huzurevine göndermeyi tercih etmiyoruz. Belki yaşlılarımız okul okumamıştır ama eli öpülmedi diye de torununu öldürmezler. Elbette ülkemizin her yerinde kötü olaylar yaşanmaktadır ama sırf okul okumadı diye de insanlara cahil yaftası yapıştırılamaz. Okul okumayıp çok iyi yerlere gelen bir sürü insan var. Tabi ki eğitim önemli ama bunun için de insanları hor görmemek gerekiyor.

Ünlü bilginler, devlet adamları, sanatçılar, yazarlar ve şairler

Bazılarının yobaz, cahil ve insanlarının kaba dediği bölgede birçok yazar, şair, bilim insanı ve sanatçı çıkmıştır. Görselde gördüğünüz Yılmaz Güney 1983 yılında Yol filmi ile Cannes Film Festivali'nde en iyi film ödülünü kazanarak ülkemizin gururu oldu ve bir ilki yaşattı. Şöyle eskilere gittiğimizde ise robotik biliminin babası olarak kabul edilen El-Cezeri Cizre'de yaşamış bir bilim insanıdır. Kendisinin Fil Su Saati, Tavus Kuşlu İbrik, Mumlu Saatler, Abdest Almak İçin Otomatlar, Fıskiyeler, Suyu Yukarı çıkaran araçlar gibi birçok icadı vardır ve bilime büyük katkı sunmuştur. Öte yandan Bitlis'te yaşayan İdris-i Bitlisi Osmanlı zamanında Kazasker olmuş ve Doğu ile Güneydoğu'nun yönetimi İdris-i Bitlisi'ye verilmiştir. Bu bölgenin bir kaç ünlü isimleri ise şöyle: Ahmet Kaya, Ehmede Xani, Cemal Süreya, Mehmed Uzun, Ahmed Arif, Yaşar Kemal, İbrahim Tatlıses..

Son olarak şunları söylemek istiyorum. Bu ülke hepimizin. Biz beraber güçlüyüz. Emin olun burada yaşayanların genelinde ülkenin bölünmesini isteme fikri yok. İnsanın yaşadığı vatanı sevmesinden daha doğal bir şey yok zaten. Siyasi parti tutmamama rağmen bile rağmen, ayrımcı görüşleri savunmamama rağmen dışlanmak, hor görülmek insanı üzüyor gerçekten. Lütfen empati kurup biraz daha ılımlı yaklaşın ve ön yargılarınızı bir kenara fırlatın.

Şarkıda denildiği gibi..

Ben neysem öylesin sen, çünkü; bir yemin ve tövbemiz
Her nerede olursan ol bir; gönül ve gövdemiz!

Sizi bu şarkıyla baş başa bırakıyorum..

Dileyen olursa bu yazıyı da okuyabilirler..

6. Sınıftaki öğrencinin Dil Bilimci Profesöre Kürt Dili Dersi