Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?

25 Kasım Kadına Şiddetle Mücadele Günü’ne özel bakıldığında gözle göremediğimiz, bu nedenle fark etmekte ve tanımlamakta oldukça zorlandığımız bir şiddet türünü anlatacağım: Psikolojik Şiddet.

Psikolojik şiddet; fiziksel zararın olmadığı ve içinde psikolojik saldırganlığı, psikolojik kötü muameleyi psikolojik istismarı, duygusal şiddeti veya duygusal istismarı içeren özel bir şiddet türü olarak tanımlanabilir. Toplumumuzda oldukça sık karşılaşıyoruz ancak birçoğumuz farkında değiliz.

Unutulmamalıdır ki psikolojik şiddet de en az fiziksel şiddet kadar yıkıcı sonuçlar meydana getirebilir! Psikolojik şiddete maruz kalan kişilerin psikolojik sağlığını farklı psikoterapi yaklaşımları ile iyileştirmek mümkündür.

Psikolojik Şiddetin Belirtileri Var mıdır?

Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?

Psikolojik şiddeti anlamanın bazı yolları bulunmaktadır:

  • Yıkıcı bir şekilde eleştirilmek, aşağılanmak ve hakarete uğramak
  • Şiddete uğrayan kişi sıklıkla yalnızlık, korku, öz güven eksikliği, huzursuzluk ve aşırı gerginlik gibi duygular hisseder.
  • Sevdiklerimizin eleştirilmesi, aşağılanması ve hakarete uğraması
  • Sevgi, saygı ve sosyal destek ihtiyaçlarının görmezden gelinmesi
  • Kişiyi yoğun bir şekilde kıskanarak kısıtlayıcı davranışlar sergilemek
  • Başkalarının yanında küçük düşürücü söz ve davranışlarda bulunmak.
  • Kişinin dinini, ırkını, kültürünü, geçmişini değersizleştirmek ve kişinin bu değerlerini küçümseyici tutum ve davranışlarda bulunmak.
  • Kişinin ailesiyle ve yakın çevresiyle görüşmesine engel olmak.
  • Kişiyi terk etmekle, evden atmakla tehdit etmek.

Psikolojik Şiddetin Türleri Nelerdir?

Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?

Psikolojik şiddetin türlerini aşağıdaki gibi listeyebiliriz, bunlardan birini yaşıyor olabilir misin?

1. Ghosting (Yok olmak)

2. Breadcrumbing (Yemleme)

3. Gaslighting (Akıl bulandırma)

4. Mansplaining

5. Cushioning (Tamponlamak)

6. Aşırı Kıskançlık

7. Mobbing

8. Zombieing (Aniden ortaya çıkmak)

9. Submarining

10. Stashing (Saklamak)

1. Ghosting (Yok olmak)

İlişkide olunan partnerin beklenmedik bir anda ortadan kaybolması ve onunla bir daha iletişim kurulamaması durumudur. Bu şiddet türünü kullanan kişiler, romantik ilişkiyi sonlandırırken karşıdaki kişiyle iletişime geçmez, hiçbir açıklama yapmaz ve direkt iletişimi keser. Buna maruz kalan kişilerde genellikle hayal kırıklığı, çaresizlik, ağlama krizleri, travma sonrası stres bozukluğu belirtileri, depresif belirtiler gibi psikolojik sorunlar meydana gelmektedir.

2. Breadcrumbing (Yemleme)

Bu ilişki türünde bir kaçan bir de kovalayan vardır. Kaçanlar genellikle kaçıngan bağlanma stiline sahip olan, kovalayanlar ise kaygılı bağlanma stiline sahip olan kişiler olmaktadırlar. Breadcrumbing uygulayan kişi; kafası karışık olan kişiye küçük küçük sinyaller gönderip ilgi ve sevgi almaya devam ederek ilişkiyi garanti altında tutmaya çalışır. Adından da anlaşılacağı gibi şiddet uygulayan kişi, kişinin önüne ekmek kırıntıları atarak kişinin ekmek kırıntılarıyla yetinmesini bekler ama hiçbir zaman ekmeğe ulaşmasına izin vermez. Ama buna maruz kalan kişi bir gün ekmeğe ulaşacağı umuduyla çabalamaya ve kırıntıları toplamaya devam eder ancak içten içe bilir ki aslında ekmeği hiçbir zaman o kişiden alamayacaktır.

3. Gaslighting (Akıl bulandırma)

Gaslighting terimi ise ilişkide bir çeşit manipülasyon uygulamayı ve taciz etmeyi ifade eder. Kişiyi kendi hafızasını, davranışlarını, algılarını ve akıl sağlığını sorgulamaya iter. Bu şiddet türünü uygulayan kişinin amacı aslında şüphe uyandırmak ve yalan yoluyla söylediklerini dikte etmektir. Fark edilmesi en zor şiddet türlerindendir. Gaslighting uygulayıcısı bazen o kadar ileriye gider ki beraber olduğunuz anıları anlattığınızda sürekli sorgulayarak yaşadığınız şeyleri sanki hiç yaşanmamış gibi hatırlamanızı sağlar. Hatta konuştuğunuz konuyu sürekli kendi istediği noktaya getirir, tartışma yaratır ve konuyu kendi belirlemesine rağmen siz belirlemişsiniz gibi algılamanızı sağlayarak sizi manipüle eder.

4. Mansplaining

Mansplaining, uygulayan kişi durum ve şartlar fark etmeksizin sizi sürekli küçük görmektedir. Sizi eleştirirken, küçümserken ve aşağılarken kendini sizden üstün görüp övme eğilimindedir. Bu durum ise sürekli kendinizi yetersiz hissetmenize neden olur.

5. Cushioning (Tamponlamak)

Cushioning, romantik ilişki içerisinde yer alan kişinin halihazırda var olan ilişkisinin sona erme ihtimaline karşı yedekte başka partnerler tutması durumudur. Aslında özetle aldatma da diyebiliriz. Cushioning daha çok flört döneminde karşımıza çıksa da romantik ilişkinin her döneminde gözlenebilir. Cushioning uygulayıcısı, var olan romantik ilişkisinde yaşanacak muhtemel soruna karşı bir veya birden fazla potansiyel ilişkiye sahip olabilir. Bu duruma maruz kalan kişide duygudurum bozukluklarına ve güven problemlerine yol açar.

6. Aşırı Kıskançlık

Kıskançlık; şüphe, öfke, kaybetme korkusu, aşağılanma gibi duyguları kapsayan karmaşık bir duygu olarak karşımıza çıkmaktadır. Kıskançlık duygusu genel olarak bireyin hoşlandığı, beğendiği veya romantik ilişki yaşadığı kişiye yönelik bir tehdit algısı ile ortaya çıkmaktadır. Kıskançlık insanın doğasında var olmakla birlikte kıskançlığın aşırıya kaçması ve kısıtlayıcı olması romantik ilişkideki kişiye ve ilişkinin sağlığına zarar verir. Aşırı kıskançlık hem kıskanan hem de kıskanılan kişinin hayatını her alanda farklı boyutlarda etkiler. Aşırı kıskançlığın oluşmasında özgüven düşüklüğü, çocukluk yıllarında gelişen çarpık düşünceler ve bozuk aile ilişkileri yer almaktadır.

7. Mobbing

Mobbing ise iş yerinde yaşanan bir şiddet türü olarak tanımlanabilir. İçinde taciz etmeyi, baskı kurarak sıkıntı vermeyi, hak gaspını, küçümsemeyi ve rahatsız etmeyi barındırır. Bu şiddet türü bazen bir kişi tarafından uygulanabilirken bazen de grup tarafından uygulanabilir. Mobbing sonucunda mağdur olan kişi sıklıkla itibar zedelenmesi, yetersizlik duygusu gibi psikolojik sağlık sorunları, maddi zorluklar ve iş kaybı yaşar.

8. Zombieing (Aniden ortaya çıkma)

Zombieing, ilişki içinde ghosting yapan bireyin aniden tekrar iletişime geçmesi olarak tanımlanır.

9. Submarining

Zombieing yapan kişinin sanki hiç ortadan kaybolmamış gibi davranması hali submarining olarak tanımlanır. Yaptıklarını inkar ederler, kendilerini haklı çıkaracak bir bahane bulurlar ve sizden özür dilemezler.

10. Stashing (Saklamak)

Stashing, romantik ilişkide olduğunuz partnerinizin ilişkinizi saklamasına, sosyal çevresinden sizi gizlemesine yönelik sergilediği tutum ve davranışları olarak tanımlanabilir. Özgüven eksikliği, başka bir ilişkisinin olması ya da potansiyel flörtlerinin olması bu davranışın altında yatan sebepler arasındadır.

Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?

Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?

Psikolojik şiddet, kişinin duygularının ve duygusal ihtiyaçlarının görmezden gelinmesi ve ihtiyaçlarının karşılanmaması durumudur. İlişkideki diğer kişi, baskı yapılarak istismar veya tehdit edilir. Psikolojik şiddet; kişiyi hem fiziksel hem de psikolojik olarak etkilemektedir. Psikolojik şiddete uğrayan kişiler, şiddeti uygulayan kişinin yanında sessiz kalırlar, güvende hissetmezler ve sosyal olarak geri çekilerek yalnızlaşırlar. Bu bireylerin benlik saygısı düşüktür ve özgüven eksikliği yaşarlar. Psikolojik şiddete maruz kalan kişiler iştah ve uyku problemleri gibi fiziksel olarak fark edilebilen durumların yanında değersizlik ve çaresizlik gibi olumsuz duyguları da yaşarlar.

Psikolojik Şiddetten Nasıl Korunurum?

Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?

İlk sırada kişisel ve çevresel farkındalık kazanmak yer almaktadır. Bu sorun hakkında bilgi sahibi olmak hem önleyici hem de koruyucu etkiye sahip olmaktadır. Bilgi alırken birden fazla kaynak taradığınızdan ve elde ettiğiniz verilere güvenilir kaynaklardan ulaştığınıza emin olun.

Psikolojik destek alarak stresle başa çıkma konusunda güçlenme, duygu düzenleme becerisi kazanma ve problem çözme becerisinin geliştirilmesi psikolojik dayanıklılığınızı artırmanızı sağlar.

İkili ilişkilerde “hayır” kelimesine yer vermek çok önemli bir unsurdur. Sınır koymak ilişkinize zarar vermek için değil, aksine kendinizi ve ilişkinizi korumanız için vardır.

Kendinizi her zamanki ruh halinizden daha farklı hissettiğinizde (huzursuz, sürekli yorgun, keyifsiz, gergin, mutsuzluk gibi) ve sosyal çevrenizden uzaklaştığınızda bunun bir şiddet veya istismar belirtisi olabileceğini fark etmeniz çok önemlidir.

İlişkilerinizi gözden geçirmek adına mutlaka bağlanma stilleriyle ilgili bilgi edinmeye çalışın. Farklı kaynaklar tarayarak doğru bilgiye ulaştığınızdan emin olun.

İlişkiniz içinde kendinizi sıkça yapmak istemediğiniz şeyleri yaparken buluyorsanız, muhtemelen manipülatif ve istismar edici kişi hayatınızın merkezindedir.

Şiddete maruz kalma ihtimaline karşın mutlaka yardım alabileceğiniz kurumlar veya kişiler hakkında bilgi sahibi olun: Psikologlar, psikiyatristler, kadın destek platformları vb. Psikolojik şiddet gördüğünü düşünüyorsan #SaklamaYanındayız!

Psikolog ve Aile Danışmanı

Sümeyye SAĞLAM

Şiddetin Görünmeyen Yüzü: Psikolojik Şiddet Gördüğümü Nasıl Anlarım?
66 Görüş