İnsan kendini neden değersiz hisseder?

Merhabalar,

Değersizlik duygusu, bireylerin kendini içsel olarak önemsiz görmesi, kendinde kusur araması, olumsuz özelliklerine odaklanarak olumlu taraflarını görmezden gelmesi, bir değer taşımadığına dair inanca sahip olmasından kaynaklanabilmektedir. Değersizlik inancına sahip kişiler kendilerini birçok konuda başarısız veya yetersiz görmekte olumlu durumların içinde dahi en küçük olumsuzluğu seçerek kendilerini tekrardan değersizlik inancı içinde bulmaktadırlar.

Bu durumu yaşayan bireylerin sıklıkla romantik ilişkilerinde, aile ve arkadaş ilişkilerinde de pek çok sorun ortaya çıkmaktadır çünkü bu kişiler eleştirilere, başarısızlıklara, karşılarındaki kişilerin tutum ve davranışlarına karşı daha hassas olmaktadırlar.

Değersizlik duygusu hemen hepimizin içinde bir miktar bulunmaktadır. Bazı durumlarda veya ortamlarda bu duygunun ağır basması oldukça normal bir durum olmaktadır. Burada önemli olan kısım bu duygunun sıklığı, yoğunluğu, işlevi ve kişiyi ne ölçüde rahatsız ettiği olmaktadır.

Değersizlik hissi nedeniyle deneyimlediğimiz birçok olumlu duyguyu gözden kaçırabilmemiz mümkündür. Bu nedenden ötürü değersizlik hissini yoğun bir şekilde deneyimleyen kişiler, yaşadıkları her an huzursuzluk hissiyle karşı karşıya gelebilmekte ve yaşadıkları anın getirdiği güzellikleri yaşamakta zorlanmaktadırlar.

Değersizlik Duygusu Yaşayan Bireylerin Özellikleri Nelerdir?

• Çok fedakar davranarak fazla verici olmaya çalışırlar. İlişkilerde bulunması gereken alma ve verme dengesinde sorun yaşarlar.
• Haksızlığa uğradıklarında haklarını savunamazlar.
• Kendilerine karşı cezalandırıcı düşüncelere sahip olmaktadırlar.
• İyi, güzel, mutlu hissettirecek şeyleri hak ettiklerine inanmazlar.
• Diğerlerini her zaman kendinden daha değerli görür ve buna bağlı olarak birçok durumda onlar tarafından onaylanma ihtiyacı hissederler.
• Kendini sürekli kanıtlamaya çalışırlar ve takdir edilmek isterler.
• Kendilerini değersizlik inançlarını destekleyecek ilişkilerin içinde bulurlar. Hatta bazı durumlarda değersiz hissettiren kişilere bağımlı olup o kişilerden ayrılamazlar.
• Hayır demekte çok zorlanırlar ve çoğunlukla da hayır kelimesini kullanamazlar.
• Mükemmel olmaya çalışırlar. En ufak hata yapmaya tahammülleri yoktur ve kendilerini çok sık eleştirirler.
• Özgüven sorunları vardır.
• Girdikleri ortamlarda kendileri gibi davranamazlar. Sevilmeyeceklerinden, kabul görmeyeceklerinden korkarlar. Ortama göre rollere bürünebilirler.

Değersizlik Duygusu Nasıl Oluşur?

Çocukluk yaşantılarımızda aile, okul, arkadaş, akraba ilişkilerimizde deneyimlediğimiz duygu ve düşünceler bugünkü düşünce, duygu ve davranış örüntülerimizi şekillendirebilmektedir. Hepimizin sahip olduğu temel inançların birçoğunun bize çocukluğumuzdan miras kaldığını söyleyebiliriz. Bu tür durumları bilinçaltımızda tuttuğumuz ve farkındalık alanımıza getirmediğimiz müddetçe yetişkinliğimizde kendimizi aynı hisleri deneyimletecek ilişkilerin içinde bulabiliriz.

Değersizlik Hissinden Nasıl Kurtulabilirim?

• Değersizlik hissinin en temel nedeni, kendimize dair inançlarımızı barındırdığımız düşüncelerdir. Bu duygunun düşüncelerden kaynaklandığını fark etmek ve düşüncelerin her zaman değişebilir olduğunu hatırlamak işinize yarayabilir.
• Mükemmel olma çabası çok gerçekçi bir yaklaşım değildir. İnsanlar her zaman hata yaparak öğrenirler, yaradılışımız bu şekildedir. Çünkü seçimler yapmadan başımıza gelecekleri ön görebilmemiz mümkün değildir. Bu nedenle zayıf ve kusurlu yanlarınızı kabul ederek diğer insanlara gösterdiğimiz anlayış ve toleransı kendimize de gösterebiliriz.
• Hata yapma korkunuzu yenebilmek adına çok küçük riskleri olan işlere girebilirsiniz. Sonucunda neler olacağını görmek, durumun olumsuz sonuçlarıyla savaşmak psikolojik dayanıklılığınızı arttıracaktır.
• Farkındalık alanımıza getirmediğimiz durumların, duyguların, düşünceleri hiçbir zaman göremeyiz. Güçlü yanlarınıza dikkat vererek onları farkındalık alanınıza getirebilir ve onları geliştirebilmek için çaba gösterebilirsiniz.
• Hayatınızı daha ileri noktalara taşıyabilmek için kusursuz, hatasız hedefler planlamak yerine daha gerçekçi ve ulaşılabilir hedefler belirleyebilirsiniz. Yapabildiğinizi gördükçe motivasyonunuzun artması kaçınılmaz olacaktır.
• Size değersiz hissettiren ilişkilerinizden zor da olsa adım adım kurtulmaya çalışmanız, size değerli hissettiren yerlerde bulunmanız zamanla kendinizi daha iyi hissettirecektir.

Değersizlik duygularıyla çalışan psikoterapi ekolleri bulunmaktadır. Eğer bu durum işlevselliğinizi olumsuz yönde etkiliyor ve tek başınıza baş edemediğinizi düşünüyorsanız mutlaka uzman yardımı almanızı tavsiye ederim.

Sağlıcakla kalın,
Psikolog Sümeyye Sağlam