Bir Uçak Nasıl Kalkar Hiç Düşündünüz Mü?

Uçak yolculukları gerçekleştirilirken hiç kimse arka planda dönen büyük organizasyonu düşünmez. O an yaşadığımız tek duygu, "bir an önce kalksak artık" duygusudur. Ancak gelin bir de kokpite girerek bir uçağın nasıl kalktığına daha teknik bir bakış atalım.

Öncelikle...

Bir uçuş ekibinin (kaptan pilot, yardımcı pilot ve kabin ekibi) görevi uçuştan yaklaşık 3 saat önce başlar. Muhtemelen o anda siz evinizde valizinize son rötuşları yapıyorsunuz. Uçuş ekibi kendi arasında bir toplantı yaparak uçuş ile ilgili bilgileri, muhtemel yaşanabilecek olumsuz hava koşullarını, sorumluluk dağılımını paylaşırlar. Ayrıca uçuş rotası ve alternatif rotalar yine bu toplantıda belirlenir.

Daha sonra...

Siz havalimanına doğru yola çıktığınız anda uçuş ekibi uçağa geçerek görevlerinin ilk adımlarına başlarlar. "Cockpit Preparation"! Yani kokpit hazırlığı. Bu aşamada pilotlardan biri uçağın ana sistemlerini çalıştırırken, diğeri uçağın dışına çıkarak uçağın çevresel kontrolünü yapar. Yani uçakta herhangi bir olumsuz durum olup olmadığı belirlenir. Kokpitteki pilot elektrik sistemleri ve yakıt pompalarını aktif hale getirdikten sonra uçuş bilgisayarına uçuş rotası ve o uçuşa özel olarak belirlenen hız, irtifa, yön gibi hayati verileri girer. Bu veriler girildikten sonra uçağın rotası ve limitleri belli olur. Ardından pilot "ground" dedğimiz "yer" ile iletişime geçerek bu girilen bilgilere göre oluşturulan uçuş rotasını onaylatır. Bu onaylatma işleminin ardından uçuşun gerçekleşmesi için izin alınmış olur. Bu sırada siz check-in işlemlerinizi yapmış bir şekilde uçağa binmek için bekliyor olursunuz.

Siz uçağa bindiğinizde kabin ekibi sizi güler yüzle karşılarken, pilotlar için son derece konsantre olmaları gereken bir süreç başlar.

Bu süreç motorların çalıştırılması için hazırlık aşamasından başlayarak, uçağın pistten havalandıktan sonra 10.000 feet yüksekliğe ulaşmasına kadar olan geniş bir zamanı kapsar. Sizler koltuğunuza yerleşmiş ve uçuş için sabırsızlanırken, pilotlar uçuş planın gözden geçirir. Ardından kule ile iletişime geçerek push-back aracı çağırırlar. Kule push-back aracının geleceğini bildirirken ayrıca hangi pistten havalanılacağını ve kalkıştan sonra hangi rotanın izleneceğini pilotlara bildirir. Push-back aracı uçakları kapıdan geriye doğru itmeye yarayan özel bir araçtır. Push-back aracı gelene kadar pilotlar motorları çalıştırmadan önce yapılması gereken kontrolleri yaparlar. Bu kontrollerin her birinin bir listesi vardır. Bu listeye "checklist" denir. Her aşamaya özel olarak oluşturulmuş standart checklistler vardır. Bu checklistler sayesinde her uçaktaki her pilot aynı aşamada aynı şeyleri kontrol ederler. Böylece asla gözden bir şey kaçmaz.

Motorları çalıştırmadan önce "beacon" adı verilen ve uçağın motorlarının çalışır vaziyette olduğunu gösteren kırmızı yanıp sönen ışık açılır. Ardından motorlara ilk hareketi vermeye yaran ve harici bir güç ünitesi olan APU dediğimiz sistem çalıştırılır. Tüm hidrolik sistemleri, basınç sistemleri, elektrik sistemleri, yakıt sistemleri, kapılar, (hatta sigara içilmez ışığının yanıp yanmadığı bile) kontrol edilir. Tüm kumandalar olması gereken duruma getirilir. Bu sırada push-back aracı gelmiş ve uçağı kapıdan taksi yoluna doğru itiyordur. Hemen sağ tarafınızdaki motorun çalışma sesi kulaklarınıza ulaşır. Pilot ilk motoru çalıştırmıştır. İlk motor stabil olduğunda sol motoru çalıştırma komutu verilerek bu motorunda stabil olması sağlanır. Her iki motorun sorunsuz çalıştığı doğrulandıktan sonra, kuleyle iletişime geçilerek piste taksi yapma izni istenir. İznin alınmasının ardından pilotlar taksi için bir checklisti daha alarak kontrollere başlarlar. Bu sırada kontrol edilen şeyler uçağın ana kumandalarıdır. Frenlerin, uçağın sağa-sola dönüşü, aşağı-yukarı kumandalarının çalıştığı gibi kumandalar tek tek kontrol edilir. Siz bu sırada uçakta "motorlarda çalıştı hala neden gitmiyoruz" diye düşünüyor oluyorsunuz. Son olarak flaplar (uçağın kanadının yüzeyini arttıran eklentilerdir. Kanadı genişleterek düşük hızlarda havada tutunma sağlarlar) açılır ve uçak piste doğru hareket etmeye başlar.

Kokpitte tüm telsiz konuşmaları pilotlar tarafından itina ile dinlenir. Herhangi bir olumsuz durumda ani aksiyon alınır. Bu nedenle diğer uçakların konuşmaları da olsa telsiz konuşmalarını dinlemek çok önemlidir.

Uçak pistin başına gelir. Bu sırada pilotlar kalkış öncesi checklist i yaparlar ve tüm ışıkları açarlar, kabin ışıkları karartılır, acil durum frenleri otomatige alınır. Kuleden kalkış izni istenir. Kule kalkış iznini verir. Pilotların biri uçağı kullanırken diğeri her ihtimale karşı tetikte bekler ve telsiz görüşmelerini yürütür. Pilot uçağın gaz kolunu yavaşça ileri iterek uçağa hız kazandırır. Uçak hızlandıkca kalkış için gerekli hıza yaklaşır. Burada iki adet hız limiti vardır. Birincisi V1 denen hız limitidir. Uçak bu hıza ulaştığında ne olursa olsun kalkış iptal edilemez. Edilmeye kalkılırsa uçak pistin sonuna kadar duramaz. İkinci hız limiti ise kalkış hızıdır. Bu hıza gelindiğinde pilot yavaşca lövyeyi kendine doğru çeker ve uçağı nazik bir şekilde kaldırır. Artık uçak havada hız kazanarak yükselmektedir. Kalkışın ardından telsiz görüşmelerini yürüten pilot kuleye kalkışı doğrular ve güncel direktifleri alır. Ardından uçak otomatik pilota alınır ve uçak daha önce bilgisayarına girilen rota ve limitlere göre uçuşa devam eder. Bu andan itibaren her iki pilotta sürekli olarak tüm sistemleri izlerler. Olası olumsuz bir durumda ise otomatik pilotu devre dışı bırakarak "aviate, navigate, communicate" kuralını uygularlar. Yani "uç, yönün bul, iletişime geç" kuralı. 10.000 feet yüksekliğe kadar pilotlar kendi aralarında uçuş haricinde hiçbir şey konuşamazlar. Hiçbir şeyle ilgilenemezler. Buna stabil kokpit denir.

İşte sizin bindiğiniz bir uçağın kalkış hikayesi bir pilotun gözünden bu şekildedir. Ancak tabi ki burada verilen bilgiler sadeleştirilmiştir. Hepinize iyi uçuşlar!!!

NOT: Burada yer alan bilgiler tamamen amatörce hazırlanmıştır. Lütfen gerçek uçuş bilgileri için bir profesyonele danışın.