İşinize Yarayabilecek 10 Linux Dağıtımı!

Uzun bir süredir bence yazmıyordum ve aklıma işinize yarayabilecek 10 adet Linux dağıtımını size sunmak aklıma geldi.

Linux nedir?

Linux bir işletim sistemi değil, bir kerneldir. Kernel, işletim sistemlerinin en temel birimi olup işletim sistemlerinin donanımlara güvenli erişmesini ve o donanımları kontrol etmesini sağlayan ufak boyutlu bir yazılımdır. Linux kerneli ile yazılan işletim sistemlerine Linux Distribution (Linux dağıtımı) denir ve açık kaynak kodludur. Pek çok Linux Dağıtımı canlı işletim sistemi olarak çalışabilir. Üstelik Linux dağıtımları ücretsizdir!

1. Açık kaynak kod ve kapalı kaynak kod nedir?

Bir program, birden fazla programlama diliyle derlenebilir. Bu programlar geliştirildikten sonra gelişmiş kullanıcılar tarafından özelleştirilebilmesi için kodlarıyla beraber yayınlanır. Buna "Açık kaynak kodlu yazılım" denir. Ancak bazı yazılımlar (Windows işletim sistemi de buna örnek verilebilir, her ne kadar bir işletim sistemi olsa da) kapalı kaynak kodludur ve gelişmiş kullanıcılar hiçbir şekilde içeriğe müdahale edemez. Açık kaynak kodlu yazılımlar, programın yazıldığı dili bilmeniz şartıyla tamamen değiştirilmeye açıktır.

2. Canlı işletim sistemi nedir?

Canlı işletim sistemi, siz işletim sistemini harddisk sürücünüze kurmadan (hatta bir harddisk sürücüsüne bile ihtiyaç duymadan), işletim sisteminin RAM üzerinde kurulması ve çok hızlı bir şekilde başlamasıdır. Canlı işletim sisteminin bazı avantajları ve dezavantajları vardır.

Avantajları

• Çok hızlı başlar.
• Çalışmak için harddiske ihtiyaç duymaz.
• İşletim sistemini test etmek için birebirdir. Böylece karar vermek için formatlamak zorunda kalmazsınız.
• Bir DVD veya USB Flash bellek gerekir, taşınabilir ve halihazırda yüklü olan işletim sistemine müdahale etmez.

Dezavantajları

• Canlı işletim sistemi çalışırken DVD veya USB Flash bellek cihazda takılı kalmak zorundadır.
• RAM ve işlemciyi tüketir. Tüm işlemler RAM üzerinde gerçekleştiği için yüksek RAM gücüne ihtiyaç duyar.
• Yapılan tüm ayarların kalıcı olması için yeniden başlatmadan önce sezonu kaydetmeniz gerekir.
• CD ve DVD üzerinden başlayan canlı işletim sistemlerinin sınırlı sayıda yeniden başlama özelliği vardır. Bir süre sonra CD/DVD üzerinde değişiklik yapamazsınız.

En kullanışlı 10 Linux dağıtımı

Sıralama en iyiden en az iyiye değildir. Her dağıtımın kendine has avantajı ve dezavantajı vardır. İşinize göre en uygun olan dağıtıma siz karar verin.

1. Ubuntu

Linux Ubuntu, Windows'a ve program uyumluluğuyla dikkat çeker. Debian tabanlıdır. Debian tabanlılarda program yüklemek daha kolaydır. Pacman (PACkage MANager) türevlerinde program yüklemek için terminal (Windows'taki komut istemi yani MS-DoS) komutlarını iyi bilmenizi gerektirir. Dolayısıyla Debian Tabanlı dağıtımları kullanmak nispeten daha kolaydır. Windows'un açık kaynak kodlu halini arayan kullanıcılar için Linux Ubuntu kesinlikle denenmeye değer!

Artıları

• Program uyumluluğu çok yüksektir.
• Devamlı güncellenir.
• Steam gibi oyuncu platformları tarafından resmi olarak desteklenir.
• Kullanıcı dostu arayüze sahiptir.
• Donanımla uyumluluğu iyidir.
• Yeni başlayan kullanıcılar için uygundur.

Eksileri

• Düşük sistemlerde iyi çalışmayabilir.
• Her ne kadar program uyumluluğu iyi olsa da Windows ile yarışamaz. Bazı programlar Linux Ubuntu'da çalışmayabilir.
• Kök kullanıcıya (Root) erişmek çok kolaydır ve gelişmiş olmayan kullanıcıların Root ile oturum açmaları ve sistemde değişiklik yapmaları faciayla sonuçlanabilir.

2. Qubes OS

Qubes OS işletim sisteminin çalışma prensibi çok ilginçtir. Bu işletim sistemi PC güvenliğine odaklanmıştır. Fedora tabanlı (Topluluk tarafından desteklenir. Debian dağıtımlarına benzer) olduğundan yeni kullanıcılar için uygundur. Bu işletim sistemini güvenli yapan şey öntanımlı olarak gelen programlar değil, Qubes OS'un çalışma prensibi! Qubes OS yüklendiği zaman açtığınız her pencere veya uygulama ayrı bir sanal makinede çalışıyor. Bu sanal makineler farklı renklerle temsil ediliyor. Örnek vermek gerekirse bu benceyi yazarken açtığım Firefox penceresi kırmızı pencere altında açılsın. Ayrıca internetten korsan olarak indirdiğim bir bilgisayar oyunu da yeşil pencere altında açılsın. Bu oyunda bir truva atı olduğunu da ele alalım. Ben oyunu çalıştırdığım zaman truva atı yeşil pencerelerin olduğu kopyalanmış Qubes OS işletim sistemine bulaşacak. Eğer sonradan antivirüs sayesinde veya başka bir şekilde oyunda virüs olduğunu anlarsam, oyunu silip tüm yeşil renkli pencereleri kapatmam yeterli. Yeşil pencerelerden bulaşan hiçbir virüs, diğer renkteki pencereleri ve ana Qubes OS işletim sistemini etkileyemez ve bilgi çalamaz.

Artıları

• Çok yüksek PC güvenliği sunar.
• Kullanıcı dostudur.
• Çok yüksek sistem gereksinimleri yoktur.

Eksileri

• Sanallaştırma desteklemeyen işlemciye sahip hiçbir bilgisayarda çalıştırılamaz.
• Aynı anda başka bir Linux dağıtımı kullanıyorsanız, o dağıtıma bulaşan virüse karşı koruma sağlamaz.
• Ağa bulaşabilecek virüslere karşı sizi koruyamaz.

3. Debian Linux

Ubuntuya benzer ancak daha minimal bir Linux dağıtımı istiyorsanız Debian Linux sizlerle! Debian Linux çok daha düşük sistem gereksinimleri ister ve pek çok sistemde akıcı çalışır. İster Canlı işletim sistemi olarak başlatın, isterseniz yükleyin. DVD yerine CD'ye bile sığabilecek kadar ufak bir boyutu olmasına karşın kullanıcı dostu arayüzüyle çok kullanışlıdır.

Artıları

• Çok düşük sistem gereksinimi istediğinden eski bilgisayarlarda çok iyi çalışabilir.
• Yüklemesi kolay ve hızlıdır.
• Çok üstün performans imkanı sunar.
• Hem orta düzey hem de ileri düzey kullanıcılara hitap eder.

Eksileri

• Wireless adaptörleriyle uyumsuzluk olabilir. Debian Linux sizi kablolu bağlantıya muhtaç bırakabilir.
• Her ne kadar ubuntuya benzese de program yüklemek için terminali kullanmanız gerekir.
• Linux terminal komutlarını bilmeyenler için kullanımı zordur.

4. Arch Linux

İşletim sistemleriyle öntanımlı gelen programlardan mı sıkıldınız? Öyleyse Arch Linux'ü deneyin! Arch Linux sadece temel işletim sistemini kurmanıza izin verir ve sonrasında yüklenecek (Masaüstü'ne kadar) en ufak yazılımı bile siz seçersiniz. Ancak Debian tabanlı değil PACMAN tabanlı olduğundan başlangıç düzeyindeki kullanıcılar için uygun değildir.

Artıları

• Düşük sistemlerde de çok yüksek sistemlerde de çalışabilir.
• Çok iyi özelleştirilebilirliliği vardır.
• Windows'a çok benzer bir Arch Linux yükleyebilirsiniz.

Eksileri

• Çok ileri düzey Linux kullanıcıları için uygundur.
• Terminal komutlarını çok iyi bilmeniz gerekir.
• Masaüstünü ayrıca yüklemeniz gerekir. Aksi halde eski model bilgisayarlardaki gibi siyah ekrana yazılan kod satırlarından ibaret bir işletim sistemi olacaktır.

5. Kali Linux

Kali Linux içinde penetrasyon araçları bulunduran bir dağıtımdır. Eğer bir bilgisayar ağı kuruyorsanız veya web siteniz varsa, bunların güvenliğini içindeki hacking araçlarıyla test etme olanağı sunar.

NOT: Hiç programlama bilmiyorsanız bu programla hacking işlemi yapmanız çok kısıtlıdır. Ayrıca bu işletim sistemi size gizlilik sağlamaz. Kali Linux kötüye kullanılabilen bir işletim sistemi olduğundan kullanıcının araçları suistimal etmesinden doğacak tüm hukuki sorunlardan bilgisayarın sahibi sorumludur. Eğer kendi ağınızın veya web sitenizin güvenliğini test etmek istemiyorsanız Kali Linux yüklemeyin!

Artıları

• 300'den fazla önyüklü araca sahiptir ve en çok kullanılan araçları mı yoksa tamamını mı yükleyeceğiniz sizin tercihinize kalmıştır.
• Debian tabanlı olup kullanıcı dostudur.
• Pek çok cihazla uyumludur.
• Güvenlik testleri için birebirdir.

Eksileri

• İçindeki araçlardan dolayı kötüye kullanılabilen bir işletim sistemidir.
• Bilişim soruşturmasında Kali Linux'un tespit edilmesi dikkat çekecektir.
• Çok fazla programlama diliyle yazılmış araç bulundurur (Python, Java, C, Ruby vb.)
• İçindeki araçlar Antivirüslere yakalanabilir.

6. Tails Linux

Tails Linux (The Amnesiac Incognito Live System yani Unutkan, Gizli Canlı Sistem) QubesOS'un sunduğu PC Güvenliği yerine size internet güvenliği ve gizliliği imkanı sunuyor! Ortalama bir sistemde rahatlıkla çalışan Tails Linux sizi internet aleminde adeta görünmez yapsa da her dağıtım gibi Tails Linux'ün de artıları ve eksileri mevcut.

Artıları

• Çok sade bir arayüze sahiptir.
• Bağlantıları Tor (Soğan protokolü kullanan ve kullanıcıyı anonim tutan çok katmanlı bir ağ) üzerinden yapmaya zorlar. Asla normal internet kullanmaz (Kullanıcı tarafından tor dışı ağlara izin verilebilir).
• Kurulduğu USB bellek üzerinde veri depolarsanız (Persistent Storage) bu veri kriptolanır ve başka işletim sistemlerinde siz parolayı girseniz bile çalıştırılamaz.
• Bir veriyi sildiğiniz zaman silinen verinin üzerine devamlı rastgele veri yazar. Böylece silinen veriler asla geri döndürülemez.
• Virüs bulaşsa bile kimliğiniz açığa çıkmaz (Size bağlı).

Eksileri

• Tor ağına izin vermeyen web sitelerini kullanamazsınız.
• USB üzerinde veri depolayıp silinen verilerin üzerine rastgele veri yazdığı için USB belleğinizin ömrünü daha hızlı tüketir.
• Sadece canlı işletim sistemi olarak kullanılabilir. Açık kaynak kodlarıyla oynayarak harddiske kurarsanız diğer işletim sistemlerini silmek zorunda kalırsınız.
• Deep web'de dosya paylaşımı ve site kurma gibi fonksiyonlara izin vereceğinden 18 yaş altı bireylerin eriştiği cihazlarda kesinlikle bulundurulmamalıdır.
• Bazı cihazlarda düzgün çalıştırılamaz. Bilinen uyumsuzluk sorunları bulunuyor.

7. Linux Mint

Linux Mint, Linux Ubuntu ile benzerliğiyle ve şık tasarımıyla karşımıza çıkıyor. Ubuntu kadar popüler olmasa da kernele erişmenize izin veriyor. Hatta çekirdek yöneticisine bile sahip!

Artıları

• Ubuntu'dan memnun kalmayanlar için bir alternatif.
• Kullanıcı dostu arayüz.
• Ortalama sistemlerde çalışabilir.

Eksileri

• Bir ubuntu değil.
• Root kullanıcıların hata yapması güzel sonuçlara neden olmaz.

8. TinyCore Linux

90'lı yıllardan kalma bilgisayarınız mı var? Yoksa çok minimal bir işletim sistemi ararken Debian Linux'ten bile daha sade bir işletim sistemi istiyor ve sadece sosyal medya mı kullanmak istiyorsunuz? O halde TinyCore Linux tam size göre. En basit haliyle masaüstü bile olmayan TinyCore tamı tamına 2 (iki) MB'lık bir işletim sistemi olarak karşımıza çıkıyor. İşletim sisteminin tamamı ise yaklaşık olarak 200 MB boyutunda!

Artıları

• Sadece çalışan bir bilgisayara ihtiyaç duyar. Çok eski bilgisayarlarda bile akıcı çalışabilir.
• İndirmesi, kurulumu bile çok kolaydır. Kota dostudur.
• Çok basit, kullanıcı dostu bir arayüze sahiptir.

Eksileri

• Çok eski olmayan bilgisayarlara yüklemek, bilgisayarın yüksek performansını kullanmamanız anlamına gelir. Yeni bilgisayarlarda kullanışsızdır.
• Oyun ve yazılım yüklemek için uygun bir işletim sistemi olduğu söylenemez.
• Çok eski bilgisayarlarda yüklense bile Antivirüsleri kaldırmayabilir. Bu da güvenlikten ödün veren bir durumdur.

9. TorBox

TorBox, Tails Linux'un aksine anonimiteden ziyade internet güvenliğini önplanda tutar. TorBox kendi başına kurulamaz. Bir işletim sistemine ihtiyaç duyar ve o işletim sistemi içinde çalışır. Çalışma mantığı Tails Linux ile QubesOS ile benzerlik gösterir. Tails Linux gibi Tor ağından bağlantı sağlar. Ayrıca sanallaşmış bir işletim sistemi olarak başka bir işletim sistemi içinde kurulur. Bunu bir örnekle anlatalım:

Windows 10 kurulu cihazıma Tor Box'u sanal makine üzerinden kurdum ve çalıştırdım. Tor Box çalışmaya başladıktan sonra Windows 10'un internet ile bağlantısını keser ve Windows'un asla internete bağlanmasına izin vermez. Windows'u yerel ağa hapseder. TorBox ise Tails Linux'teymiş gibi ağa bağlanır ve internet trafiği sadece TorBox içinde döner. Windows 10 ise TorBox'u internete erişimi olan bir karantina işletim sistemi olarak kullanır. Windows 10'dan TorBox'a veri akışı olur ancak hiçbir şekilde TorBox, Windows 10'a veri geçirmez ve geçmesine de izin vermez.

Artıları

• Sizi hem bilgisayar hem web güvenliğinde tutar.
• İşletim sisteminizde truva atı varsa bile Windows internete bağlanamayacağından kontrol edilemez.

Eksileri

• Tails Linux için geçerli olan tehlikeler bu işletim sistemi için de geçerlidir. 18 yaşın altındaki bireylerin kullandığı cihazlara yüklenmemelidir.
• TorBox kendi başına çalıştırılamaz. Çalışmak için başka bir işletim sistemi altında çalışmak zorundadır.
• Yalnızca Sanal Makine kurulumunu desteklediğinden sanallaştırma desteklemeyen işlemciye sahip hiçbir bilgisayarda çalıştırılamaz.

10. SteamOS

SteamOS, en popüler oyuncu platformu ve sosyal ağı olan ve Valve tarafından Counter Strike oyununu güncel tutmak için tasarlanan ancak sonradan bir oyun pazarına dönüşen Steam'ı merkez alan bir Linux dağıtımıdır. Yalnızca internet ve oyun oynayan kullanıcılar için biçilmiş kaftandır.

Artıları

• Oyuncular için birebirdir. Steam önyüklü olarak gelir.
• Steam arayüzü işletim sistemiyle birleşmiş olup kullanıcı dostudur.
• Valve tarafından sunulan bir hizmettir.

Eksileri

• Çok amaçlı bilgisayarlarda kullanıma uygun değildir.
• Origin, Bethesda Game Launcher, Origin gibi diğer oyuncu platformları için öntanımlı değildir.
• Oyun performansı diğer işletim sistemlerine göre (Windows dahil) daha iyidir.

Bu bencenin de sonuna geldik. Fikirlerinizi mutlaka belirtin. Belki bir sonraki bencem ile ilgili bir fikir vermiş olursunuz.