Deprem Nedir ve Nasıl Oluşur? Depremi Oluşturan Fay Hatları ve Tektonik Plakalar

Yer kabuğu homojen bir şekil ve yapıya sahip değildir.

Yer kabuğu farklı özellik ve yoğunluğa sahip katmanlardan oluşur. Bu görsel bu farklı katmanları görmek açısından güzel bir örnektir. Aranızda Kapadokya'ya gidenler varsa orada da bunun kadar zengin olmasa da farklı yoğunluk ve özellikteki katmanların doğal koşullar altında aşınıp peri bacaları dediğimiz şekilleri oluşturduğunu görebilirsiniz.

Tektonik plaka kavramı nedir?

Tektonik plaka dediğimiz olay birbirinden kırıklarla ayrılmış ana kara parçalarıdır. Görselde de görüleceği gibi denizlerin altında da devam eden, toplamda yeryüzü şeklini oluşturan yer kabuğu parçalarına tektonik plaka denir. Bizim içinde bulunduğumuz coğrafyada Arap plakasıyla Anadolu plakasının çarpışma hattı üzerindedir.

Depremler de bu tektonik plakaların birbirini itmesi veya birbirine sürtünmesinden kaynaklanan yeraltı hareketleridir. Bu hareketler esnasında çok büyük bir kuvvet açığa çıktığı için yeryüzünde de etki oluşturur.

Bu plakaları hareket ettiren şey nedir?

Plakaları hareket ettiren temel etkenlerden birisi magmanın sıcaklığından dolayı oluşan iç basınçtır. Diğer bir etken ise dünyanın kendi çevresinde ve güneş çevresinde dönüşünden kaynaklanan merkezkaç kuvvetidir. Haritacılık bilgileri olanlar bilirler ki dünyadaki karalar saat yönünde yıllık ortalama 30 cm kuzeye doğru hareket eder. İşte bu hareketler ve magmada biriken ısıl basınç neticesinde tektonik plakalar birbirini iter veya sürtünür. Bu sürtünmeden açığa çıkan enerji boşalımı da kırılmalara ve sarsıntılara neden olur.

Fay hattı kırılınca ne oluyor?

Tektonik plaka kavramını anlatırken kullandığımız görselde de görüleceği gibi Anadolu plakasına güneyden Arap plakası baskı uygulamaktadır. Pakistan, Afganistan, İran ve Türkiye Hint ve Arap plakalarının dikey ve yanal atımlı hareketlerinden dolayı önemli bir deprem bölgesidir. Yukarıdaki görselde dikey hareketin toprağı nasıl yardığını ve yükseklik farkı oluşturduğunu görebilirsiniz.

Deprem öldürmez, ihmal öldürür.

Bizler, Türkiye'nin bir deprem ülkesi olduğunu 17 Ağustos 1999 depremiyle beraber öğrendik. Bu depremden sonra bir farkındalık oluşmuş olsa da gerçekten deprem politikaları, acil eylem planları, kentsel dönüşüm planlama ve uygulamalarında olması gereken noktanın fersah fersah gerisindeyiz. Şehir planlamaları ve kadastrasyonları yeniden ele alınmalı ve gereken muhitlerde tamamen yerleşim kaldırılarak yeni yerlere taşınmalı, deprem her an olacakmış gibi okullarda ve mahallelerde deprem tatbikatları yapılmalı, kamu spotu filmleriyle bilinç ve bilgi seviyesi artırılmalıdır.

Sağlıkla kalın değerli dostlar.