Spartalılar'ın Yönetim Sistemi

Günümüzden yaklaşık 3bin yıl önce kurulan Sparta'nın yönetim şekli tarih boyunca bir çok kültüre ilham kaynağı olmuştur. Günümüzde hararetle tartışılan "Başkanlık" sistemine de farklı bir bakış açısı kazandırabilecek, ufuk açıcı olabilecek ve entelektüel bir zihin jimnastiği olacağı ümidiyle burada Sparta tönetim tarzının ana hatlarını yazacağım.

Sparta’nın başında bir kral vardı. Bu krallar savaşta başkomutan, barışta ise dini lider ve baş yargıçtılar.

Ancak bu krallar basit bir devlet memuru konumundaydılar. (Siz isterseniz adına Başkan da diyebilirsiniz) Kralların yanında, ikinci sırada yer alan iki kral yardımcısı ve 30 üyeden oluşan, Ge-Rusia adını taşıyan bir ihtiyarlar meclisi vardı.

Ge-Rusia meclisi
Spartalılar'ın Yönetim Sistemi

Danışma meclisi niteliğindeki bu meclis, 60 yaşını doldurmuş, deneyimli, savaşamayan, düşüncelerinden yararlanılabilen akîl ihtiyarlardan oluşuyordu.(Günümüzdeki senato kavramına benzer bir işlevleri vardı)

Spella Meclisi

Ancak krallar ve gerusia’nın yanında gerçek iktidar, Milli İrade'nin yani Spella adını taşıyan meclisinin elindeydi. Bu meclis, yurttaşlık haklarına sahip, atlı ya da yaya olarak savaşa katılan Sparta erlerinden kuruluyordu. Yani bu meclis özü itibariyle Halk Meclisi idi.

Eferos Denetçileri
Spartalılar'ın Yönetim Sistemi

Spella( Halk Meclisi) ve Ge-Rusia (ihtiyarlar heyeti) üyeleriyle birlikte Eferos adını taşıyan devlet denetçilerini seçerdi. Ge-Rusia adayları belirler, Spella adaylar arasından en çok oy alanları seçerdi. Bu denetçiler başta Krallar olmak üzere devletin her kademesini re'sen denetlemek yetksine sahiptirler.

Toplumsal yapı
Spartalılar'ın Yönetim Sistemi

Sparta’nın temel hedefi, savaşa her an hazır bir devlet kurmak olmuştur. "Sparta'nın Spartalıdan başka dostu yoktur" şiarıyla hareket ederlerdi. Öyle herkes kolayca Spartalı olamazdı. Devletin çıkarları daha doğumda dikkate alınır, zayıf ya da bedensel özürlü çocuklar, ölüme bırakılırdı. (Benzer uygulamayı Skandinav Devletleri bu yüzyıla kadar uygulamışlardır. Özürlüleri, akıl hastalarını benzer şekillerde toplumdan ayıklamışlardır). Yedi yaşına gelen erkek çocuklar ailelerinden alınır ve genç Spartalı erkeklerin yönetimindeki askeri eğitimlere katılırlardı. Uzun yıllar süren bu eğitimler sırasında okuma-yazma da öğretilirdi. 20 yaşına gelen gençler asker olarak orduya verilirdi. (Osmanlılar Yeniçeri ocaklarında benzer bir yöntem uygulamışlardır)

Spartalı kadınlar

Genç kızlar da güçlü olmak ve sağlıklı çocuk doğurabilmek için spor yapmak zorundaydılar. Zayıf ve dayanıksız, özürlü kızlar da ölüme terk edilirlerdi. Kızlar da erkekler gibi benzer eğitimden geçer okuma yazma da öğretilirdi. Ancak asker olmazlar, evlendikten ve çocuk doğurduktan sonra yaşamları günlük ev ve çocuk bakımı işleriyle geçerdi. Oy hakları yoktu. Ama erkeklerin altında ezik değiller, en az onlar kadar toplumsal hayatın içinde yer alabilen özgür kadınlardı.

Spartalılar'ın Yönetim Sistemi
Cevapla