Amerikan Tarzı Başkanlık

Bir sistem adından dolayı değil, içinde barındırdığı maddelerden dolayı demokratik olur. Bende dünyadaki ilk ve en demokratik örneği olan Amerikan başkanlık sistemini okuduğum ders kitaplarından yola çıkarak anlatmaya çalışacağım.

1. Demokratik mi?

Bir sistemi demokratik yapan erkler ayrılığının olmasıdır. Yani Yasama, Yürütme ve Yargının birbirini denetlemesi ve bağımsız olmasıdır. Bir tanesi birisine üstün olursa orada demokrasiden söz edilemez. Çok ilginçtir ki bugün Abd'ye karşı olan Rusya ve Venezuella gibi pek çok ülkeler başkanlık sistemi denilen diktatörlüklerle yönetiliyorlar. Şüphesiz ki bazı gruplar bu sistemi yozlaştırarak halkı bastırmak istiyor.

2. Yürütme

Başkanlık sisteminin birinci ögesi temel ögesi, devlet başkanının belli bir zaman dilimi için halk tarafından seçilmesidir. Başkan ile kabinesi arasında tek başlı bir yürütme esastır. Parlamentonun oyu ile ne atanırlar, ne de düşürülürler. Kısaca başkanlık sisteminde güçlü bir yürütme erki vardır.

3. Yasama

Yasama erki güçlü ve özerk bir organdır. Yetkileri anayasadan ve seçimlerden gelir. Bağımsızdır çünkü feshedilemez. Abd sisteminde çift meclis vardır. Temsilciler meclisi 435 üyeden oluşur ve Abd'de yaşayan bütün halkı temsil eder. Meclis her eyaletin nüfus oranına göre seçilir. Temsilciler 2 yıllık süre için seçilirler. Diğer bir meclis ise Senato'dur. Her eyaletten 3 üye ile 101 üyeden oluşur. 6 yıl görev yaparlar. İki mecliste seçildikleri partileri ile bağları zayıftır. Başkan partili değildir ve bu sebeple milletvekillerine karışamaz. İki meclisin olması kanunların yavaş ve kaliteli bir şekilde çıkmasını sağlar.

4. Yargı

Yüksek Mahkeme 9 üyeden oluşur ve Başkanı denetlerler. Yüksek Mahkeme ve daha alt düzeydeki federal mahkeme atamalarını Senatonun önerisi ve onayıyla başkan yapar. Bugüne değin ikisi 1969 ve 1970'te olmak üzere 11 aday Senato tarafından reddedilmiştir. Senatonun istemediği adaylar Yüksek Yargıya atanamaz. En son örnek olarak Yüksek Mahkeme Trump'ın 8 müslüman ülkeye uyguladığı yasağı durdurma kararı almıştı.

5. Partiler

Abd'de çift partili sistem vardır. Diğer partiler genel olarak düşük oy potansiyeline sahiptir. Hiyerarşik yapıları zayıftır ve sadece seçimden seçime aktif olurlar. Mecliste oy kullanmaları parti disiplinin de gerçekleşmez. Başkan ve diğer kişilerin partiler üzerindeki denetimleri zayıftır. Başkanların parti üzerinde denetimlerinin fazla olması anti demokratik bir özelliktir.

6. Diğer Ülkelerdeki Örnekleri

Başkanlık sistemi diğer ülkelerde diktatörlük, kaos ve darbelerle özdeşleşmiştir. Pek çok başkan ve çevresi daha rahat yolsuzluk yapmak ve denetimden uzak olmak için bu sistemi tercih eder. Tek bir başkanın gücüne sahip olabilme arzusu politik kaosları ve darbeleri tetiklemiştir. Genel olarak o koltuğa oturmak isteyen askerler darbe ile başa gelmiştir. Dünyada meydana gelen darbelerin %90'ı başkanlık sisteminde meydana gelir. Başkanlık sistemi ile yönetilen ülkeler süper güçlerin kontrolü altına girerler. Tek bir adamın kontrol altına alınması o ülkeyi esir eder. Gelişmiş değillerdir. Dünyanın en fakir ülkeleridir.

7. Profesörlerin Görüşleri

G. Sartori'ye göre, ''başkanlık sistemi ile yönetilen ülkelerin sicili, tek bir istisnayla zayıf ile berbat arasında değişmekte ve bu da bizi, bunların siyasal sorununun başkanlık sisteminin kendisi olup olmadığını düşünmeye sevketmektedir.''

Linz'e göre ise Latin Amerika'da çare, başkanlık sistemini iyileştirmek değil, onu tümüyle terkederek yerine parlamenter sistemi kurmaktır.