70 Yıllık Amerika Rusya İlişkileri İçin 7 Kilometre Taşı

70 Yıllık ABD-Sovyet Savaşında 7 kilometre taşı

1920'de SSCB'nin kurulmasıyla başlayan bu "rekabet", 25 Aralık 1991'de Gorbachov'un istifasıyla ABD lehine sonuçlandı. Peki bu 70 yılda ne gibi rekabetler oldu? Birlikte bakalım

1. 1920'lerde...

1920'lerde ABD ırkçılıkla savaşan bir ülke konumunda ama I Dünya Savaşının etkilerini yaşamamış bir ülke konumundaydı. SSCB ise daha yeni kurulmuş, Lenin'i hastalık sonucu kaybetmiş yoluna acımasız Stalin ile devam etmekteydi. ABD o dönemler radyo dalgalarını geliştirmekte ve Televizyon üretimi üzerinde durmaktaydı. Ancak Wall Street çöküşü ülkeyi 12 yıl sürecek bir Ekonomik düşüşe sürükledi. SSCB'de ise Stalin 1928'de 5 yıllık ekonomi planı uygulamasına karar verdi.

2. 1930'lar...

1930'lara gelindiğinde SSCB kendini toparlamaya başlamıştı. Katı kurallar ve ilerletilen kollektiv ekonomi ile kendi içerisinde güçlenmeye ve Sosyalist ideolojisini iyice insanların beyinlerine sokmaya başlamasıydı. Bu devirde Komünizm'e karşı çıkan her kes öldürülüyordu. Ancak bu devir Batıyla yakınlaşma devrinin başlangıcıydı. 1932'de ABD'de başkan seçilen Roosevelt ile 1933'de diplomatik görüşmeler başlatıldı. 1934'de SSCB Milletler Birliğine katıldı. İspanya İç savaşında Nazi'lere karşı savaşan cumhuriyetçiler desteklendi. Ardından kabul edilen ilk Anayasa ile aslında ABD'ye göre daha güçlü bir ekonomi öngörülüyordu. Ne kadar ilişki kurmaya yakın davransa da bir taraftan içerde Anti-Amerikan propoganda devam ettirildi.

ABD'de ise Büyük Çöküş'ten sonra başkan seçilen Roosevelt ile 12 yıl süren ekonomik çöküş sona erdi ancak sonra başlayan II Dünya Savaşı ABD ekonomisine de zarar vermeye devam etti.

resim: Yalta Konfransı 1945.

3. 1940'lar...

1939'da başlayan savaş, 1941'de SSCB'ye bulaştı. Nazilerin Moskova'ya 3 km kadar yaklaştığı II Dünya Savaşının alman-rus döneminde SSCB büyük ekonomik güç kaybetti. Yaklaşık 25 milyon insan kaybı ve petrol rezervleri büyük ölçüde kullanıldı. SSCB'den farklı olarak ABD savaştan uzakta olması ona bir miktar avantaj sağladı ve ezeli düşmanı olan SSCB'nin güç kaybetmesi ile öne geçmek için fırsat buldu. Ancak Nazilerin büyük ölçüde ilerlemesi ABD'yi endişlendirdi ve müttefik kuvvetler 1945 Şubat'ında Yalta konfransında güçlerini birleştirdiler ve Naziler mağlup edildi. Ancak en çok konuşulan ABD'nin Japonya'ya attığı 2 atom bombasıydı. SSCB bunu kınadı ve nükleer silahsızlanmayı övdü. II Dünya Savaşında her ne kadar ABD SSCB'ye yardım etse de düşmanlık devam etti ve 46 sene sürecek Soğuk Savaş başlandı. Aslında rekabet bu dönemden sonra gelişti. Her sektörde birbirine üstünlük sağlamak temel hedef oldu.

Resim: Savaştan sonra SSCB ve Ona bağlı bölgelerle toplam yüzölçümü.

4. 1950'ler...

1950'lerden itibaren teknolojik savaş vardı. Uzay sektöründe gelinen rekabet bunu çok iyi özetlemekte. Dünya savaşından sonra kızışan uzay'a gitme isteğini gerçekleştirebilecek 2 ülke olan ABD ve SSCB bu rekabete girdiler. 1953'te Stalin'in ölmesiyle rekabet başka safhaya geçti. Artık ABD'de televizyon kullanılmaya başlamıştı ancak SSCB'de daha radyo iletişimi bile başarılı değildi. Savaşın yükünü atlatma çabasıyla geçen 50'lerden sonra Uzay sektörü iyice değişti. 1955'de başlayan ABD-Vietnam savaşı ve ABD'nin mağlubiyeti Birleşik Devletlerin ekonomisine zarar verdi.

Resim: Ay'a ilk ayak basan Neil Armstrong ve İlk uzaya uçan Yuri Gagarin.

5. 1960'lar...

1960'larda artık birçok uzay denemesini yapan SSCB bu sefer bunu bir insan ile denemeye karar verdi ve 12 Nisan 1961'de Yuri Gagarin Atmosfer dışına çıkan ilk insan oldu. Uzay sanayisinde SSCB bir adım öne geçti ancak ABD buna karşılık olarak Apollo programıyla Ay'a gitmeyi hedefledi. Apollo programına tam 26,8 milyar dolar bütçe ayıran ABD hükumeti birçok başarısız denemeden sonra 20 Temmuz 1969 tarihinde Neil Armstrong, Buzz Aldrin ve Michael Collins'li mürettebat ile Ay'a ulaşan ilk ülke oldu. Bundan sonra gelişim ABD'den taraf olmaya başladı. Uzay'dan başka nükleer silah üretimi de 2 süper güçleri endişelendiriyordu. 1962 yılında SSCB'nin Küba'da nükleer silah geliştirme yapma isteği iki ülke arasında krize yol açtı. Sonra yapılan anlaşma ile bu kriz giderildi. Anlaşmaya göre ne SSCB ne de ABD birbirlerine nükleer silah kullanmayacaktı.

Resim: 1979 Viyana. Jimmy Carter ve Leonid Brezhnev SALT II antlaşmasını imzalarken.

6. 1970'ler...

1975'de ABD'nin Vietnam'a karşı savaşı kaybetmesi Komünizm'in Güney-Doğu Asya'da da güçlenmesiyle sonuçlandı. 1979'da imzalanan SALT II antlaşması ile iki ülke uluslararası silahlanmayı destekleyeceğini onayladı. Ancak aynı yıl SSCB'nin Afganistan'a girmesi sonucu ABD tarafı antlaşmayı onaylamadı. 1985'de de tamamen çekildi. 1979'da SSCB'nin Afganistan'a girmesiyle ABD üstünlüğü iyice ele aldı ve tek süper rakibi SSCB'yi bitirme planları yapmaya başladı.

Resim: Sovyet askerler Afganistan'dan çekiliyor. 1985

7. 1980'ler...

1980'ler ABD'nin zaferi ile bitecek bir dönem oldu. Brejnyev'in ölümünden sonra göreve gelen Gorbaçov hazırladığı "Yeniden yapılanma" paketiyle ülkenin sonu hazırladı. Kimilerine göre Gorbaçov ABD'nin adamıydı ve SSCB'yı parçalamak niyetindeydi. Bu yeniden yapılanma tepkilerini göstermeye başladı. Özellikle işlerin üst üste ters gitmesi de bunu tetikledi. 1985'de SSCB, Afganistan'dan geri çekilmeye mecbur oldu. 1986'da Çernobil nükleer santralindeki kaza ve Gorbaçov'a yapılan askeri darbe giderek SSCB'nin sonunu hazırladı. 1988'den itibaren SSCB içersindeki federatif devletlerde ayaklanmalar başladı. Gorbaçov'un daha yumuşak komünizm düşüncesi ülkenin giderek kapitalistleşme yolunda gittiğinin belirtisiydi. Buna örnek henüz Sovyetler dağılmadan Moskova'da ABD fast-food şirketi McDonald's'ın bir mağazasının açılmasıydı. Devam eden baskılar sonucu 25 Aralık 1991'de Gorbaçov devlet kanalında istifa ettiğini ve SSCB'nin dağıldığını ilan etti. Böylece 70 sene süren SSCB-ABD çekişmesi ABD'nin zaferiyle ve Soğuk savaş da Avrupa'daki komünizm de son bulmuş oldu.

Tarihte bir yolculuk yaptığınızı düşünüyorum...Beğenmenizi umarım.