Eşit işe eşit ücret talebi kadınların lehine mi?

Uzun yıllardır tartışılan bir slogan var: “Eşit işe eşit ücret.” İlk duyulduğunda kulağa gayet adil geliyor. Aynı işi yapan kadın ile erkeğin aynı maaşı alması, basit bir hakkaniyet meselesi gibi sunuluyor. Ancak işin içine devletin zorunlu kıldığı bir düzenleme girdiğinde tablo göründüğü kadar basit olmayabilir. Hatta bu tür bir yasa, kadınların lehine değil aleyhine sonuçlar doğurabilir.

Bunu anlamak için basit bir örnek düşünelim. Bir kişi aynı anda iki araba alıyor. Birine 5 milyon lira, diğerine 4 milyon lira ödüyor. Daha pahalı olanın konforunu, dayanıklılığını ya da prestijini daha yüksek bulmuş. Ucuz olanı da “fiyatına göre iş görür” diye tercih etmiş. Şimdi devlet devreye girip “Bu iki araba aynı segmentte, aynı fiyata satılacak” dese ne olur? Aradaki fark kalkınca tüketici daha prestijli olanı seçer. Ucuz markanın cazibesi, düşük fiyat avantajı ortadan kalktığı için müşteri kaybeder.

İşgücü piyasasında da benzer bir mekanizma işler. İşverenler bir yandan çalışanların verimliliğine, sürekliliğine, esnekliğine bakar; öte yandan maliyet hesabı yapar. Diyelim ki işveren kadın ile erkek arasında algısal bir fark görüyor. Kadın çalışanı daha riskli, daha kısa süreli ya da daha az esnek buluyor olabilir. Bu doğru ya da yanlış, ayrı bir tartışma. Önemli olan şu: işveren böyle düşündüğü sürece maaşları eşitlemek bu algıyı ortadan kaldırmaz.

Devlet maaşları aynı seviyeye çekerse işveren “madem aynı parayı vereceğim, o zaman algıma göre daha güvenilir bulduğum grubu tercih ederim” diye düşünebilir. Sonuçta eşit maaş yasası kadınların işe alınmasını kolaylaştırmaz, tam tersine daha da zorlaştırabilir. Kadınların “daha düşük maliyetli alternatif” olarak piyasada var olma imkânı ortadan kalkar.

Bu noktada şunu söylemek mümkün: Niyet iyi ama sonuç ters. Tıpkı araba örneğinde olduğu gibi, fiyat farkı ortadan kalktığında güçlü görülen marka öne çıkar. İşgücü piyasasında da aynı şey olur: işverenin gözünde avantajlı görülen grup daha da cazip hale gelir.