Türkçe Bilmeyenlere Özel: Hızlı Türkçe Pratik Klavuzu

Bu kılavuzu kim mi yazdı? Ben yazdım. Edebiyatçı falan değilim. İster okuyun ister okumayın. KS'de, sosyal medyada çok fazla yazım hatası yapılıyor. Bazıları gözümüze ateş ediyor. İngilizce, Brezilya Portekizcesi, Sanskritçe, Flemenkçe vs öğreniyor olsanız ve hata yapsanız anlarım. Ama anadilinizi de bilin bir zahmet. Ayıp. Gelelim yapılan hatalara:

1. Harf hataları

- Ğ ile Y farklı harflerdir ve Q harfi dilimizde yoktur.

"Deyil", "Örümcek Ay ördü", "Qaleci", "Qaqao", "Deyişqen" gibi kelimeler hatalıdır. Lütfen bunlara dikkat edelim.

- Ünsüz yumuşaması ve ünsüz sertleşmesi

Bir kelime yapım eki aldığında, ekteki ünsüzler sert ünsüze dönebilir (veya tam tersi olur). Örnek vermek gerekirse:

"Fıstıkçı" kelimesine bakarsak "Fıstık" kelimesine "-cı" eki gelmiştir. Ama "Fıstıkcı" değil, "FıstıkÇı" olmuştur. P, Ç, T ve K ünsüzleri sert ünsüzlerdir ve eğer ekteki ünsüz bu harflerden birine dönüşmüşse buna "Ünsüz Sertleşmesi" diyoruz.

"Ağaç" kelimesine yönelme eki getirirsek "Ağaca" olur. Ç harfi C harfine dönüşerek yumuşacık olmuştur. Bu ünsüz yumuşamasıdır. Lütfen "Ağaça" diye yazmayın.

- Ünlü harfleri kullanmama

"Sklyrm", "Uff snne be slk" gibi imla katliamı yazılar okunabilir durumda olsa da kimse sizin yazdığınız ilginç şeyleri deşifre etmek zorunda değil. Türkçeyi ağlatmayın. Kısa yazı yazacağınıza tek kelimelik cevaplar verin. En azından daha anlaşılır olur ve zaman çalmaz.

- Harfler yerine rakam koyma

"İsy4nk4r A2ra1l" gibi şeyler yazmayın. Bunun nedenini belirtmeyeceğim. Yazarken zorlanmıyor musunuz bunu hep merak etmişimdir.

- Yanlış büyük harf kullanımı

Yalnızca özel isimlerin baş harfleri, nokta, soru işareti ve ünlemden ve iki noktadan sonra gelen ilk harfler büyüktür. Hiçbir kelimenin ortasındaki harf büyük olamaz. Kısaltmalar tamamen büyük harfle yazılır. YKS gibi

2. Ayrı yazılması ve yazılmaması gereken ekler

-De eki eğer "da dahil" gibi bir anlam katıyorsa ayrı yazılır. Mesela "Sen de bizimle gelsene" derken "Sen de" yani "Biz gidiyoruz ama sen de dahil ol, maydanoz olmanı istiyoruz" cümlesinde sizin de dahil olmanız istenmiş ve de eki fazlalık anlamı katmış. Burada "-de" eki bağlaçtır ve iki cümleyi birbirine bağlar. "Biz gidiyoruz." cümlesiyle "Dahil ol." cümleleri birbirine -de ekiyle bağlanmıştır ve -de eki burada bağlaçtır. Ayrı yazmayınız.

Ama eğer "İçinde" anlamı katıyorsa ayrı yazılmaz. Mesela "Evde değilim." kelimesinde -de ekini bitişik yazmanız gerekir çünkü bağlaç görevi görmez. Aynı şey -ki eki için de geçerli.

"KS'deki kutsal ornitorenk mavili bir üyedir." cümlesinde -ki eki bağlaç değildir ve cümleyi bağlamaz. Bu yüzden bitişik yazmalısınız. Ama "KS öyle bir site ki akademik bilgilerin bulunduğu sitelerde olmayan engin bilgileri bile bünyesinde barındırması mümkündür." cümlesinde KS'nin yüceltildiği bir cümle ile (-ki ekinden önceki) bu cümlenin nedenini anlatan cümle bağlanmıştır. Bu cümleleri bağlayan -ki eki de kesinlikle bitişik yazılmaz.

Bir bencemin daha sonuna geldik. Hep siz mi duyar kasacaksınız? Bu arada yabancılar için Türkçe dil kursları var. Bilmemek değil, öğrenmemek ayıp!