Tez Ya da Proje Yazarken İzlenecek Yollar Nelerdir, En Hızlı Nasıl Yazılır?

1. Bölüm: Çalışma konusu nasıl belirlenir?

Genel olarak konu ve konu başlığı danışmanınız ile yaptığınız ilk görüşmede belirlenmiş olur. Bu nedenle danışmanınızla yapacağınız ilk görüşmeye gitmeden önce ilgi alanınızdaki bir ya da birkaç konu başlığını belirlemeye özen gösterin. Konu ve konu başlığı seçimini, kolay yazacağınızı düşündüğünüz bir konuda değil, ilgi alanınızda olan ve yazarken gerçekten bir şeyler öğrenebileceğinize, size bir şeyler katabileceğine ve zevkle çalışacağınıza inandığınız konular arasından seçin. Aksi takdirde kısa sürede konudan sıkılabilir, tez yazma sürecinin ortalarına bile gelemeden çalışmanızı yazmayı bırakabilirsiniz.

Tez konunuzu en hızlı şekilde belirlemenizi sağlayacak birincil/temel kaynak Yüksek Öğretim Kurulu’nun (YÖK) Tez Merkezi’nin tarama kısmıdır. Arama motoruna YÖK tez merkezi yazarak UlusalTezMerkezi/tarama uzantılı sayfaya giriniz.

Bu adreste detaylı tez taraması yapılmaktadır. Detaylı tarama bölümünün sol kısmında istediğiniz üniversite, enstitü, anabilim dalı, bilim dalı, konu ya da dizinden tezleri bulabilirsiniz. Detaylı tarama sayfasının sol kısmı aşağıdaki gibidir.

Detaylı tarama sayfasının sağ kısmından ise tez türü, izin durumu, durumu, dil, grubu, özet, yıl, tez no, tez adı, yazar ve danışmana göre arama yapabilirsiniz.

Tavsiyem, öncelikli olarak sol alt kısımda bulunan “dizin” bölümünü kullanmanız yönündedir. Örneğin; “motivasyon” üzerine bir çalışma yapmak istiyorsanız, sol kısımda yer alan dizin bölümüne “motivasyon” yazarak, sağ kısımda yer alan “İzin Durumu” kısmından “izinli”yi seçerek, “Bul” butonuna basınız.

Bu durumda karşınıza pdf olarak indirebileceğiniz, dizin kısmında “motivasyon” kelimesi geçen, yani “motivasyon” konusuyla ilgili tezler çıkacak.

Bu taramayı yaptığım 7 Nisan 2016 tarihinde karşıma, “motivasyon” konusuyla ilgili pdf olarak indirilebilir 598 tez çıktı. Bu tezleri inceleyerek kendi tez konu başlığınıza karar verebilirsiniz.

Ancak 598 adet tez gibi çok fazla seçenek karşınıza çıktığında, daha ilgili ve daha az çalışma görmek için “motivasyon” kelimesini bu kez “tez başlığı”nda yeniden tarayabilirsiniz.

Bu tarama için “Gelişmiş Tarama” kısmını tavsiye ederim. Gelişmiş tarama kısmının sol tarafındaki ilk boşluğa “motivasyon” kelimesini yazarak Tez Adı içinde “motivasyon” kelimesini taramak istiyoruz.

Sağ kısımda yer alan Arama Tipi bölümünde sadece ilk kısmı “İçinde geçsin” olarak değiştiriyoruz. Aksi taktirde tez başlığında motivasyonda, motivasyonu, motivasyonunun vb. ek almış motivasyon kelimelerinin olduğu tezler karşınıza çıkamayacaktır. Bu bakımdan “içinde geçsin” seçeneğini işaretlemek önemlidir. En son olarak da yine sağ kısımda bulunan “izin durumu” olarak “izinli”yi seçmeniz ve ardından orta alt kısımda bulunan “bul” butonuna basmanız yeterli olacaktır. Bu tarama sonunda 7 Nisan 2016 tarihinde karşıma 707 tez çıktı.

Bu sayı öncekinden de fazla olduğundan, daha az sayıda teze erişmek için bir önceki “Gelişmiş Tarama” kısmında aynı şeyleri yapıp “Dili”ni “Türkçe” olarak seçtiğimizde bulunan tez sayısı 608’e iniyor.

Bu sayısı daha da düşürmek için “Gelişmiş Tarama” kısmında aynı şeyleri yapıp “Grubu”nu “Sosyal” olarak seçtiğimizde tez sayısı 509’a düşüyor. Bu sayı da halen fazla olduğu için “geri” butonuyla “Gelişmiş Tarama” kısmına geri dönüp, sağ taraftaki “yıl” kısmında ilk butonda “2010”u, ikinci butonda “2016”yı seçtiğimizde bu kez karşımıza tez adı içinde “motivasyon” kelimesi geçen, Türkçe yazılmış, 2010-2016 yılları arasında onaylanmış ve izinli (pdf olarak indirilebilir durumdaki) tezler çıkacak. 7 Nisan 2016 tarihinde bu sayı 337 adet tez şeklindedir. Bu sayı da fazla gelirse ve örneğin “işletme” bilim dalında okuyorsanız, “Detaylı Tarama” kısmına geçmeniz ve “anabilim dalı”ndan “İşletme Anabilim Dalı”nı seçerek tez sayısını azaltabilirsiniz.

7 Nisan 2016 tarihinde bu sayı 80 adet tez şeklindedir. Tez konunuzu tarama sonucu elde ettiğiniz bu tez başlıklarını inceleyerek belirleyebilirsiniz. Tez danışmanınızın yanına gitmeden önce en az 2-3 tez konusu ve konu başlığı belirlemenizi tavsiye ederim.

2.Bölüm: Literatür taraması nasıl yapılır, kaynak çalışmalar nasıl bulunur?

2.1. Başlangıç Literatürü Taraması İçin Doğru Kelimelerini Belirleme
Çalışmada kullanılacak, yani alıntı yapılacak kaynak çalışmaları bulmak için başlangıç literatürünün taramasında kelimelerini doğru seçmek gerekir. Verilen örnekte bu başlangıç kelimeleri “okul kültürü ve okul iklimi”, “okul kültürü”, “okul iklimi”, “örgüt kültürü ve örgüt iklimi”, “örgüt kültürü”, “örgüt iklimi” şeklindedir.

2.2. Kaynak Çalışmaların Türünde Öncelik Sıralaması
Çalışmada kullanılacak kaynakların türünde önce dergi makaleleri ve tezler, sonra konferans ve kongre bildirileri ve kitaplar, daha sonra kurumlar tarafından yayınlanan raporlar, en son da gazete ve çeşitli web sayfalarında yayınlanan makale ve yazılar şeklindedir. Wikipedia ya da blog sayfaları kullanılmamalıdır.

2.3. Kaynak Çalışmaların Bulunması
Kaynak çalışmalar için öncelikli olarak şu veri bankaları kullanılabilir:

2.3.1. Tezler için YÖK’ün Ulusal Tez Merkezi
yok.gov.tr adresine kayıt olup ardından UlusalTezMerkezi/giris.jsp uzantılı adresinden tezler bulunur. Arama kelimeleri ayrı ayrı önce tez adında taranır. Birden fazla kelimeden oluşan öbekler öncelikle çift tırnak içinde taranmalıdır. Örneğin “okul iklimi” gibi.

2.3.2. Makaleler için Ulusal Makale Merkezi (ULAKBİM)
Ulusal Makale Merkezi’nin uvt.ulakbim.gov. tr/uvt/ adresine girerek sayfada beliren 6 veri tabanı da seçilir (sayfada yazılı veri tabanlarının solunda küçük kutucuk var, onların tamamı işaretlenir, toplam 6 kutucuk işaretlenmiş olur. Ardından “Veri tabanı seç ve tara” butonuna basılınca basit bir tarama sayfası çıkar. Bu sayfada aranacak kelime olarak önceki maddede verdiğim kelimeler olarak yazılır. Hemen yanındaki “Bütün alanlar” yazılı kısmı tıklanarak oradaki seçenekler arasından “başlık” seçilir. Örneğin “okul kültürü” yazıp “başlık” olarak taranınca X adet makale çıkıyor. Makalenin altında “Tam Metin (PDF)” yazısı var ise orası tıklanarak makale indirilebiliyor. Bu yazı yok ise makale indirilemeyeceği için bir sonraki makaleye geçilir.

2.3.3. Google arama motoru ve Google scholar
Google arama motoru ve Google scholar üzerinden önceki maddelerde verdiğim kelimelerin yanlarına pdf yazarak tarama yapılır. Örneğin; “okul kültürü” pdf gibi. Bu noktada pdf kelimesi dışındaki kelime ve kelime öbekleri çift tırnak arasında olmalıdır. Çıkan sonuçlardan sadece pdf olanları indirilir (sol kısımlarında pdf yazanlar), pdf olmayanlar geçilir ancak word belgeleri ve power point ders sunumları da iyi bir bilgiyse kaydedilebilir.

2.4. Toplam kaynak sayısı ne olmalıdır?
Yukarıdaki 4 veri bankasından (YÖK tez merkezi, ULAKBİM, Google arama motoru ve Google scholar) indirilen çalışmaların sayısı 100-120 civarındaysa yüksek lisans tezi için yeterlidir (yüksek lisans tezinizde bunların 50-60 tanesinden alıntı yapmanız yeterlidir). Doktora çalışmaları için kaynak sayısı 160-200 civarında olmalıdır (doktora tezinizde bunların 80-100 tanesinden alıntı yapmanız yeterlidir). Yüksek lisans projelerinde ise 60-70 kaynak çalışma indirmeniz yeterlidir (yüksek lisans bitirme projenizde bunların 30-35 tanesinden alıntı yapmanız yeterlidir).

3.Bölüm: Çalışmanın sayfa sayısı ne olmalıdır?

Çalışmanın sayfa sayısı çalışmanın türüne göre değişmektedir. Bunlar:

· Yüksek Lisans Projesi için 30-35 sayfa ana metin ya da en az 7500 kelime (toplam 45-50 sayfa)

· Yüksek Lisans Tezi için 60-70 sayfa ana metin ya da 15000 kelime (toplam 80-90 sayfa)

· Doktora Tezi için 120-125 sayfa ana metin ya da 25000 kelime (toplam 160-180 sayfa)

Ana metin giriş bölümünün başlığından sonuç bölümünün sonuna kadar olan kısımdır. Bunlar dışında kalan kısımlar, yani ana metin dışında kalan kısımlar; giriş bölümü öncesinde kapaklar, onay sayfası, özet, abstract, teşekkür sayfası, içindekiler listesi, tablolar listesi, şekiller listesi, kısaltmalar; sonuç bölümü bitimi sonrasında ise kaynakça, ekler ve özgeçmiş şeklindedir. Bölüm başlıkları okuldan okula değişim göstrebilir. Net bilgi için okulun/enstitünün tez yazım kılavuzuna başvurulmalıdır.

4. Çalışmanın ana iskeleti (İçindekiler Listesi) nasıl oluşturulur?

Çalışmayı yazmaya başlamadan önce ana iskeletinin yani ana başlık ve alt başlıkların taslak olarak oluşturulması gerekir. Bu başlıklar çalışma yazılırken okunan kaynaklara göre yeniden düzenlenebilir, bazıları çıkarılabilir, yeni başlık ya da alt başlıklar eklenebilir. Ancak başlangıç için önce bir ana iskelet oluşturmak gerekir. Ana iskeleti oluşturmak için literatürden bulunan tez, makale, bildiri, kitap gibi çalışmalardan çalışma konusuna en yakın olan ya da olanlar incelenir. Konuya çok yakın 5-6 çalışmanın içindekiler listesini incelemek yeterlidir. Bu çalışmaların içindekiler listelerine bakılır, ortak kullanılan, sık kullanılan başlıklar çalışmaya dahil edilir. Aşağıda Okul Kültürü ve Okul İklimi Arasındaki İlişki başlıklı Yüksek Lisans Projesi için bu şekilde oluşturulmuş bir başlangıç indeksi bulunuyor:

5. Kaynak çalışmalar en kolay ve en hızlı nasıl incelenir?

5.1. İndirilen çalışmaların formatları ne olmalıdır?

Bilgisayara indirilen çalışmalar arasından bazen word ya da power point formatında kaynak çalışmalar olabilir. Öncelikle bunların pdf’e döndürülmesi gerekir.

5.2. İndirilen çalışmaları incelemeyi kolaylaştıran bir program var mıdır? (Mendeley Desktop)
İndirilen tez, makale vs. çalışmaları incelemede oldukça kolaylık sağlayan Mendeley desktop programının kullanılmasını öneriyorum. Bu program www.mendeley. com/download-mendeley-desktop/ adresinden kolaylıkla indirilebilir ve birkaç dakikada kurulabilir. Programın işlevi ve çalışma prensibi şu şekildedir. Programı kurduktan sonra kullanıcı adı ve şifre ile kayıt olunur (herhangi bir ücret ya da yükümlülük yoktur). Programa bilgisayardaki pdf çalışmalar sürüklenerek ya da sol üst kısımdaki “Add files” butonu yardımıyla eklenir. Program bilgisayardaki bu dosyalara link atarak onlarla bağlantı kurar. 50-60 pdf çalışmayı ortalama 4-5 dakikada kendi bünyesine aktarır. Çoğu makalenin referans bilgilerini otomatik olarak kendi veribankasından bularak yazar.

5.2.1. Mendeley Desktop Nasıl Kullanılır?
Başlangıçta taslak olarak belirlenmiş başlık ve alt başlıkların altlarının metinlerle doldurulmasında mendeley programında yüklü pdf kaynak çalışmaları şöyle taranır: Mendeley programını açtıktan sonra sağ üst köşede “Search” yazılı bir boş şerit var. O kısma içindekiler listesindeki ilgili başlıkla iniltili kelime girilip enter tuşuna basılır. Örneğin “okul kültürü kavramı” ya da “okul kültürünün tanımı”, ya da “okul kültürünün önemi” vs. tüm başlık ya da alt başlıklar tek tek taranır. Tarama sonucunda mendeley programının orta kısmında liste halinde çalışmalar çıkar. Örneğin toplamda 56 kaynak çalışma pdf olarak mendeleye yüklenmiş olsun. İçinde “okul kültürü kavramı” geçen 23 çalışma bulunmuş olsun. Mendeleyde orta kısımda bu 23 çalışma liste halinde görünür. Bu listedeki herhangi bir çalışma tıklandığında program orta kısımda pdf dokümanı açarak ilgili çalışmada “okul kültürü kavramı” kelime öbeğinin ilk geçtiği cümleye otomatik olarak gelir. Orta üst sağ kısımda da bu çalışma içinde kaç adet bu kelime öbeğinin geçtiğini gösterir. Örneğin 1/7 yazar. Bu; pdf çalışmanın içinde 7 adet “okul kültürü kavramı” kelime öbeğinin geçtiğini ve şu anda ilk cümlenin gösteriliyor olduğunu işaret eder.

Next butonuna basıldığında pdf çalışma içinde bu kelime öbeğinin geçtiği diğer cümleye otomatik olarak gelir. O cümle eğer ilgili başlıkla alakalı ise kopyalanıp tezdeki o başlığın altına yapıştırılır. Her yapıştırılan cümlenin sonuna yazar soyadı ve tarihi elle manuel olarak eklenir. Örneğin alıntı yapılan pdf çalışmanın yazarı Hüseyin Kıvrak, tarihi 2012, sayfa nosu 85 ise (Kıvrak, 2012: 85) olarak yazılır. Bu şekilde tüm başlık ve alt başlıkların altları eldeki kaynak çalışmalardan alıntılanan metinlerle doldurulur. Altı metinlerle doldurulamayan başlık ya da alt başlıklar var ise o başlık ya da alt başlık konusuyla ilgili YÖK, Ulusal Makale Merkezi (ulakbim) ve google’dan tekrar tarama yapılması ve kullanılabilecek en az 2-3 kaynak çalışma bulunması gerekir. Bu bulunan yeni kaynak çalışmaları da mendeley programına yüklenip incelenir. Sonuç olarak eldeki tüm kaynaklarla tezdeki başlık ve alt başlıkların altları ham metinlerle (yani henüz kendi cümlelerinizle ifade edilmemiş kopyala yapıştır metinlerle) doldurulmuş olur. Sonrasında bu cümleleri okuyup bütünlük sağlayacak şekilde metnin kendi cümlelerinizle ya da kopyalayıp yapıştırdığınız cümlelerin derlenmesi şeklinde yazılır.

Aşağıda kaynak çalışmada yer alan ve teze kopyala yapıştır şeklinde aktarıldıktan sonra özgünleştirilerek yeniden yazılan metinlere örnekler bulunmakta:

Orijinal metin: Örgüt kültürü ile ilgili olarak ele alınan hususlar, okullar için geçerlidir.

Özgünleştirilmiş metin: Örgüt kültürü kavramıyla іlgіlі tanımlar ve іlіşkіlі dіğer unsurlar, okul kültürü kavramı іçіn de geçerlіdіr (Maral, 2015, 75).

Orijinal metinler:

1.kaynak: Okul hayatında kültür kavramının kullanımı ilk olarak 1932 yılında Waller’ la başlamıştır.

2.kaynak: Okul kültürü kavramı 1980’lerde örgütsel performans ile ilgili bir faktör olarak araştırma topluluklarının dikkatini çekmeye başlamıştır.

Özgünleştirilmiş metin: İlk kez 1932’de Waller tarafından kullanılan okul kültürü kavramı (Akt. Uzuntarla, 2012, 58), 1980’lerle bіrlіkte örgütsel performansla іlіşkіlі bіr unsur olarak dіkkatі çekmeye başlamıştır (Demіrtaş, 2010, 4).

6. Tez metni/Sayfa boşlukları, satır aralıkları, yazı karakteri ve büyüklüğü Vb. formatlar nasıl düzenlenir?

Okulun ilgili enstitüsünün tez yazım kılavuzu indirilir. İncelenerek tez çalışmasının formatları tez yazım kılavuzuna göre düzenlenir. Aşağıda örnek olarak verilen formatlamada şu sıralama uygundur:

· Sayfa sol, sağ, alt ve üst boşlukları ayarlanır (Örneğin sol 4 cm, sağ 2,5 cm, üst ve alt 2 cm gibi)

· Yazı karakteri (Times New Roman gibi) ve büyüklüğü (12 nk gibi) ayarlanır.

· Satır aralıkları ayarlanır (Örneğin 1,5 satır aralığı gibi)

· Paragraflar arası boşluk ayarlanır (Örneğin 12 nk gibi)

· Varsa paragraf başı girinti ayarlanır (Örneğin girinti: 1,25 cm gibi)

· Ana başlık ve alt başlıkların formatları ayarlanır (Örneğin ana başlıklar büyük harflerle, Times New Roman 14 nk, bold, öncesinde 18 nk sonrasında 12 nk satır boşluğu gibi. Ya da birinci alt başlık, her kelimenin ilk harfi büyük, Times New Roman, 12 nk, bold, öncesinde 12 nk sonrasında 6 nk satır boşluğu gibi). Aşağıda dördüncü dereceden alt başlığa kadar örnekler verilmiştir.

1. ÖRNEK ANA BAŞLIK

1.1. Örnek Birinci Dereceden Alt Başlık

1.1.1.Örnek İkinci Dereceden Alt Başlık

1.1.1.1. Örnek üçüncü dereceden alt başlık

1.1.1.1.1. Örnek dördüncü dereceden alt başlık

Alıntı gösterme stilinin belirlenmesi (Örneğin APA stili ya da Harvard stili gibi. Tez yazım kılavuzunda kullanılması istenen tek bir stil olabileceği gibi birden fazla stil verilip bunlardan istenen herhangi birinin kullanılabileceği de belirtilmiş olabilir). Bu durumda alıntılar “ilgili yerde numara ve sayfa altında dipnot” şeklinde ya da “cümle sonunda yazar soyadı çalışma tarihi ve sayfa no” olarak verilebilir.

· Tablo ve şekillere ilişkin formatların ayarlanması (Tablo şekil isimleri, numaralandırma stili, tablo çizgileri, kaynak belirtme, karakter büyüklüğü, düz ya da italik oluşu, tablo içi karakter büyüklüğü vs.)

· Referansların formatlarının ayarlanması (Tez yazım kılavuzunda farklı kaynak çalışmalar için genelde farklı referans gösterimleri verilir. Aşağıda bunlarla ilgili bazı örnekler verilmiştir)

ÖRNEK KAYNAKÇA FORMATLARI (APA STİLİ)

Tek Yazarlı Kitap:

Yazar, A. (Yayın Yılı). Kitap adı. Yayın yeri: Yayınevi.

Çok Yazarlı Kitap:

Yazar, A., Yazar, B., ve/and Yazar, C. (Yayın Yılı). Kitap adı. Yayın yeri: Yayınevi.

Çeviri:

Yazar, A. (Yayın Yılı). Kitap adı (A. Soyadı, Çev.). Yayın yeri: Yayınevi. (Kaynak Kitabın Yayın Yılı).

Editörlü bir kitapta bölüm:

Yazar, A. (Yayın Yılı). Yayın adı. A. Editör (Haz./Ed.). Kitap adı (s. sayfa numaraları). Yayın yeri: Yayınevi.

Tez yayımlanmamış

Yazar, A. (Yayın Yılı). Tez adı (Yayımlanmamış Yüksek lisans/Doktora/Sanatta yeterlik tezi). Üniversite Adı, Yer.

Veznedaroğlu, L. (2007). Okulda ve sınıfta örtük program (Bir özel ilkoğretim okulu örneği) (Yayımlanmamış doktora tezi). Ankara Üniversitesi, Ankara .

İnternetten alınan tez.

Bruckman, A (1997). MOOSE Crossing: Construction, community, and learning in a networked virtual world for kids (Doctoral dissertation, Massachusetts Institute of Technology). Retrieved from www-static.cc. gatech.edu /-asb/thesis/

Yayımlanmamış Bildiri

Göçer, S. (2010,Mayıs). Deneme maddelerinin yer aldığı ve deneme maddelerinin olmadığı uyarlama bir ölçeğin psikometrik özelliklerinin incelenmesi. Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme II. Ulusal Kongresi’nde sunulan bildiri. Mersin Üniversitesi, Mersin.

Çok yazarlı dergi makalesi (Altı ve daha az).

Yazar, A., Yazar, B., ve/and Yazar, C. (Yayın Yılı). Makale adı. Dergi Adı, cilt no (sayı), sayfa numaraları.

Çokluk, Ö., ve Yılmaz, K. (2005). Üniversite öğrencilerinin eleştirel düşünmeye yönelik tutumları ile araştırma kaygıları arasındaki ilişki. Kuram ve Uygulamada Eğitim Yönetimi, 41, 47-67.

Borman, W.C., Hanson, M. A., Oppler, S. H., Pulakos, E. D., and White, L.A. (1993). The people in organization. Organizational Management, 41, 21-30.

Yazarı belirtilmiş gazete makalesi.

Yazar, A. (Yıl, Ay Gün). Makale adı. Gazete Adı, sayfa numarası.

Schwartz, J. (1993, September 30). Obesity affects economic, social status. The Washington Post, pp. A 1, A4.

Yazarı belirtilmemiş gazete makalesi.

Makale Adı. (Yıl, Ay Gün), Gazete Adı, sayfa numarası.

Sağlıklı yağ reçetesi. (1993, Nisan 4). Hürriyet,s.15.

Yayımlanmış Bildiri

Tezbaşaran, A. A. (2008). Psikolojik testler ve etik: Yanıtlanması gereken sorular. Nizamettin K. (Ed.), I.Ulusal Eğitimde ve Psikolojide Ölçme ve Değerlendirme Kongresi içinde (s.35-42). Ankara Üniversitesi.

Ansiklopedi veya sözlük.

Yazar, A. (Yayın Yılı). Yayın adı. Yayın yeri: Yayınevi.

Türk Dil Kurumu. (2005). Türkçe sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu.

· Tez yazım kılavuzundaki diğer formatların uygulanması (kapaklar, onay sayfası, özet, abstract, teşekkür sayfası, içindekiler listesi, tablolar listesi, şekiller listesi, kısaltmalar; ekler, özgeçmiş sayfalarına ilişkin formatlar ve diğer formatlar): Bazı okullarda örnek formatlar word dosyası halinde okulun web sayfasında yayınlanmaktadır. İlgili formatlar indirilip çalışmada o sayfa hazırlanırken kullanılabilir.

Başarılar dilerim

Recep Erdoğdu