Marie Curie’nin Öğrencisi İlk Türk Kadın Kimyager: Remziye Hisar Kimdir?

Türk kadını şimdi olduğu gibi geçmişte de tarih yazıyordu. 🥰

Bu yazımızda, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulduğu ilk yıllarda çağdaş bilimin öncülerinden, kimya mesleğinin Türkiye'deki ilk kadın öncüsü, Darülfünun'da fen bilimleri eğitimi alan ilk kadınlardan ve Sorbonne Üniversitesinden doktora derecesiyle mezun olan ilk Türk kadın olan Remziye Hisar'ın yaşam öyküsünü anlatmaya çalışacağız. 😇

Remziye Hisar kimdir?

Remziye Hisar, 1902 yılında, o dönemde Osmanlı toprağı olan, Üsküp'te dünyaya gelmiş. Babası İstihkam Yarbayı Salih Hulusi Bey, annesi Ayşe Refia Hanım'dır. Ailenin 4 kızından biridir.

Remziye Hisar'ın ailesi, Meşrutiyetin ilanından 1 yıl sonra İstanbul'a göç etmiş. Davutpaşa'daki 3 yıllık Mekteb-i İptida-i'yi, 1 yılda, henüz dokuz yaşında iken, tamamlayan Remziye hanım, daha o dönemlerden ne kadar başarılı bir insan olacağının işaretlerini veriyor gibi. 😊

Remziye hanım, eğitim hayatına İttihat ve Terakki Mektebi ve Emirgan İnas Rüştiyesinde devam etmiş. Çok sevdiği Türkçe öğretmeninin İstanbul Darülmuallimatı'na (Kız Öğretmen Okulu) geçmesi üzerine, öğrenimini bu okulda sürdürmüş. Sınıfın en iyi öğrencileri arasında yer alan Remziye Hanım, bu dönemde alt sınıflardaki öğrencilere geometri ve matematik dersleri vermiş. 15 Temmuz 1919 tarihinde, okulun Darülfünun'a hazırlamak üzere oluşturduğu 2 sınıflık bölümünden birincilikle mezun olmuş. 👩‍🎓

Darülmuallimat'tan mezuniyetinin ardından Darülfünun'un kimya bölümüne kaydını yaptırmış. Bu dönemde, kız öğrencilerle erkek öğrenciler ayrı saatlerde ders alıyormuş. Hatta Remziye hanım, kimya bölümündeki 3 kadın öğrenciden birisiymiş. Çok sonra verdiği bir röportajda, Kimyayı seçme nedenini "Fen derslerinde kanunlarda olsun, buluşlarda olsun hep yabancı isimler görmek beni kahrediyordu. Fen alanında bir tek Türk ismi görememenin ezikliğini, bu dalda başarılı olursam giderebilirim sanıyordum" cümleleriyle açıklamış. 🤩

15 Aralık 1919'da Bakü'de açılacak bir okul için öğretmen talep edilmesi üzerine 5 arkadaşıyla birlikte İstanbul'dan ayrılıp Azerbaycan'a gitmiş. Orada tanıştığı Yüzbaşı Doktor Reşit Süreyya Bey ile 20 Nisan 1920'de onunla evlenmiş ve aynı yıl eşi ile birlikte İstanbul'a dönmüş. 1 yıl sonra oğlu Feza Gürsey'i, 1924'te ise kızı Deha Gürsey-Owen'ı dünyaya getirmiş.

Kuruluş Savaşı'nın devam ettiği yıllarda, Çukurova bölgesinin Fransızlardan alınması üzerine, Adana'daki Darülmuallima'ya müdür olarak tayin olmuş. Henüz 1,5 yaşındaki oğlunu annesine bırakıp Adana'ya gitmiş. 😢

Cumhuriyetin ilanından sonra istifa etmiş ve tedavi amaçlı olarak Paris'te bulunan eşinin yanına gitmiş. Burada da boş durmamış ve Paris'te Sorbone Üniversitesinde kimya eğitimine başlamış. Langevin ve Madam Curie gibi çok tanınmış bilim insanlarının öğrencisi olmuş. Eğitiminin 2. yılında Millî Eğitim Bakanlığı bursundan yararlanma hakkı elde etmiş ve Pasteur Enstitüsünü takip ederek biyokimya sertifikası almış. Doktorasına başlayacağı dönemde bursu kesilince Erenköy Kız Lisesi'ne kimya öğretmeni olarak atanarak yurda dönmüş. 👩‍🏫

Yıllar 1930'u gösterdiğinde, Millî Eğitim Bakanlığı'nın yurt dışı doktora bursundan yararlanarak doktorasını yapmak üzere yeniden Paris'e gitmiş. Bu dönemde eşinden boşanan ve Paris'e çocukları ve kardeşiyle giden Remziye Hisar, 1933 yılında doktora tezini tamamlayarak Türkiye'ye dönmüş.

Bundan sonra bulunduğu görevler ve başarıları:

• 1933-1936 yılları arasında İstanbul Üniversitesinde kimya ve fizik kimya dersleri verdi.
• 1936 yılında Hıfzıssıhha Müessesesi Farmakodinami Şubesinde Kimya Mütehassıslığı görevinde bulundu.
• 1942-1947 yılları arasında İstanbul Üniversitesi Eczacılık Okulu Analitik Kimya ve Toksikoloji kürsüsünde görev yaptı.
• 1947 yılında İstanbul Teknik Üniversitesi Maden Fakültesi Kimya Kürsüsüne atandı.
• 1955 yılında Fransa’da "Officiel d'Academie" nişanına layık görüldü.
• 1959 yılında profesör oldu.
• 1991 yılında TÜBİTAK Hizmet Ödülü'nü aldı.
• 4'ü çeviri, 5 ders kitabı yayımlamış; ayrıca kimya dalındaki buluşlarını içeren 16 bildirisi Fransa’da yayınlanmış.
• 1920'lerden itibaren şiir yazan Remziye Hisar'ın bazı şiirleri "Bir Kadın Sesi" adlı kitapta bir araya getirilerek yayımlanmış.
• Oğlu Feza Gürsey de 19 Ocak 1977'de temel parçacık fiziğine yaptığı katkılardan dolayı Sheldon Glashow ile birlikte Oppenheimer Ödülü'nü aldı. 1979 yılında ise Einstein Madalyası almış.

1973 yılında emekliye ayrılan Remziye Hisar, Oğlu (Ünlü fizikçi ve matematikçi) Feza Gürsey'i Nisan 1992'de yitirdikten sonra 13 Haziran 1992'de hayatını kaybetmiş. 😢

Özel günler için doodle hazırlayan Google, 13 Aralık 2021'de doodle'da Remziye Hisar'a yer vermiş. Bu gurur da bize yeter! 🎉🎈

Kadınlarımızın, hayatın her alanındaki başarılarına çok çok fazla şahit olmak dileğiyle kucak dolusu sevgiler. 😇