Otomobilde Canımızı Taşıyan: Lastikler!

Canımız onlara emanet.

En ucuzundan en pahalısına kadar hangi Arabya biniyor olursak olalım bütün arabaların bazı ortak noktaları vardır. Olmazsa olmazlar. Direksiyon, motor, fren, lastik gibi. Benim bugün ele alacağım konu lastikler. Çünkü aslında canımız onlara emanettir.

İlk otomotiv lastiği ne zaman icat edildi?

1839 yılında kauçuğu işleyip elastik bir materyal elde eden ilk isim Charles Goodyear'dı. Goodyear bu buluşunu zamanla geliştirmiş, farklı alanlara taşımıştır. Goodyear buluşunu farklı modellerdeki bisiklet lastiklerine uygulamış, bir lastik üretim tesisi kurmuştur. İlk başta ürettiği lastikler dolgu lastik diye tabir edilen içine hava basılmayan blok halinde dökülen lastiklerdi. Daha sonra içine hava basılabilir bir lastik üretmek için çalışmış ve bu fikrini de hayata geçirmiştir. Bu fikrin hayata geçmesi için bir icat daha yapmıştır.

Bugün hala kullanılan lastik sübabı ya da halk arasındaki adıyla sibop dediğimiz yapıyı geliştirip patent almıştır. Ama hava basılan lastik buluşunu yapan o olsa da içine hava basılan oto lastiğinin patentini 1900 yılında Amerika'lı mucit John Bord Dunlop almıştır. Dunlop lastiklerde ölçü standardını geliştirmiştir aslında.

Oto lastiği nasıl seçilir?

Birkaç gün önce oto lastikleriyle ilgili bir soru paylaşmış ve bazı bilgiler aktarmıştım.Öncelikle lastiğin hangi amaçla kullanılacaksa o amaca yönelik seçilmesi gerekir. Asfalt yol lastiği, çamur lastiği, offroad lastiği, yaz lastiği, kış lastiği, yük lastiği, kar lastiği gibi birçok lastik vardır. Aracınıza, amacınıza ve mevsime uygun lastik seçilmelidir. Örneğin Mitsubishi L200, Toyota Hlux gibi offroad aracını var diyelim.

Off road lastikleri yanaklarında bile oldukça büyük çıkıntılı dişler vardır. Amaç kayaların arasından geçerken lastiğin tutunma alanını genişletmektir. Bu lastiklere az hava basılır, 20-30 cm büyüklüğündeki bir taşın üzerini adeta örterek geçer off road lastiği. Bu lastiklerle asfalt yolda araba kullanacağınız zaman normal bir otomobili kullanır gibi kullanamaz, hız yapamazsınız. Ya da asfalt lastiğinizle kayalık, patika yollarda araba kullanamazsınız.

Burada kar yağmıyor ki neden kış lastiği takayım?

Kış lastiği ile kar lastiği farklı kavramlardır aslında. Kış lastiği kimyasal içeriği itibariyle +7 dereceden daha düşük hava sıcaklıklarında yumuşak kalan özelliğe sahiptir ve soğuk havalarda yol tutuşunu artıracak, aynı zamanda yağmurlu havalarda yağmur suyunu daha hızlı tahliye edecek su kanalları vardır. Kar lastiği ise halk arasında çivili lastik diye bilinen lastiklerdir. Artık eskisi kadar çok kullanılmasa da lastiğin omuz kısımlarına yerleştirilmiş çiviler vardır. Bu çiviler sayesinde karda ve buzda daha iyi tutuş imkanı sağlar.

Bulunduğunuz yerde kar yağmıyor olması kış lastiği takmamanız için geçerli bir neden değildir. Hava sıcaklığı +7 derecenin altına düşüyorsa kışlık lastik takmanız can emniyetiniz için gereklidir.

4 Mevsim Lastiği Nedir?

Aslında 4 mevsim lastiği diye birşey yoktur. Bazı oto lastik üreticisi firmalar özel bir karışımla lastiğin bir yarısı kışlık, bir yarısı yazlık özellikte olacak şekilde lastikler ürettiler. Toyo Vario2 gibi. Ancak bu lastiklerin pek de güvenli olmadığı, özellikle kış şartlarında yeterli tutunma alanı sağlamadığı için de talep görmediği test edildi.

Halk arasında 4 mevsim lastiği diye bilinen lastikler ise aslında yaz lastiğidir. Sadece yağmurlu havalarda da kullanıma uygun diş yapısına sahiptir. Bu tür lastikleri Antalya, Adana, Hatay gibi kışın bile havanın çok soğumadığı iklim şartlarına sahip şehirlerde 4 mevsimde de kullanabilirsiniz. Ancak bu lastiklerle kışın şehirlerarası yolculuğa çıkıp daha soğuk iklimi olan bir yere gidecekseniz kaza yapma veya yolda kalma riskiniz yüksektir. Bunun da bilincinde olmalısınız.

Lastiklerimizi nasıl muhafaza etmeliyiz?

Oto lastikleri kauçuk malzemeden üretilir ve kauçık da havayla temas halinde olduğu sürece tepkime halindedir, yani buzulur. Bu nedenle Lastiklerimizi kullanmadığımız zamanlarda streç filmle sararak havayla temasını olabildiğince kesmeliyiz. Lastik değiştirdiğiniz yerlerde naylon poşetlere koyuyor olsalar da bu aslında lastiğin havayla temasını kesmek için yeterli değildir. Streç filmle sarma imkanınız yoksa bu durumda olan lastiklerinizi ise görseldeki gibi koli bantlarıyla içinde en az hava kalacak şekilde sarmak gerekir.

Lastiklerinizi serin ve güneş görmeyen yerde muhafaza etmelisiniz. Lastikçinize lastik oteline veriyorsanız muhafaza şartlarına bakmalısınız. Bir çoğu çatı gibi aşırı sıcağa maruz kalan yerlerde muhafaza ediyor lastikleri ki bu son derece zararlıdır. Jantlarıyla beraber muhafaza ediyorsanız yan yatırıp aralarına oluklu mukavva koymak gerekir. Jantsız lastikleri ise dikey olarak yerleştirmeliyiz.

Lastiğimin dişleri iyi, kullanmaya devam edebilir miyim?

Halk arasında yanlış bilinen bir konu vardır. Lastiğinizin dişleri iyiyse kullanmaya devam edilebilir şeklinde. Ama bu bakış açısı yanlıştır. Ankara özelinde bir örnek vereyim size. Biz Kasım ayı başında kışlık lastiklerimizi takarız, Nisan ayı sonunda veya Mayıs başında da çıkarırız. Yani ortalama 6 ay yazlık, 6 ay kışlık lastik kullanırız. Yukarıda belirttiğim gibi lastikler havayla temas halinde olduğu sürece bozulma sürecindedir. Benim tecrübelerime göre bir lastiğin ömrü 3 sezondur. 3 sezon kullanılan lastik diş derinliği ne kadar iyi olursa olsun ömrünü tüketmiş ve sertleşmiştir. Daha uzun süre kullanmak kendi can emniyetiniz için sakıncalıdır.

Lastik hava basınçları ne kadar olmalıdır?

AB normlarına göre her arabanın ya sol kapı direği iç kısmında ya da benzin depo kapağı içinde ön ve arka lastiklere ne kadar hava basmanız gerektiğine dair bir etiket bulunur. Burada bar, PSI ve kpa (klilo pascal) cinsinden ifade edilen değerleri göreceksiniz. Bazı araçlarda PSI birimi yazmayabilir. Bar birimini PSI (pound square inch) birimine çevirmek için 15 ile çarpmanız gerekir. Yani 2 bar yazıyorsa 30 PSI hava basmanız gerekir. Yine bu etiketlerde yolcu ve yük miktarına göre uygulamanız gereken basınç değerleri de yazılıdır. Bunda da dikkat edilmelidir. Lastik hava basıncı gereğinden fazla olursa lastikleriniz orta kısnından aşınır, gereğinden düşükse yan kısımlardan aşınır.

Her iki durum da hem yol tutuşu, hem frenmele emniyeti açısından tehlikeli durumlardır. Doğru hava basıncıyla kullanılan lastikler homojen aşınma gösterir. Son olarak bir bilgi daha paylaşayım. Lastikçilerde duyarsınız, bir lastik 10 sene bekleyebilir. Bu yanlış değil ama eksik bir bilgidir. Lastiklerinizi 10 sene kullanabileceğiniz manasına gelmez. Sıfır lastikler uygun ısıl şartlarda, gün ışığından ve sıcaktan korunduğu sürece ve havayla teması engelleyecek şekilde sarılmış olmak kaydıyla 10 yıla kadar depolanabilir. Ama kullanılmaya başladıktan sonra bir lastiğin 10 yıl ömrü olmaz.