Kararlarımızda Çevrenin Etkisinin Ne Denli Önemli Olduğunu Kanıtlayan Asch Deneyi

Solomon Asch bir sosyal psikolog ve yaptığı deney ile çevrenin üzerimizdeki etkisini çok net bir biçimde göstermiştir.

Asch'ten önce Sherif de bir deney yaptı ancak bu deneyde nesne belirsiz olduğu için Asch nesnelliği çok kesin olan nesneyle ikinci bir deney yaptı.

İnsanların varmak istedikleri karar net ise, diğer insanların ne söylediği bizi etkiler miydi?

Bu deneyde 7-9 kişilik gruplar bir masa etrafında toplanmıştı, kendilerine 2 kart gösterildi. İlk kartta tek bir çizgi vardı, ikincisinde ise boyutları farklı 3 çizgi. İlk karttaki çizginin boyu ikinci kartta hangi çizgiye denk geliyor diye deneklere soruldu. 2 aşamada yapıldı bu deney, ilkinde denekler cevaplarını kapalı olarak sundu, ikincisinde ise sesli bir şekilde dile getirdiler.

Kapalı cevapta, yani cevabı kağıda yazdıkları aşamada herkes doğru cevabı buldu. İkinci aşamada ise durum değişiyordu, çünkü bu sefer grubun içerisinde sadece tek bir kişi denekti, diğerleri ise Asch'in ayarladığı oyuncular. Burada gerçek denek her zaman son cevabı vermiştir.

İşbirlikçi/sahte denekler ilk soruda doğru cevabı vermişler, ancak daha sonra ağız birliği ederek yanlış cevabı söylemeye başlamışlardı, yukarıdaki kartta doğru cevabın B olduğu aşikar iken sahte denekler A demiştir.

Gizli cevap koşulunda hiç yanlış yokken, açık cevapta deneklerin %30'u işbirlikçilerin cevabına uymuş ve yanlış maddeyi söylemişlerdir. Yani doğru cevabı görseler bile çoğunluğa uyma ihtiyacı hissetmişlerdir. Peki neden?

İnsanlar sosyal onaya ihtiyaç duyarlar.

İnsan toplumsal bir varlıktır ve grup içinde olmaya güdülüdürler. Gruptan gelecek desteğe ve ilgiye ihtiyaçları vardır. Yukarıdaki deneyde gördüğümüz gibi çoğunluğun kararı yanlış olsa bile, kişiler gruba uygun olduklarını göstermek için ve gruptaki diğer kişilere ters düşmemek için o grubun kurallarına uyabilirler.

Bireylerin kendine güveninin az olması, uyma davranışını ortaya çıkarabilir.

Doğruya ulaşma çabası içinde kendi yeteneklerine güvenemeyen kişiler diğerlerine bakmayı ve yanlış da olsa onlara uymayı tercih edebilirler.

Grup çok çekici ise bireyler o gruba uyabilirler.

Okulun popüler grubuna girmek için hiç sevmediği halde sigaraya başlayan kişileri buna örnek verebiliriz. İnsanlarda çekici, ünlü gruplara girme ve onlara bağlı kalma isteği gözlemlenmiştir.

Deneyin videosunu da buraya bırakıyorum, isteyen kişilerin yüz ifadelerini, yanlış cevabı nasıl verdiklerini inceleyebilir.