Depreme Dayanıklı Konut Satın Alırken Dikkat Edilmesi Gerekenler!

Bu bencede herkesin anlayabileceği bir sadelik ve anlaşılırlıkta, bir konut satın alırken depreme dayanıklılık noktasında ne gibi parametrelere dikkat etmeniz gerektiğine değineceğim.

Öncelikle şunun altını çizelim. Bir yapının depreme ne kadar dayanıklı olduğu ile alakalı gerçeğe en yakın sonuç, yapıya deprem analizi yaptırmaktır. Burada anlatılacak olan bilgiler sadece bir ön inceleme veya bilgi edinme amacıyla değerlendirilebilir.

Deprem bölgesinde yapılacak yapılar ile ilgili şu an güncel olarak uyulması zorunlu olan yönetmelik 2018 yılında yürürlüğe giren "Türkiye Bina Deprem Yönetmeliği-2018"dir. 2018 yılından sonra yapılan tüm binaların bu yönetmeliğe göre projelendirilmesi ve sahada uygulanması zorunludur.

Bende bu yönetmeliği baz alarak, depreme dayanıklılık noktasında bilmenizin faydanıza olacağı birtakım basit bilgileri paylaşacağım.

(2018 yılından önce inşa edilmiş bir bina satın alacaksanız bu yönetmeliğe uymaması gayet normaldir. (Önceki deprem yönetmelikleri 1998 ve 2007 yıllarında yayımlanmıştır.) Ama bir bina, en azından birazdan paylaşacağım bilgilere ne kadar uygun olursa depreme karşı o kadar dayanıklıdır diyebiliriz.)

1) Güçlü Kolon & Zayıf Kiriş

Kabaca yapıda ki düşey taşıyıcı elemanlara kolon, evin tavanına döşeme, döşemelerde (tavan) ki yükü kolonlara aktaran yatay taşıyıcı elemanlara da kiriş denilmektedir.

Deprem yönetmeliğine göre özellikle konut tipi yapıların şiddetli bir depremde hasar alması ama en azından içerdeki insanların binayı tahliye edene kadar ayakta durması istenmektedir. (Kontrollü Hasar) Bütün tasarım ve hesaplar bu mantıkla yapılır.

Binada kontrollü hasar oluşumu ancak kolonların, kiriş ve döşemelerden daha güçlü olması ile mümkün olabilir. Aksi takdirde güçsüz olan kolonlar tuzla buz olacak ve bir üst kattaki döşeme (tavan) kiriş ile beraber bir alt katlara düşecek ve insanlar iki kat arasında sıkışıp ciddi can tehlikeleri ve can kayıpları yaşayacaktır. Kahramanmaraş & Hatay depremlerinde bu manzara ile oldukça fazla miktarda karşılaştık.

Peki satın alacağınız yapıda yapınızın kolonlarının kirişlerden daha güçlü olup olmadığını nasıl anlayabilirsiniz ?

Bu durum normal şartlarda çeşitli statik hesaplamalar ile daha kesin bir şekilde hesaplanabilir. Ama kabaca yapıdaki kolon ve kiriş kesitlerini projeden vs. öğrenerek bu konu hakkında fikir yürütebilirsiniz.

Örneğin yapıdaki kolonlar ortalama olarak 30 cm* 30 cm ölçülerinde, kirişler 30 cm*80 cm ölçülerinde ise bu deprem esnasında çok ciddi bir risk teşkil etmektedir diyebiliriz. (Bu şekilde kaç tane bina vardır tartışılır. 🙂)

2) Zemin Etüt Raporu:

İnşaat başlamadan önce binanın oturacağı zemin ile ilgili çeşitli parametreler içeren, zorunlu bir rapordur. Bu rapor olmadan yapı projelendirilemez.

Peki bu raporda neye dikkat edeceksiniz ?

Bu raporda yapının oturmuş olduğu zemin ile alâkalı onlarca parametre vardır. Ama ben dikkat etmeniz gereken en önemli hususu belirteceğim.

"Zemin Dayanım Sınıfı"

-> Yapınız 2018 yılı öncesi ise zemin etüd raporunda Z1'den Z4'e kadar herhangi bir değer yazabilir. Bu durumda kabaca Z1 en iyi Z4 en kötü zemindir diyebiliriz.

3) Yapı Kalıp Planın Simetrik Olması ve Burulma Riski:

Bu konuyla ilgili çevrenizdeki bir inşaat mühendisi tanıdığınızdan da destek alabilirsiniz.

Kısaca şöyle anlatabilirim. Yapıda ki tüm düşey taşıyıcı elemanlar, (kolon ve betonarme perde) yapıya simetrik olarak yerleştirilmelidir. (Mesela yapının bir tarafında 10 kolon varken, diğer tarafında 20 kolon varsa bu riskli bir durumdur.)

Aksi takdirde deprem esnasında burulma dediğimiz, yapının düşey taşıyıcı elemanların (kolon ve betonarme perde) yoğun bir şekilde konumlandığı yerlerde kendi ekseni etrafında dönmeye zorlanması olayı gerçekleşir. Yapı çok ciddi hasarlar alabilir.

Bunun dışında yapıyı satın alacağınız kişinin, "Binada C30 beton kullandık" gibi söylemlerine itibar etmeyin. Çünkü 2018 deprem yönetmeliğine göre zaten kullanılmasına izin verilen en düşük beton sınıfı C25'dir. Güncel yapıların hemen hemen hepsinde ise zaten C30 kullanılmaktadır. Kaldı ki C40,C50 gibi dayanımı daha yüksek betonlar kullanılsa bile tek başına beton dayanımı hiçbir anlam ifade etmez.

Sağlıcakla Kalın.