Yusuf Has Hâcib'in "Kutadgu Bilig" Adlı Eserine Göre Bir Kadında Bulunması Gereken Özellikler

Kutadgu Bilig, 1000 yıl önce Yusuf Has Hâcib tarafından kaleme alınan Türk edebiyatının siyasetnâme türünün ilk örneğidir. Anlamı ''mutluluk veren bilgi'' olan eserde, ideal kadın ve evlilik için de birtakım tavsiyeler verilmiştir. Ben de sizlere 1000 yıl önce kaleme alınan eserden örnekler vereceğim.

NOT: Bu paylaşım esasında bilgilendirici olması babında yazılmıştır. 1000 yıl önceki bir eser tetkik edildiğinden günümüz şartlarında değerlendirilmemelidir. O dönem insanlarının toplum ve kadına bakış açısını anlama yönünden önemlidir.

Dünyanın tadı üçtür: Yeme/içme, kadın ve sağlık

Yusuf Has Hâcib'e göre dünyanın tadı üçtür: Bunlar yeme/içme, kadın ve sağlıktır. Bir erkek için yeme/içme nasıl ihtiyaçsa kadın da aynı derecede ihtiyaçtır. Dolayısıyla erkekler, kadınlardan uzak durmamalı ve aile kurmalıdırlar.

Kadın, erkeğe bağımlı olmalıdır

Yusuf Has Hâcib'e göre kadın, erkeğe bağımlı olmalıdır. Erkeğin mutluluk kaynağından birisi kadındır. Kadın, erkeğe güzel sözler söylemeli ve onu mutlu etmelidir. Erkeğin dertlerini dinlemeli ve acılarını dindirmelidir. İnsan, neslini devam ettirmelidir. Bu sebeple annelik görevi de son derece mühimdir.

Evlenilecek kadında bulunması gereken özellikler

Yusuf Has Hâcib'e göre bir erkek evleneceği zaman sadece kadını değil, ailesini de çok iyi araştırmalıdır. İyi bir eş için eline erkek eli değmemiş ve bakire bir kadınla evlenmeyi tavsiye etmiştir. Boşanmış bir kadınla evlenmektense erkek yüzü görmemiş bir ev kızıyla evlenmek daha iyidir. 1000 yıl önceki Türkler, bakirelik konusunda takıntılıydılar ve bunun üzerinden kadın/kız şeklinde ikiye ayırmaktaydılar. Aynı düşünce yapısının aradan yüzlerce yıl geçmesine rağmen bazı kesimler tarafından günümüzde de devam ettirildiği görülmektedir. Yusuf Has Hâcib'e göre kadın, içkili mekânlara gitmemeli ve eğlenmemelidir. Bu durum, kadını evlilik öncesi ilişkiye meyledebilir.

Zengin, soylu ve güzel kadınlarla evlenmenin sonu hüsrandır

Yusuf Has Hâcib, bir erkeğin zengin, soylu ve güzel kadınlarla evlenmesini doğru bulmamaktadır. Çünkü zengin bir kadınla evliliğin sonu kölelik, soylu bir kadınla gurur, güzel bir kadınla ise hüsrandır. Bu hususta erkek, maddi ve manevi yönden kadından daha üstün olmalıdır.

Çocuk yetiştirmek annenin olduğu kadar babanın da görevidir

Yusuf Has Hâcib, insan neslinin devamı için evliliği şart koşar. Her ne kadar kadın/erkek ilişkilerinde ataerkil bir düşünce yapısına sahip olsa da çocuklara olan bakış açısında böyle bir düşünceye yer yoktur. Çünkü o, bir kız çocukla erkek çocuğun aynı olduğunu ve çocuklar arasında ayrımcılık yapılmaması gerektiğini belirtir. Çocuğu yetiştirme görevi sadece annenin değil, babanın da görevidir. Çocuk birlikte büyütülmelidir. Ona göre eğer bir çocuğun karakterinde bozukluk varsa bunun sebebi anne ve babasıdır.

Geleneklerine bağlı, itaatkâr ve genç kadınlarla evlenilmelidir

Yusuf Has Hâcib, evlilik için ideal kadının geleneklerine bağlı, itaatkâr ve yaşı fazla ilerlememiş kimseler olduğuna dikkat çekmiştir. Ancak ataerkil bir düşünce yapısına sahip olduğu için çok yerde kadınları hakir görecek ifadelerde bulunmuştur. Mesela korkaklığı kadınlarla nitelendirmiş ve yer yer kadınların güvenilmez ve dönek olduklarını vurgulamıştır. Buna karşılık, erkekler hakkında hiç böyle bir söylemde bulunmamıştır.

Sonuç

Yusuf Has Hâcib'in, Kutadgu Bilig adlı eserini zaten duymayan yoktur. Türk edebiyatında en önemli eserlerden biridir. 1000 yıl önce kaleme aldığı için o dönemin zihniyet yapısını da yansıtmaktadır. O dönemde ataerkil düşünce olduğundan kadınların namuslu ve itaatkâr olmaları önemsenmiş ancak yer yer onları erkeklerden çok daha alt seviyelerde görmeye de imtina etmemiştir. Eserin yazılma amacı aslında ideal devlet ve yönetici anlayışına yönelik olsa da bazen evlilik ve kadınlar hakkında da tavsiyeler vermiştir. Ben de bu Bence'mde sizlere evlilik ve kadınlar hakkındaki tavsiyelerini açıklamaya çalıştım.