Beyin damarlarında tıkanıklık

Beyin ve beyinciği besleyen 4 adet atardamar vardır.

Bu atardamarlar 2 şah damarı (karotis) ve 2 vertebral damardan oluşur.

Bu damarlar, kalpten kanı vücudumuza dağıtan aort damarından çıkarlar, boyundan geçerek kafa içine girerler.

Karotis damarları çene hizasına gelince iç ve dış karotis olarak ikiye ayrılır.

Dış karotis yüzü ve kafatasını, iç karotis ise beyni besler.

Her iki iç karotis damarı kafa içine ayrı iki damar şeklinde girerken vertebral damarlar önceden birleşip "baziler atardamar" ı oluştururlar ve tek bir damar halinde kafa içine girerler.

Genel olarak iç karotis damarları beyini, baziler damar ise beyinciği ve beyin sapını besler.

Heriki iç karotis ve baziler damarlar kafa içine girdikten hemen sonra birbirleriyle ince bağlantı damarlarıyla bağlanırlar ve bir çokgen (poligon) oluştururlar.

"Willis poligonu" adı verilen bu yapı sayesinde bu damarların birinde bir tıkanıklık oluşursa diğer damarlar devreye girerek bazı durumlarda beyin ya da beyinciğin kansız kalmasını önleyebilir.

Klinik belirtiler:

Tıkanıklığın yerine, ani ya da yavaş olmasına ve bağlantı ve kollaterallerin yeterli olup olmamasına göre değişebilir. Tıkanıklığın yıllar içinde yavaş olarak ilerlediği hastalarda, karotis ya da vertebral damarların biri hatta birkaçının tıkanması hastada ciddi şikayet yaratmayabilir. Çünkü vücut, Willis poligonundaki bağlantılarını gittikçe genişleterek sağlam damarların tıkalı damarın kanlandırdığı bölgeyi de beslemesini sağlar. Ne var ki Willis poligonundaki bağlantılar bazı insanlarda doğuştan yetersiz olabilir. Böyle kişilerde yavaş ilerleyen tıkanıklıklar bile problem yaratabilir.

Hızlı gelişen tıkanıklıklarda ise vücudun bağlantı ve kollateralleri geliştirecek zamanı olmadığından beyinde kaçınılmaz olarak kansızlık (iskemi) gelişir. Bu iskeminin yeri ve şiddetine göre hastada çeşitli klinik bulgular gelişir.

Tanı, görüntüleme:

İnme ile gelen bir hastada ilk önce inmenin kanamaya mı yoksa damar tıkanmasına mı bağlı olduğunu anlamak için bir tomografi (BT) yapılır çünkü BT kanamayı en erken gösteren yöntemdir. Hastada kanama yoksa, inmenin damar tıkanmasına bağlı olduğu kabul edilir ve derhal damardan kanı sulandırıcı ya da pıhtı eritici ilaçlar başlanır. Bazı merkezlerde anjiografi yapılarak tıkanan damar tesbit edilir ve çok ince bir kateterle pıhtıya ulaşılarak pıhtı eritici ilaç direkt olarak pıhtı içine verilir, böylece daha az ilaçla daha fazla etki sağlanmaya çalışılır.

Bu ilk tedaviden sonra hastaya Emar (MR) çekilir ve beyindeki hasarlı alan görüntülenir. Genellikle aynı seansta MR anjiografi de çekilerek tıkanmaya neden olan damar tesbit edilmeye çalışılır. Daha sonra da, renkli Doppler ultrasonografi yapılarak boyun damarları incelenir. İnmede genellikle en sık rastlanan neden, iç karotis damar darlığından beyin damarlarına pıhtı atmasıdır. Bu nedenle inme hastalarında renkli Doppler ultrasonla çoğunlukla iç karotis damarında bir tıkanıklık saptanır. Eğer MR anjiografi ve renkli Doppler ile yeterli bilgi elde edilemezse, BT anjiografi yapılır. İyi bir BT anjiografi hem boyun hem de beyin damarlarını en iyi görüntüleyen yöntemdir ve genellikle klasik anjiografi gereğini ortadan kaldırır. Klasik anjiografi genellikle bu yöntemlerle saptanan bir darlığın stentle tedavisi ile aynı seansta yapılır.

Bazen inme geçirmemiş bir hastada başka bir nedenle yapılan renkli Doppler ultrasonografi ya da MR anjiografide boyun ya da beyin damarlarında tesadüfen bir tıkanıklık görülebilir. Bu durumda da gerekirse BT anjiografi ve hatta klasik anjiografi yapılarak darlığın yeri, derecesi ve diğer damarların durumu incelenir ve tedavi gerekip gerekmediğine karar verilir.