Yıllarca Sorulan ''Ayna Mı Yoksa Kamera Mı'' Sorusuna Fotoğrafçı Gözünden Yanıt

Sık sık sorulan ve cevabı birçok kişi tarafından merak edilen ''Fotoğraflarda mı göründüğümüz gibi çıkarız yoksa aynada mı?'' sorusu, bugün hâlâ birçok kişi tarafından tartışma konusu hâline gelmektedir. Bu Bence'mde, sadece ''Ayna mı yoksa kamera mı?'' sorusunun cevabını değil, aynı zamanda ''Neden fotoğraflarda kötü çıkarız?'', ''Neden bazı fotoğraflarda daha farklı görünürüz?'' tarzı sorulara da yanıt vereceğim.

Aynaya baktığımızda direkt olarak yansımamızı gözlerimizle takip edebiliyorken, kameralarda sensör ve merceğin yakaladığı biçimde görebilmekteyiz. En basitinden, fotoğraf makinelerinde fotoğraf çekerken, deklanşöre bastığımızda sensörün önündeki ayna yukarı kalkar, perde açılır ve mercekten gelen görüntü sensöre ulaşır, ayna ve perde kapanır ve sensöre ulaşan görüntü işlendikten sonra LCD ekrana yansıtılır. Tabii bu işlem anlatmasından çok daha kısa sürdüğü için biz bunu fark edemiyoruz. Burada, görüntümüzün doğruluğu tamamen fotoğraf makinesinin ve lensin ayar ve kalitesinde saklı kalıyor. Ancak aynaya bakarken doğrudan gözlerimizle bakıp anlık olarak profil çıkardığımızdan dolayı daha doğru bir görüntü sağlayabiliyoruz. Bunu daha da basitleştirmek için önce lens ve sensörün çalışma şeklinden bahsetmek istiyorum.

Kameralardaki Odak Uzaklığı

Yukarıdaki fotoğrafta, beyaz kareler ve karelerin içinde ''18, 35, 100 mm'' gibi ifadeler yer almaktadır. Milimetre cinsinden ifade edilen bu ifadelere ''odak uzaklığı'' adı verilmektedir. Fotoğrafta gördüğünüz üzere 18 mm, manzarayı çok daha geniş bir açıdan yakalıyorken, 100 mm çok daha dar bir açıdan yakalamaktadır. Milimetre cinsinden ifade ettiğimiz bu değerler, merceğin sensöre olan uzaklığıdır. Odak uzaklığı 50 milimetre olan bir lensin merceği, fotoğrafın işlendiği ve ilk durak noktası olan sensöre 50 milimetre, yani 5 santimetre uzak olması demektir. Odak uzaklığı arttıkça kadraj daralmaya ve uzaktaki nesneler daha da yakına gelmeye başlar. Ancak odak uzaklığı azaldıkça kadraj genişler ve daha geniş açılı fotoğraflar elde ederiz. Bunu tıpkı yazıları daha büyük görmek için gözümüze yaklaştırdığımız mercek gibi düşünebiliriz. Merceği, lensin içindeki mercek, gözümüzü ise sensör olarak varsayarsak, merceği gözümüzden uzaklaştırdığımızda yazıların büyüdüğünü ve kadrajın daraldığını gözlemleyebiliriz. Kısacası, odak uzaklığı arttıkça kadraj daralır, azaldıkça ise genişler.

Peki Bütün Bunların Portre Fotoğrafları İle Ne İlgisi Var?

Yukarıdaki fotoğraf, aynı kişinin aynı zaman diliminde çekilmiş fotoğraflarını ihtiva etmektedir. 24 milimetre lens ile çekilen fotoğrafla 80 milimetre lensle çekilen fotoğraf arasındaki farkı bariz bir şekilde görebiliyorsunuzdur. 24 milimetre lens ile çekilen fotoğrafta, erkeğin yüzünün daha ince, burun ve dudaklarının ise daha büyük olduğunu söyleyebiliriz.

Aynı senaryoyu yukarıdaki fotoğrafta da takip edebiliriz. Kadının 10 milimetre lens ile çekilen fotoğrafındaki siması, 20 milimetre lens ile çekilen fotoğrafındaki simasına göre daha ince ve ''balık gözü'' efekti gibi durmakta. 10 milimetre lensle çekilen fotoğrafta gözleri tabiri caizse pörtlemiş, burun ve dudakları ise daha çok büyümüş gibi.

Yukarıdaki fotoğrafta da 17 milimetre lens ile çekilen portreyle 200 milimetre lens ile çekilen portre arasındaki farkı bariz bir şekilde görebiliyorsunuzdur. 200 milimetre lens ile çekilen fotoğrafta, kadının yüzü daha düz bir biçimde iken, 17 milimetre lens ile çekilen fotoğrafta daha çıkıntılı biçimdedir. 150 milimetre ve üzeri odak uzaklığında yüz hatları daha gerilmiş biçimde gözüktüğünden fotoğrafçılıkta buna ''yüz ütüleme'' adı verilir.

Cep Telefonlarında da Durum Böyle Mi?

Cep telefonlarında durum böyle olmakla birlikte cep telefonları fotoğraf makinelerine kıyasla daha kısıtlı seçenekler sunmaktadır. Cep telefonu üretici firmalar, telefon kameralarına her zaman geniş açılı lensler konumlandırırlar. Çünkü cep telefonları, fiziksel yakınlaştırma yapamadıkları için kullanıcıların en ideal geniş açılı lens kullanacağı düşünülmüş, olası bir özçekim ya da görüntülü sohbette kişinin ya da kendisiyle birlikte yanındakilerin kadraja sığabilmesi zorunlu olduğundan cep telefonlarında geniş açılı mercekler olup yakınlaştırmada dijital seçeneği sunulmuştur. Ancak dijital yakınlaştırma, görüntü kalitesini ciddi oranda bozduğu gibi geniş açılı lensler de yukarıdaki örnek fotoğraflarda olduğu gibi yüz proporsiyonlarını bozabilmektedir.

Dolayısıyla cep telefonlarında özellikle ön kameralarda kendinizi kamyon çarpmış gibi görmeniz gayet doğaldır. Ancak dışarıdan bakıldığında böyle gözükmediğinizin, farklı çıkma sebebinizin tamamen lensin odak uzaklığından ve açısından kaynaklandığı konusunda sizi temin edebilirim. Portre için en ideal odak uzaklığı 85 milimetredir. Ancak 85 milimetre odak uzaklığı ile portre fotoğrafı çekilebilmesi için, kamerayla portresi çekilen canlı arasında en az 1 metre mesafe olması gerekmektedir. Yukarıda odak uzaklığı arttıkça kadrajın daraldığına değinmiştik. Böylesine bir odak uzaklığı cep telefonlarına konumlandırılamayacağından dolayı cep telefonu üretici firmalar mecburen yüz proporsiyonlarını bozan, yani burnunuzun olduğundan daha büyük gözükmesi gibi bozulmalara kadar neden olan geniş açılı lensleri tercih etmek zorunda kalmışlardır. Cep telefonu üretici firmalar, son zamanlarda cep telefonlarına birden fazla farklı odak uzaklığına sahip lensler yerleştirse de gene de bozulmalar olabilmektedir.

Her Ayna Gözüktüğümüz Gibi Gösterir Mi?

Her lens, nasıl ki aynı göstermiyorsa her ayna da aynı göstermez. Bazı aynalar daha geniş gösterirken bazı aynalar daha ince gösterebilmektedir. Örneğin; otomobillerin aynaları gereğinden daha büyük gösterir. Dikiz aynasına baktığınızda başınızın daha büyük gözüktüğünün farkına varmanız gayet olasıdır. Zira dikiz aynaları, arka ve uzaktaki cisimlerin daha iyi gözükebilmesi için üreticiler tarafından bu şekilde tasarlanmışlardır. Bir aynanın doğru gösterip göstermediğini anlamanın en iyi yolu, aynanın sağ ve solunda iken yüzünüzde genişleme ya da incelme olmamasıdır. ''Fotoğraflarda mı gözüktüğümüz gibi çıkarız yoksa aynalarda mı?'' sorusunun cevabı ayna olsa da bu her zaman için net bir cevap olmaz. Örneğin; 85-135 milimetre odak uzaklığına sahip bir portre lensi ile çekilen fotoğrafınız, yüz proporsiyonlarınızı yamuk bir aynadan daha doğru yansıtacaktır.

Madem Geniş Açılı Lensler Yüz Proporsiyonlarını Bozuyor, O Hâlde Neden Bu Lensleri Üretiyorlar?

Her lensin bir üretim amacı ve kullanım alanı vardır. Tüm lensler, portre çekmek için imal edilmediği için çok geniş aralıklarda lensler bulunabilmektedir. Odak uzaklığı düşük olan geniş açılı lensler, en çok manzara ve mimarî çekimlerinde tercih edilmektedir. Odak uzaklığı yüksek, kadrajı daraltan bir lensle istediğimiz açıdan fotoğraf çekemeyebilir ya da kadraja dahil olmasını istediğimiz doğal ve beşeri yapıların kadraj dışında kalmasına neden olabiliriz. Ya da vlog tarzı içerikler üretirken ve bir yandan kendimizi çekerken en azından omuzlarımızla birlikte arkadaki manzaranın da kadraja dahil olmasını isteyebiliriz. Cep telefonlarında, lens değiştirme seçeneği olmadığından söz konusu en yaygın kullanılan geniş açılı lensler tercih edilmiştir.

Vakit ayırıp okuduğunuz için teşekkür ederim. Saygılarımla.