İslam bu kadar kısa sürede nasıl yayıldı, Araplar Bizans ve Sasani'yi nasıl yendi?

Bunu bence öncelikle bir mucize olarak görmek gerekiyor. Ancak Arap coğrafyasında kabile anlayışının getirdiği zorluklar bir süre sonra pratik bir ilerleme yolu oluyor. Hz. Peygamber kabilecilik anlayışına karşı her kabileden insanı yanına alıp güçlendikten sonra bir süre sonra aynı kabilecilik anlayışı onun çarpan etkisiyle davasını yaymasına sebep oldu. Çünkü bir kabile reisini ikna ettiğinde kabilenin tamamı Müslüman oluyordu. Kabile reisi de şuna bakıyordu: "Muhammedin her kabileden adamı var. Bu gücün karşısında değil yanında olunur."

Tabi ki bu inancın gücü ile elde edilen başarının bir neticesidir. Asıl güç inancın kendisini çok sağlam temellere dayandırması ve yeni bir öneride bulunması ile ilgilidir. Çok iyi bir fikir güçsüz olduğunda ne kadar mükemmel olursa olsun kendini gerçekleştirecek bir saha ve imkana sahip değilse insanlar ona bir hayal gözü ile bakarlar. Bu yönüyle bir inancın siyasi bir kimlik kazanması ve kendini sosyal hayatta göstermesi, iyi bir izlenim bırakması da etkili olmuştur. Müslüman Tüccarların adeta Arıların tozlaşma yoluyla çiçekleri döllemesi gibi İslam'ı ticaret rüzgarları ile uzaklara taşımıştır. Müslüman Tüccarların o dönemde olması hayal edilemeyecek kadar doğru ve iyi insanlar olması her şeyi değiştirmiştir.

Ayrıca bu din güç yoluyla da yayılmıştır. Ama bunu Roma ve Moğol'dan ayıran şey bu gücün merkezinde bir ideal olmasıdır. Roma ya da Moğol istilaları nasıl bir ideal içeriyordu? Hiç! Ama İslam bir ideale davet ediyordu. Bu ideal, ideali olmayan ve insanlığa bir iyilik önermeyen diğer güçleri güç yoluyla hizaya getirdi ya da yok etti. İyi de oldu.

bir kere karşı güç inanç umursamıyorsa (ki böyledir) inançla vs savaş kazanılmaz. dahası tarih çarpıtılmış olabilir, yani şu asla olmaz; benim elimde sopa bar, senin elinnde makinalı tüfek var.. ben hep kaybederim, istediğim kadar inanayım.. ama sayı fazlalığı gibi durumlar, zekanın stratejik kullanımı (bunu inançsız insanda yapabilir) eğer teknolojik (o dönem teknoloji denmiyordur tabi) güç fazla bile olsa galip gelinebilir. eğer her şey inanç olsaydı islam ülkeleri abd yi ve gelişmiş ülkelerin hepsini ezip geçmişti. inanç asla Allah bize yardım eder şeklinde olmamalıydı, islam toplumlarının en büyük trajedisi inançla herşeyin hesabının sorulacağı , allahın yardım edeceği vs di, peki bu iki uç nokta yani inanmazsan , zihni tanrı yaparsan, zekanı kullanırsan , teknoloji üretirsen kazanırsın , ya da inançlı olursan bunlardan mahrum olursun kaybedersin ya da bir gün herşeyin karşılığıının ahirette ödeneceğini düşünürsün? bana göre dinler hem inanç hem akıl,/zeka istiyordu. fakat ilginç şekilde tıpkı iyi insan-kötü insan gibi ya dinsizleşip her şey mübah, manipülatif, yerine göre kalleş ama üretken insan zekası oldu, ya da pasif şekilde çok az zeka kullanan , çok az üreten herşeyi kadere bağlayan inançlı kesim oluştu. yani zekayı kullanan , sınrısız kullanan , ahlaksız taraf şeytan oldu, melek taraf bunlarla savaşamadı iyi oldu ama zulm gördü. aslında insanlığı kurtaracak şey ikisinin b irleşimiydi, yani zekayla ne kötü olacaktı, aptallıkla nede iyi kalacaktı, yani öz olarak iyi, işlev olarak kötü gibi düşünebilirsin.

Bence bunun tek bir “sırrı” yok; dinî motivasyon + siyasî birlik + askerî organizasyon + Bizans ve Sasani’nin olağanüstü yıpranmış olması birlikte düşünülmeli. Özellikle 602–628 arasındaki Bizans-Sasani savaşı iki imparatorluğu ciddi biçimde tüketmişti; Sasani tarafında ayrıca taht mücadeleleri ve veba salgınları da istikrarsızlığı artırdı. Arap Yarımadası’nın birleştirilmesi de kritik noktaydı. Hz. Muhammed’in ölümünden sonra Ridde Savaşları’yla büyük ölçüde yeniden merkezî otorite altında birleşen kabileler, daha önce birbirleriyle mücadele eden savaşçı güçleri dışarıya yöneltebildiler. Askerî açıdan da Halid bin Velid gibi komutanların hareket kabiliyeti önemliydi. Yermük’te daha hareketli Arap kuvvetlerinin araziyi ve süvarilerini etkili kullanması bunun örneklerinden biri. Bir başka önemli nokta ise “Bizans ve Sasani çok güçlüydü, Araplar onları ezip geçti” şeklindeki basitleştirme. Bu devletler güçlüydü ama savaşın hemen öncesinde ekonomik, demografik ve siyasî açıdan ciddi şekilde yıpranmışlardı. Sasani İmparatorluğu 651’e kadar çökerken, Bizans ise Suriye, Filistin ve Mısır gibi zengin bölgelerini kaybetti. Dolayısıyla benim cevabım “yalnızca inanç” veya “yalnızca askerî deha” değil olurdu. İnanç güçlü bir motivasyon sağladı; fakat onu tarihsel bir başarıya dönüştüren şey, Arabistan’ın siyasî birleşmesi, iyi komuta, hareketli savaş tarzı ve karşı taraftaki olağanüstü yorgunluk kombinasyonuydu.

İslamiyet, 7. yüzyılda Hz. Muhammed tarafından Arap Yarımadası'nda tebliğ ve ikna yoluyla başlamış; ardından Dört Halife ve sonraki devletler döneminde gerçekleşen askerî fetihler, ticaret yolları ve ilmi faaliyetler sayesinde kısa sürede Asya, Afrika ve Avrupa'ya yayılmıştır.


Mekke ve Medine Dönemi (Tebliğ ve İkna) İlk Yıllar: 610 yılında Mekke'de başlayan ilk tebliğ dönemi, sabır ve birebir ikna yoluyla yürütüldü.

• Hicret (622): Medine'ye göç ile birlikte İslam, siyasi ve toplumsal bir güç kazandı; kabileler arası anlaşmalarla bölgede yayıldı. Askerî Genişleme: Hz. Ebubekir, Hz. Ömer, Hz. Osman ve Hz. Ali (Dört Halife) döneminde Bizans ve Sasanî imparatorluklarına karşı fetihler yapıldı.

Coğrafi Sınırlar: İslam orduları Suriye, Filistin, Irak, İran, Kuzey Afrika ve Kafkasya'ya ulaştı. Emeviler: Bu genişleme batıda İspanya'ya (Endülüs), doğuda ise Orta Asya ve Hindistan sınırlarına kadar vardı. Ticaret ve Kısım Kısım BenimsenmeTüccarların Rolü: Müslüman tüccarlar, Afrika, Hindistan ve Güneydoğu Asya gibi fetih yapılmayan uzak bölgelere bile ticaret yoluyla İslam'ın ahlakını ve inancını taşıdı. Gönüllü Kabul: Gidilen bölgelerdeki adaletli yönetim ve hoşgörü ortamı, yerel halkların İslamiyet'i kendi iradeleriyle seçmesinde etkili oldu.