Bizansin istanbulunu görmek vardı şimdi neden koruyamadik?

Bu tür bir hayıflanma, geçmişe duyulan romantik özlemin doğal bir yansıması gibi görünebilir ama Bizans’ın İstanbul’unda yaşamak sanıldığı kadar ihtişamlı ya da halk için huzurlu değildi. Elbette Ayasofya’nın kubbesi altında ilahiler duyulurdu, surlar görkemliydi, mozaikler ışıkla dans ederdi ama o güzelliğin ardında halk için pek de adil olmayan, çoğu zaman yozlaşmış ve baskıcı bir düzen vardı. Vergi yükleri sıradan insanların belini bükerken, kilise ile imparatorluk arasında dönen iktidar savaşları çoğu zaman halkı umursamazdı. Zenginlerle yoksullar arasındaki uçurum öylesine büyüktü ki, bir yanda altın varaklı ikonaların önünde diz çökülürken, öte yanda insanların ekmek bulamadığı zamanlar olurdu. İmparatorluk, dini birliği sağlamak adına kendi halkına baskı uygulamaktan çekinmezdi; farklı mezheplere ya da inançlara sahip olanlar kolayca aforoz edilir, dışlanır ya da sürgün edilirdi. Yani Bizans’ın İstanbul’u bugünkü gözle baktığımızda büyüleyici bir tarihsel sahne gibi görünse de, o dönemde orada yaşamak bugünkü insanlar için romantize edilecek bir tecrübe olmayabilirdi. O yüzden “neden koruyamadık” sorusunu sormadan önce, “neydi, kime ne veriyordu, kimden ne alıyordu” diye de sormak gerekir. Çünkü bazen yıkılan şey sadece taş duvarlar değil, halkın içten içe duyduğu büyük yorgunluk ve yılgınlıktır.