BBenzerlikler evrime delil olur mu?

Benzerliklerin evrime delil olup olmadığı konusu, aslında evrimsel biyolojinin temel taşlarından biri. İki canlı arasında benzerlikler varsa, bu durum genellikle evrimsel bir akrabalığın işareti olarak yorumlanır. Elbette her benzerlik evrimin kesin bir kanıtı değildir ama bu benzerliklerin nasıl ortaya çıktığını anlamaya çalıştığımızda, evrimsel açıklamalar çoğu zaman en mantıklı ve tutarlı olanıdır. Mesela insanların kolları, balinaların yüzgeçleri ve yarasaların kanatları yapı olarak çok benzerdir; hepsi temelde aynı kemik düzenine sahiptir ama çok farklı işlevlerde kullanılır. Bu, onların ortak bir atadan geldiğine dair güçlü bir biyolojik işarettir. Yani bu benzerlik, tesadüfen oluşmuş rastgele bir benzerlik değil, ortak evrimsel geçmişten gelen bir kalıtımdır.

Ancak bazen benzerlikler evrimsel akrabalıktan değil, benzer çevresel baskılardan kaynaklanabilir. Örneğin kuşların kanatlarıyla böceklerin kanatları dışarıdan bakınca benzer görünse de, bunlar farklı evrimsel yollarla ortaya çıkmıştır. İşte buna “yakınsak evrim” denir. Bu tür benzerlikler, işlevsel olarak aynı probleme benzer çözümler sunulması nedeniyle ortaya çıkar ve “rastgele benzerlik” gibi algılanabilir ama aslında burada da evrimsel mekanizmalar iş başındadır; sadece ortak ataya dayanmayan bir şekilde.

Yani iki canlı birbirine benziyorsa, bu ya ortak bir atadan geldiklerini gösterir ya da benzer çevre koşullarına aynı şekilde uyum sağladıklarını. Her iki durumda da evrimsel süreçler devrededir. Dolayısıyla benzerlikler evrim için güçlü bir delildir, yeter ki bu benzerliğin kökeni doğru analiz edilsin. Rastgele benzerlik ise bilimsel anlamda nadiren gerçekten “rastgele” olur çünkü canlıların yapıları, genetikleri ve çevreleri üzerinden şekillenir; doğada rastgelelik bile belli kurallar dahilinde işler. Bu yüzden rastgele gibi görünen benzerlikler bile altında yatan bir evrimsel açıklamaya sahip olabilir.

Türler sadece kendi içinde evrim geçirebilir. Mesela bir canlı geçmişte daha kalın bir kürke sahipti ama zamanla iklimler değiştikçe kürkü inceldi veya boyut olarak küçüldü denebilir. Yalnız türler arası evrim mümkün değildir. Maymundan insana gelme gibi bir durum yoktur.

Benzerlikten kastın yüz benzerliği ise hayır ama kas iskelet sistemi vs. gibi benzerlikler ise evet, -ki evrim için delile gerek yok. Evrim bilimsel bir gerçektir, insanlar bunu kabul etmiyor ki benzerliklere dikkat etsinler.