Nietzsche nin deccal kitabının sonunda yazan o son kelime. ?

Zaten o kitapta Hristiyanlığa giydiriyor daha çok. İslâm güzellemesi yapması şaşırılacak bir mevzu değil. Tolstoy da İtiraflarım kitabında Hristiyanlığa hep şüphe ile yaklaşıp İslâm hakkında güzellemeler yapıyor. Hatta İslâm peygamberini övüyor. Tabii eline geçen Rusça hadisleri okuyarak bu yorumları yapıyor.

Nietzsche zaten aykırı görüşleri olan bir adam. Din karşıtı olması çok doğal. Tolstoy da Dostoyevski'nin aksine çok daha fazla sorgulayan bir yazar. E zaten ikisi de Hristiyanlığın yaygın olduğu bir coğrafyada yaşıyor, hâliyle Hristiyanlık aleyhinde konuşup diğer dinlere karşı daha ılımlı yaklaşmaları çok normal. Mesela Türkiye'deki ateistlerin daha çok İslâm'ı eleştirmesi gibi. Neden diğer dinler hakkında pek konuşmazlar? Çünkü yaşadıkları yerde İslâm nüfusu fazla. Eğer Hristiyanlık olsaydı bu sefer Hristiyanlığı konuşurlardı.

Eski Diyanet İşleri Başkanı Ali Bardakoğlu'nun zamanında çok güzel bir sözü vardı, ''Dinin fazla konuşulması iyiye değil, çürümeye de işaret edebilir''