Yeni Çağda Türk Kadını Olmak: Küpeli Saliha Hatun

Daha önce Orta Çağ Avrupasında Kadın Olmaktan bahsetmiştim. Bu bencemde de Yeni Çağda Osmanlı'da kadın olmaktan bahsedeceğim. Bu bahsimi de tarihi kaynaklardan esinleneceğim.

Orta Çağda olduğu gibi Yeni Çağda da Osmanlı'da kadınların yeri büyük önem taşır. Kız çocukları sıbyan mektebi dışında genellikle evde özel öğretmen tutularak veya ailenin konumuna göre evde annesi ve büyükannesi tarafından yetiştirilirdi. Bu yavrucaklara edep adaptan tutun, edebiyata kadar her şey öğretilirdi.

Ömer Seyfettin'in Bahar ve Kelebekler hikayesinde, bir büyük anne torununa şöyle der:

Biz de okurduk. Kibar, zengin efendiler kızlarına Farisi öğretir, cami dersleri gösterirlerdi. Tuhfe-i Vehbi'yi okuturlardı. Fuzuli'nin, Baki'nin gazellerini ezberlerdik. Mesnevi'yi anlardık. Mükemmel seciler, kafiyeler yapar, kocalarımızla şiir söyleşir, hafızamıza, zekamıza, nüktelerimize onları hayran ederdik. O vakit bir kadın için en büyük övgü, erdemli, edibe (yazar), şaire, âkile hanım olmak idi...

Hatta bazı kadınlar ev hanımlığını az görüp kendi de çalışır eşine yardımcı olur, kendi nafakasını çıkarırdı. Bu gibi kadınlar genellikle öğretmen, sanatçı, çiftçi, ebe ve doktor olurlardı. Bunların en ünlülerinden biri de Yeni Çağda yaşamış olan Küpeli Saliha Hatun'dur.

Saliha Hatun'un cerrahlığı eşi Deniz bin Gazi'den öğrendiği ve 1620 yılında eşini kaybettikten sonra tek başına cerrahlık yaptığı düşünülmektedir.

Saliha Hatun'a ait 21 rıza senedinin çoğu kasık fıtığı ameliyatları hakkındadır. Hastaların tamamı; Rumeli'den, İstanbul'dan, adalardan, Bursa, Trabzon ve Erzurum'dan gelen erkeklerdir.

Burada dikkatini çekmek istediğim noktayı anlamışsınızdır sanırım. Sanılanın aksine, sağlık ve önemli konularda namahrem kavramının caiziyeti, Osmanlı'daki tıbbı ve eğitimi ortaya koymaktadır.

Ayrıca bu erkek kişilerinin başka bir erkek yerine, kasık fıtığında dahi Küpeli Hatun'u seçmesindeki en büyük etken onun işinde, diğer erkekleri ne denli geri bırakmışlığıyla yakından alakalıdır.

Orta çağda yaşayan zavallı kadınların aksine, Osmanlı'da kadınlar birer bireydi ve sanılanın aksine hür ve güçlüydüler...

Selam ve dua ile...