21 Mart'ın Önemi: Türk Kültüründe Bahar Sevinci ve Ergenekon Bayramı

Ergenekon Bayramı, diğer bir ifadeyle Nevrûz; sadece Türkler tarafından değil, dünyada birçok toplum tarafından baharın gelmesiyle birlikte kutlanan geleneklerden biridir. Bu kutlamalar, toplumdan topluma değişiklik arz etse de ben Türklerdeki kutlamalar hakkında sizlere kısaca bilgiler vereceğim.

Nevrûz hakkında teferruatlı çalışmaları olan Prof. Dr. Abdulhalük Mehmet Çay'ın, ''Türk Kültürünü Araştırma Enstitüsü'' tarafından yayımlanan Türk Ergenekon Bayramı Nevrûz eserinden istifade ederek sizlere Nevrûz'un Türkler açısından önemini özetleyeceğim.

Türklerde Nevrûz

Baharın gelmesiyle kutlanan Nevrûz, Türklerde Ergenekon veya Bozkurt Bayramı olarak da isimlendirilir. Farslarda da kutlanan ve kutlamaların yazılı olarak ilk kez Pers metinlerinde geçmesinden yola çıkacak olursak bu kültürün İran'da da oldukça yaygın olduğunu söyleyebiliriz. Kürtlerin de İran topluluklarından olduğunu bildiğimize göre bu geleneğin tek bir ırka ya da millete ait olmadığını söylemek abes olmaz.

A - Alevî-Bektaşî rivayetleri

Alevilikte ve onun beslendiği kaynaklarda Nevrûz ile alakalı farklı rivayetler vardır: Bektaşilikte Nevrûz, Ali bin Ebû Tâlib'in doğum günü olarak kabul edilir. Yine aynı gün, Ali'nin Muhammed'in kızı Fâtıma ile evlendiği gün olduğu düşünülür. Şia inancına göre ise Nevrûz, Muhammed'in yeğeni Ali'yi halife ilan ettiği gündür. Alevi Türklerinin kabul ettiği bu görüşler, İran kültüründen etkilenmiş olduklarını düşündürmektedir. Zira İranlıların Cemşid hakkındaki görüşleri, Alevi Türkleri tarafından taklit edilmiş ve sadece Cemşid yerine Ali motifi yerleşmiştir.

B - Türk destanlarında Nevrûz

Nevrûz'un Türk destanlarındaki ilk örneği Ebulgazi Bahadır Han'da görülen Ergenekon Destanı'dır. Bu destana göre, Göktürklerin Ergenekon'da dağı gelerek çıktığı gün, Nevrûz kabul edilir. Ancak bu, sadece bu efsanevi olayla sınırlı değildir; zira diğer toplumlarda da olduğu gibi Türklerde de baharın gelmesiyle birlikte kutlanır.

C - 21 Mart , Celâli Takvimi'nde yılın ilk günüdür

Büyük Selçuklu İmparatorluğu'nun üçüncü hükümdarı Sultan Melikşah döneminde Ömer Hayyam tarafından hazırlanan Celâli Takvim'de yılın ilk günü 21 Mart kabul edilir. Hâlihazırda kullandığımız Miladi Takvim'de ise yılın ilk günü 1 Ocak'tır. Celâli Takvim, Miladi Takvim'den daha tutarlı bir takvimdir ve başlangıç yılı olarak 21 Mart 'ın verilmesi Türklerde Nevrûz'un ne kadar önemli olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Ayrıca Kaşgarlı Mahmud tarafından kaleme alınan Dîvânu Lugâti't-Türk'te 21 Mart 'tan bahsedilmesi bu görüşü destekleyen bir başka örnek mahiyetindedir.

D - Diğer Türk toplumlarında Nevrûz

Nevrûz, diğer bir ifadeyle Ergenekon Bayramı, sadece Anadolu Türklerinde değil; Orta Asya Türklerinde, Batı ve Doğu Türkistan'da, Kafkasya Türklerinde, Azerbaycan Türklerinde, Kırım Türklerinde, Kazan Türklerinde, Balkan Türklerinde; Batı Trakya ve Yugoslavya Türklerinde ve Kıbrıs Türklerinde de kutlanır.

Ergenekon/Nevrûz Törenlerinde Oyun ve Eğlenceler

Nevrûz kutlamalarında Türk toplulukları çok sayıda oyunlar oynayarak eğlenirler. Bu oyunlardan bazılarını şu şekilde sıralayabiliriz:

A - Gökböri oyunu

Türkistan'daki Türklerin oynadığı oyunların başında gelir. Oyuna katılan her bir yarışmacının bir atı vardır. Bir koyun kesilir ve iç organları boşaltılıp kumla doldurulur. Akabinde herhangi bir bölgeye fırlatılır ve yarışmacılar at üzerinden onu yakalamaya çalışırlar.

B - At yarışı ve cirit oyunu

At sahibi olan kimseler, atlarını yarıştırırlar ve kazanan kişi ödül alır. Ayrıca cirit atma oyunu da en yaygın oynanan oyundur ve bu da at üzerinde gerçekleştirilir. Cirit fırlatılarak oyundaki diğer yarışmacılar vurulmaya çalışılır. Bu eğlencelerde düzenlenen en tehlikeli oyun cirit atma oyunudur.

C - Kılıç Sallama ve güreş

Nevrûz'da tertiplenen oyunlardan bir diğeri de kılıç sallama oyunudur. Genelde tahta kılıçlar kullanılarak savaşılır. Güreş ve yağlı güreş de bu eğlence sırasında oynanan bir başka oyunlardandır.

Ergenekon Bayramı'nız kutlu olsun. Bahar, sizlere sağlık ve mutluluk getirsin.