Bir Redaktörden Tavsiyeler: Roman Yazarken Nelere Dikkat Edilmeli?

Tek cümleyle özetlenebilecek sadelikte bir konu belirleyin.

İçeriğin karmaşık ve takip etmesi zor; üslubun gereğinden fazla ağır ve anlaşılmaz olması romanınızı nitelikli bir roman olmaktan uzaklaştırır ve onu "bitirilemeyen kitaplar" listesinde yerini almaya mahkûm eder: Popüler kültürde bilhassa övülen bu nitelikler gerçek okuru romandan uzaklaştırır ve okur, anlayamadığı bu çetrefil eserden bir an önce kurtulmak ister. Bu süreç, genellikle romanınızın bitirilmeden rafa kaldırılmasına neden olacak, romanınız muhtemelen hikâyesiyle değil, sosyal medyada paylaşılan fotoğraflarıyla hatırlanıp bir süre sonra unutulacaktır.

Ana konu, özeti çıkarılabilecek bir konu olsun; okurlar kitap bittiğinde "Ben ne okudum?" demesin.

Romanınızı yazdıkça belirlediğiniz konular etrafında şekillendirmek yerine, yazmadan önce belirlediğiniz ana konu etrafında şekillendirin; ne demek istediğiniz, okura hangi fikri aktarmak istediğiniz okur tarafından kolaylıkla anlaşılsın. Okuru ana konudan uzak, anlaşılmaz ve karmaşık bir olay örgüsüyle şaşırtmak yerine onu tahmin edilemez fakat tutarlı ve sade bir üslupla yaratacağınız hikâyenizle ters köşeye yatırmayı deneyin.

Yazım kurallarına hâkim olmanız, kitabınızın yayınevi tarafından onaylanmasını kolaylaştırır.

Kitabınızın içeriği kadar kolay anlaşılabilmesi ve düzgün Türkçeyle yazılmış olması da önemlidir: İçeriği sağlam bir roman yazdığınızı düşünüyorsanız niceliğin, nitelikle mütevazi (denk, paralel; mütevazı: alçak gönüllü) olmasına da özen gösterin.

Düzeltme işareti kullanın.

Düzeltme işaretinin Türkçeden kaldırıldığı haberi, doğruyu yansıtan bir haber değil: Birbiriyle karışma olasılığı olan sözcüklerde (hala-hâlâ, kar-kâr, hakim-hâkim vb.), Arapça ve Farsçadan Türkçeye geçen bazı sözcüklerde ve g ve k'den sonra a ya da u içeren özel isimlerde (rüzgâr, tezgâh, kâğıt, fedakâr, Lâle, Kâmil, Hakkâri vb.) ve nispet eki içeren sözcüklerde (askeri-askerî, resmi-resmî, hayali-hayalî, harici-haricî vb.) düzeltme işareti hâlâ kullanılıyor. Bunlara hâkim olmamak hem yazdıklarınızın okunmasını zorlaştırır hem romanınızın redaksiyon sürecini yavaşlatır.

Ekleri doğru kullanın.

"İtibar", "suikast", "ziraat" vb. bir sözcük kullanacaksanız sözcüğün nasıl ek aldığını (hâl ekleri, "ile" kullanımı vb.) sozluk.gov.tr'den teyit edin.

İtibariyle (YANLIŞ) - itibarıyla (DOĞRU)
Suikasti (YANLIŞ) - suikastı (DOĞRU)
Ziraati (YANLIŞ) - ziraatı (DOĞRU)

Saatleri doğru yazın ve ekleri doğru kullanın.

Saat yazarken araya iki nokta (:) değil, (.) konur ve saatler dakika varsa dakikanın, yoksa saatin okunuşuna göre ek alır.

05.00'da ("beş sıfır sıfırda" YANLIŞ) - 05.00'te ("beşte" DOĞRU)
16.00'te ("dörtte" YANLIŞ) - 16.00'da ("on altıda" DOĞRU)
10.30'ta ("on buçukta" YANLIŞ) - 10.30'da ("on otuzda" DOĞRU)

Şart ekinden, tek kullanılan zarf-fiilden ve bağlaçlardan sonra virgül kullanmayın.

"Geldiysen, çıkalım." (YANLIŞ) - "Geldiysen çıkalım." (DOĞRU)
"Ahmet de, Mehmet de geliyor." (YANLIŞ) - "Ahmet de Mehmet de geliyor." (DOĞRU)
"Ne Ahmet, ne Mehmet gelmiyor." (YANLIŞ) - "Ne Ahmet ne Mehmet geliyor. (DOĞRU)
"Hazırlanıp, geliyorum." (YANLIŞ) - "Hazırlanıp geliyorum." (DOĞRU)
"Giyinip süslenip çıktım." ya da "Giyinip, süslenip, çıktım." (YANLIŞ) - "Giyinip, süslenip çıktım." (DOĞRU)

Tırnak ve tek tırnak işaretlerini doğru kullanın.

Tek tırnak (' '), sadece tırnak (" ") içindeki alıntılarda kullanılır. Alıntılar, "dedi" ile biten cümlelerde (ünlem ya da soru işareti kullanılmadıysa) nokta ile değil, virgül ile sonlandırılır.

Bana 'Gelme.' dedi. (YANLIŞ) Bana, "Gelme," dedi. (DOĞRU)
"Bana "Gelme!" dedi." (YANLIŞ) - "Bana, 'Gelme!' dedi." (DOĞRU)
Bu gerçekten bir 'kalem' mi? (YANLIŞ) - Bu gerçekten bir "kalem" mi? (DOĞRU)

Çoğul eklerine ve yapım eklerine hâkim olun.

Özel isme gelen çoğul eki, yapım eki ve bunlardan sonra gelen ekler ve kurum, kuruluş vb. özel isimlere gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz.

Türk'ler (YANLIŞ) - Türkler (DOĞRU) - çoğul eki (-ler)
Türkçe'ye (YANLIŞ) - Türkçeye (DOĞRU) - yapım eki (-çe)
Atatürk'çülüğü, Atatürkçü'lüğü, Atatürkçülük'ü (YANLIŞ) - Atatürkçülüğü (DOĞRU) - yapım eki (-çü + -lük)
Türk Dil Kurumu'na (YANLIŞ) - Türk Dil Kurumuna (DOĞRU) - kurum adı
... Üniversitesi'ne, Rektörlük'üne, Rektörlüğü'ne (YANLIŞ) - ... Üniversitesine, Rektörlüğüne (DOĞRU) - kurum adı (üniversite), yapım eki (-lük, rektörlük)

Karakter tahlilini tutarlı bir şekilde belirlemeye özen gösterin.

Karakterlerinizin okuyucuyu şaşırtması, beklenmedik anlarda söyledikleri, aldığı kararlar, seçtiği yollar vb. unsur okuru etkiler fakat her karakterinizi tutarsız, şaşırtıcı ve tabiri caizse "dengesiz" karakterler olarak betimlerseniz okur her şeye hazırlıklı olacak, duyarsızlaşacak ve tahminleri doğrulandıkça hevesini kaybedecektir. Bunun yerine karakterleri olabildiğince stabil (dengeli, kararlı) tutup dengeyi sadece gerekli yerlerde sarsarsanız hem hevesi artırabilir hem alınan keyfin akılda kalıcı olmasını sağlayabilirsiniz.

Mekân seçimleri, mekânı bilenler ya da öğrenmek isteyenler için çekici unsur olacaktır: Betimlemeyi deneyin.

Romanınız olay örgüsü konusunda çekici herhangi bir unsur barındırmayabilir, betimlemeye ağırlık vermeyi tercih etmiş olabilirsiniz. Böyle bir durumda seçtiğiniz mekânları gerçek mekânlarla örtüşecek şekilde betimleyerek romanınızın bu beklenti içindeki veya betimleme seven okurlar tarafından tercih edilebilirliğini artırabilirsiniz. Gerçek mekân betimlemesi ağır basan romanlar bugün, bu şekilde belli bir yeri tanımak isteyen okurlar tarafından sıklıkla tercih ediliyor zira betimleme niteliğinin yanı sıra bu romanlar fotoğraf niteliği de taşıyor. Gerçek mekân betimlemek yerine kurgusal mekân betimlemek de tercih edilebilir fakat her iki durumda da betimlemelerin detaylı ve tutarlı yapılmış olması önemli.

Sabırlı olun; hızlı ve kısa sürede yazmak, iyi yazmak demek değildir.

Kitabınızı bir günde ya da bir haftada yazmak, aklınıza gelen her şeyi olduğu gibi romana aktarmak ya da bir hevesle "orijinalliği korumak" amacıyla kitabınızı bir çırpıda tamamlamak durumunda değilsiniz. Yazdığınız her bölümü okuyun ve her detayı TDK'nin Yazım Kuralları bağlantısından kontrol edin; hem başka eserleri hem yazdıklarınızı okumadan yazmak üslubunuzun karmakarışık bir hâle gelmesine neden olacağı gibi sizi bağlamdan koparacak ve romanınızın ya reddedilmesine ya da kabul edilmesine rağmen olması gerekenden uzun bir zamanda ve sizin için uğraştırıcı olabilecek bir şekilde düzeltilmesine neden olacaktır.

Keyifli bir okuma ve heveslilere keyifli bir yazma süreci dilerim.