İnsan en çok ne zaman büyür: kazandığında mı, kaybettiğinde mi?

İnsan asla kazandıklarıyla büyümez; insanı büyüten kaybettikleridir. Çünkü insan kazanınca mütebessimdir; güler, eğlenir, keyfine bakar, tasasızdır, hiçbir şeyi umursamaz. Fakat bir şeyleri kaybettiğinde hayatında acı çeker, gam sahibi olur, üzülür, hüzünlenir; artık ne derseniz, kasvet çöker gönlüne. Hal öyle oldu mu olgunlaşmaya başlar işte. İnsanı olgunlaştıran, onu mutlu eden şey değildir; üzendir her zaman. Ben bakıyorum mesela çevreme. Sürekli hayatında bir şeyler kazanmış, imkânı iyi olan insanlar gayet mutlu, keyifli; hiçbir şey umurlarında değil. Ama sürekli kaybetmiş insanlar, hem yaşıtlarına göre daha olgun oluyorlar – genç olarak bakarsak – hem de biraz yaşı olsalar bile kendi yaşıtlarından yine olgun oluyorlar. E, bunun sebebi nedir? Kaybettikleridir, döktüğü gözyaşlarıdır. Kazanınca gözyaşı dökmez insan; kazanınca ağlamaz, kazanınca derdi olmaz. Kaybeden, bu hayatta her zaman en çok üzülen, en çok cefayı çekendir. Kazanan sürsün sefasını.

Kazanmışım sanıyordum hevesiyle bir anda kaybettiğinde o yüzden yanılma payı şart her şeye hazır olup