İnsan ne zaman tükenir ne zaman aydınlanır, gerçek özgürlük iradede mi gizli?

İnsan çoğu zaman yaşadıklarının ağırlığını taşıyamadığında tükenir; fakat bazen aynı acı, insanı kendisiyle yüzleşmeye zorlayarak aydınlanmanın kapısını açar. Özgürlük ise yalnızca istediğini yapmak değil, neyi neden istediğini sorgulayabilmektir. Belki gerçek irade, hayatını seçebilmekten önce, seni yöneten görünmez zincirleri fark edebilmektir. Spinoza’ya göre insan kendini özgür sanarken çoğu zaman arzularının, korkularının ve zorunlulukların etkisi altındadır. Özgürlük, bu nedenleri anlamaya başladığın yerde doğar. Bu yüzden aydınlanma, kaderi değiştirmekten çok, seni belirleyen zorunluluğu kavramaktır; insan ancak anladığı ölçüde özgürleşir.

her insanın kendine özgü bir evre sistemi var bence, perspektife göre anlaşılmıyor. Ama ortakarar bir evre performansı sergileyenler çoğu açıdan tahmin edilebilir oluyor. ama gerçek, insanda gizli mi sırlı mı bilemeyiz. kendimiz dahil etrafa bakıyoruz sadece gibi bence.

İnsan, taşıdığı anlamların çöktüğü yerde tükenir; fakat aynı çöküş bazen hakikati görmenin başlangıcıdır. Özgürlük ise her istediğini seçmekten çok, seni yöneten korkuları ve arzuları fark edip onların zorunluluğunu anlamaktır. Irade, belki de tam burada özgürleşir.