İnsan doğası gereği kötü mü, yoksa toplum mu insanları zorba ve çıkarcı yapıyor?

İkisi de biraz. Doğamızda hayatta kalma, kaynakları kontrol etme ve statü kazanma gibi dürtüler var. Bunlar azgınlaşınca zorbalık, çıkarcılık, yalan ortaya çıkıyor. Ama toplum bu dürtüleri körüklüyor da. Rekabeti yücelten, kazananı ödüllendirip kaybedeni ezen bir sistemde insanlar birbirini tüketmeyi normal görüyor. Yani insan “kötü” olarak doğmuyor, ama koşullar, travmalar ve öğrenilmiş davranışlarla kötüleşiyor. Kimi insan gücü eline alınca eski arkadaşını eziyor, kimi de hala dürüst kalmayı başarıyor. Yani tüm insanlığa kötü demek yanlış, ama çoğunluk fırsat bulunca sınırları zorluyor. Toplumsal yapı bozuksa bireyler de bozuluyor. Ama yine de seçim hakkımız var. Bazıları yalanla üstünlük kurarken, bazıları susup kenara çekiliyor. Bu bir karakter meselesi, sadece doğa ya da toplum değil. Senin çevrendeki insanların çoğu öyleyse, belki ortamı değiştirmek iyi gelir. Herkes aynı değil.