Bir insan neden her şeyden kendini geri çeker, bunun psikolojik sebebi ne olabilir?

Mademki makaleleri okumak öğrenmek yerine buraya gelip sormuşsun eee ne yapalım bize izah etmek düşer o halde… şimdi dinle ve öğren çünkü bu işin uzun bir anlatımını yapacağım bir insanın kendini her şeyden geri çekmesi genellikle tek bir sebebe dayanmaz bu durum çoğu zaman psikolojik biyolojik ve çevresel etkenlerin uzun süre üst üste binmesiyle ortaya çıkar dışarıdan bakıldığında bu geri çekilme sessizlik ilgisizlik yalnız kalma isteği sosyal ortamlardan kaçma konuşmama mesajlara geç cevap verme hatta bazen tamamen kopma şeklinde görülür ama içeride yaşanan süreç çok daha karmaşıktır ve çoğu zaman kişi bunu bilinçli bir karar olarak yaşamaz beynin ve bedenin verdiği bir korunma tepkisi olarak ortaya çıkar ilk olarak psikolojik taraftan bakıldığında en temel nedenlerden biri duygusal tükenmişliktir kişi uzun süre stres altında kaldığında hayal kırıklıkları yaşadığında anlaşılmadığını hissettiğinde veya sürekli kendini kanıtlamak zorunda kaldığında zihinsel enerji azalır beyin sürekli tehdit algısıyla çalışır ve bu durumda kendini korumak için sosyal geri çekilmeyi seçer çünkü insan ilişkileri beyin için yüksek enerji tüketen süreçlerdir empati kurmak konuşmak tepki vermek yüz ifadelerini ayarlamak karşı tarafın beklentisini hesaplamak hepsi zihinsel yük oluşturur tükenmiş bir zihin bu yükten kaçmak ister ve en kolay yol geri çekilmektir burada kişi aslında tembel ya da umursamaz değildir sadece zihni hayatta kalma moduna geçmiştir bir diğer önemli sebep değersizlik ve yetersizlik duygusudur kişi zamanla ne yaparsa yapsın yeterli olmadığını hissetmeye başlar bu duygu genellikle çocuklukta koşullu sevgiyle büyüyen insanlarda görülür sevgi onay başarı veya uyum karşılığında verilmiştir beyin bu modeli yetişkinlikte de sürdürür ve kişi her sosyal ilişkide hata yapmaktan yanlış bir şey söylemekten reddedilmekten aşırı korkar bu korku amigdala tarafından tehdit olarak algılanır amigdala tehlike algıladığında sempatik sinir sistemini aktive eder kalp atışı artar kaslar gerilir kortizol yükselir ve prefrontal korteks yani mantık ve karar verme merkezi geri planda kalır kişi bu fizyolojik gerginliği tekrar tekrar yaşadığında beynin öğrenilmiş bir refleksi oluşur uzak durarsam güvendeyim geri çekilirsem acı yaşamam bu noktada geri çekilme bir tercih değil otomatik bir savunma davranışıdır depresyon da geri çekilmenin çok güçlü bir nedenidir depresyonda beyin kimyası değişir serotonin dopamin ve noradrenalin sistemleri dengesizleşir özellikle dopamin ödül ve motivasyonla ilişkilidir normalde dopamin mezolimbik yolakta ventral tegmental alandan nükleus accumbense doğru salınır ve bu salınım insana istek merak hareket etme enerjisi verir depresyonda dopamin salınımı azalır ya da dopamin reseptörlerinin duyarlılığı düşer bu durumda kişi sosyal etkileşimden keyif alamaz eskiden zevk aldığı şeyler anlamsızlaşır beyin ödül üretmediği için insanlarla görüşmek konuşmak plan yapmak anlamsız bir yük gibi hissedilir kişi yalnız kalmayı seçer çünkü yalnızlık artık acı değil nötr bir alan haline gelir burada yanlış anlaşılan nokta şudur kişi yalnızlığı sevdiği için değil hiçbir şey hissedemediği için geri çekilir anksiyete de geri çekilmenin önemli nedenlerinden biridir özellikle sosyal anksiyetede beyin sürekli tehdit taraması yapar karşımdaki beni yargılar mı yanlış bir şey söyler miyim rezil olur muyum gibi düşünceler prefrontal kortekste döner durur ama bu düşüncelerin duygusal yükünü amigdala taşır her sosyal etkileşim potansiyel tehlike gibi algılanır bu durumda beyin enerjiyi korumak için kaçınmayı seçer kaçınma kısa vadede rahatlama sağlar çünkü kortizol düşer kalp ritmi sakinleşir beyin bunu ödül olarak kaydeder ve dopamin küçük bir rahatlama üzerinden salınır bu da kaçınma davranışını pekiştirir zamanla kişi ne kadar geri çekilirse o kadar rahatladığını zanneder ama uzun vadede bu yalnızlık derinleşir bir başka sebep kontrol ihtiyacıdır bazı insanlar belirsizliğe çok tahammülsüzdür insan ilişkileri ise belirsizlikle doludur karşı tarafın ne diyeceğini nasıl davranacağını bilemezsin bu da beynin kontrol merkezlerinde stres yaratır özellikle obsesif düşünce yapısına sahip kişilerde bu durum sık görülür geri çekilmek kontrolü ele almanın bir yoludur yalnızken kimse seni şaşırtmaz incitmez sınırlarını ihlal etmez bu yüzden geri çekilme sahte bir güven hissi üretir travma da önemli bir faktördür duygusal ihmal aldatılma terk edilme aşağılanma gibi travmalar beyinde iz bırakır hipokampus bu anıları depolar amigdala ise duygusal etiketini yapıştırır benzer bir durum yaşandığında beyin eski travmayı hatırlar ve aynı acıyı tekrar yaşamamak için kapanmayı seçer bu kapanma bazen fiziksel geri çekilme bazen duygusal donukluk şeklinde olur kişi ortamda vardır ama yok gibidir göz teması kurmaz mimikler azalır ses tonu düşer hareketler yavaşlar bu donukluk parasempatik sinir sisteminin aşırı aktivasyonuyla ilişkilidir beden kendini kapatarak hayatta kalmaya çalışır nörobiyolojik açıdan bakıldığında uzun süreli stres ve yalnızlık beynin ödül ve bağlanma sistemlerini etkiler oksitosin sosyal bağ kurma hormonu azalır oksitosin azaldıkça insan teması güven verici olmaktan çıkar dopamin zaten düşüktür serotonin dengesizdir mitokondriler enerji üretiminde zorlanır ATP üretimi azalır çünkü kronik stres hücresel düzeyde oksidatif yük yaratır bu da yorgunluk hissini artırır kişi fiziksel olarak da ağırlaşır yataktan kalkmak bile zor gelir küçük hareketler bile büyük efor gibi algılanır bu yüzden geri çekilen bir insanın en küçük hareketleri bile değişir yürüyüşü yavaşlar omuzlar düşer gözler daha az parlar tepkiler gecikir mesajlara cevap verme süresi uzar çünkü zihinsel işlem hızı düşmüştür dopamin düşüklüğü nedeniyle motivasyon yoktur beynin ödül tahmini mekanizması çalışmaz yani bu konuşmanın bana ne faydası var sorusunun cevabı boş gelir geri çekilmenin bir diğer sebebi kimlik karmaşasıdır kişi kim olduğunu ne istediğini neye ait olduğunu bilemediğinde sosyal roller yorucu hale gelir herkesin yanında farklı olmak zorunda hisseder bu da zihinsel parçalanma yaratır geri çekilmek bu karmaşadan kaçmanın bir yoludur kişi yalnızken rol yapmaz performans sergilemez sadece vardır bazı insanlar da duygularını ifade etmeyi öğrenememiştir duygusal okuryazarlık eksikliği olan bireyler ne hissettiklerini adlandıramaz ifade edemez bu da içsel bir basınç yaratır ifade edemediğin duygu içeride büyür ve kişi bu yükü başkalarına yansıtmamak için geri çekilir çünkü yanlış anlaşılmaktan korkar bu noktada geri çekilme aslında bir zarafet biçimi gibi algılanır ama uzun vadede yalnızlığı derinleştirir bazı insanlar da sürekli güçlü olmak zorunda hissetmiştir yardım istemek zayıflık olarak öğretilmiştir bu kişiler yorulduklarında bile bunu göstermez ve içe kapanırlar çünkü destek istemeyi bilmezler beyin bu durumda yine yalnızlığı seçer çünkü başka seçenek öğrenilmemiştir sonuç olarak bir insanın kendini her şeyden geri çekmesi çoğu zaman tembellik soğukluk ya da umursamazlık değildir bu bir alarmdır beynin bedenin ve ruhun verdiği bir sinyaldir enerji bitti tehdit algısı arttı ödül sistemi kapandı bağlanma güvenli gelmiyor mesajıdır bu geri çekilme fark edilip anlaşılmazsa kalıcı bir yalnızlığa dönüşebilir ama doğru destekle güvenli ilişkilerle ve yavaş yavaş dopamin serotonin ve oksitosin sistemleri yeniden dengelendiğinde insan tekrar dünyaya açılabilir çünkü insan doğası gereği bağ kurmak ister geri çekilme doğuştan gelen bir özellik değil öğrenilmiş ve zorlanmış bir hayatta kalma biçimidir çok detaylıca anlattım eğer aklında kalan soru varsa yazmaya çekinme anlatayım kısacası böyle işte