İnsan neden kendisi hariç her şeyi daha değerli, önemli kıymetli, kazançlı görüp daha çok ilgisini çeker?

İnsanı Bilmek: Varlığın Aynası

İnsan, kainatın en dikkat çekici, en derin sırlarla dolu varlığıdır. Maddi yönüyle toprağın bir parçası, manevi yönüyle ise sonsuzlukla bağlantılı bir cevherdir. Ancak ne gariptir ki, insan kendini tanımakta çoğu zaman en çok zorlanan varlık da yine kendisidir. Bir makinenin parçalarını, bir binanın inşasını, bir sanayi ürününün işleyişini uzun uzun öğreniriz; fakat kendimizi, yani asıl muhatap olduğumuz varlığı çoğu zaman yüzeyde bırakırız.

Oysa gerçek ilim, insanın kendisini bilmesiyle başlar. "İlim ilim bilmektir, ilim kendini bilmektir" diyen Yunus Emre'nin bu kadim sözü, sadece bir öğüt değil, bir hakikatin anahtarıdır. Çünkü insan, kendini tanımadan kainatı da hayatı da tam anlamıyla anlayamaz.

İnsana İslam’ın ehl-i sünnet çizgisinde verilen değer büyüktür. İnsan, sadece topraktan yaratılmış bir beden değil; ruhuyla, aklıyla ve kalbiyle değer kazanan bir varlıktır. Onun kıymeti, fiziksel gücünden veya maddi imkanlarından değil, taşıdığı ruhî emanetten gelir. Yeryüzünde iyiliği ve güzelliği temsil etmek, adaleti ayakta tutmak ve hayatı anlamlı kılmak için yaratılmıştır. Kur'an-ı Kerim'de "Andolsun, biz insanı en güzel surette yarattık" (Tin Suresi, 4. Ayet) buyrularak, onun hem yaratılış hem de taşıdığı potansiyel bakımından yüksek bir değere sahip olduğu bildirilmiştir.

İnsanın amacı, kendini bulmak ve kendi içindeki o derin hakikate ulaşmaktır. Dünya hayatı bir yolculuktur; kimi bu yolda sadece mal, makam, şöhret peşinde koşar; kimi ise hakikati, iyiliği ve anlamı arar. Bu yüzden insanın gücü sadece kol kaslarında ya da sahip olduğu imkânlarda değildir; asıl güç, kalbinde taşıdığı iradede, vicdanda ve akılda gizlidir.

Ne var ki insan, kendi kıymetini unuttuğunda, dış dünyanın cazibesi gözünde daha parlak görünür. Bir makinenin kusursuz çalışmasına hayran kalır da, kendi ruhunun mucizelerini görmezden gelir. Bir yapının sağlamlığına takdir gösterir de, kendi sabrının ve azminin değerini hatırlamaz. Oysa insan, en karmaşık makineden, en görkemli eserden daha kıymetlidir. Çünkü insan düşünebilir, hissedebilir, öğrenebilir ve sevebilir. Bu yetenekler, ona sadece yaşamak için değil, anlamlı bir şekilde yaşamak için verilmiştir.

İnsan, özünde değerli bir varlıktır; ama bu değeri korumak, beslemek ve yükseltmek yine onun kendi iradesine bağlıdır. Kendi hakikatini tanımayan insan, başkalarının hayallerinde sürüklenir; kendi özünü bilen insan ise kendi hayatının mimarı olur.

Sonuç olarak, insanın kendini bilmesi hem dini hem de insanî bir sorumluluktur. İnansın ya da inanmasın, her insanın ortak gerçeği şudur: Kendini bilmeden, hayatı bilmek mümkün değildir. Kendini tanımak, hem bireysel hem toplumsal barışın temelidir. İnsanın kıymetini anlamak; yaşadığı hayata, diğer insanlara ve tüm varlığa daha saygılı ve bilinçli bakmak demektir. İşte bu, her dünya görüşünden insanın ortak bir vicdanla kabul edebileceği bir hakikattir.

Demin bir soruda da belirttim ama burada daha deteylı yazayım.

Şu insan garip bir can..! Çok zekii ama alacağı her şey için hep fazlasını ödeyen çok aptal bir can! Önemli olmak için huzurunu, üstün olmak için insanların gözündeki değerini, para için zamanını, güzellik için geleceğini, geleceği için şimdiki ânını, sonunda sağlığını, sağlığı için parasını ve en sonunda yalnızlık ve huzur için ömrünün tüm uğraşını harcar durur. Bunları yapan bir can yani bir karaca kadar akıllı davranamayan zavallı akıllı can, ne kadar değerli olabilir ki?