Aldığımız kararlar bir nedenin sonucu olarak ortaya çıkıyorsa, yani o nedenselden dolayı alacağımız mecburi karar ortaya çıkıyorsa özgür irademiz yok mu?
Özgür irademiz yoksa bilinç neden var?
Özgür irademiz yoksa bilinç neden var?
Özgür irademiz olmasa, günah sevap da olmazdı. Tercih edebilmek, iradedir.
İnsan günaha girmeyi de sevap işlemeyi de özgür iradesiyle yapar.. Elini kimse tutmuyor ya da kafasına silah dayamıyor.
Hareketlerinin sonucunun cennet veya cehennem olacağını bilen, iki seçenek arasında sıkışmış bir insanın özgür iradesi diye bir şey olamaz. Yani hiç kimse ben günah işledim diyip özgür iradesiyle cehenneme gitmek istemez değil mi? Bahsettiğimiz şey tam olarak bu "nedensellik ilişkisi"
İki seçeneği olan, sıkışmış olmaz. Sıkışanın tek seçeneği olur.
Diyelimki inançsız biri. Cennet Cehennem mevhumu yok onun için.
Önünde karşıdan karşıya geçmek isteyen bir ihtiyar var. Bunda da iki seçeneği var. Ya yardım eder, iyilik eder. Ya da umursamaz yanından geçer. Bir başka seçenek ihtiyarı dovebilir de. Ama seçeneklerin fazlalığı sonucu değiştirmez.
Ya iyi ya kötü. Ortası yok.
O halde iyiyi tercih eden insan iyi insan, kötüyü tercih eden insan kötü insandır.
Neden kötüyü tercih eder insan sorusunun cevabı ise nefsidir. O an canı onu yapmak ister, yapması gerekeni değil.
Bir yapması gereken var, bir de canının istediği.. Nereden bakarsanız bakın insanın hep iki seçeneği olmuştur. Elbette kafasına silah dayatilip, iradesi elinden alınmadıkça
Ister 2 seçenek olsun ister 5 seçenek olsun. Sen eğer o seçenekler arasında kalmak ve birini seçmek mecburiyetindeysen özgür irade yok gibi birsey oluyor. Verdiğiniz örnekten yola çıkıcam, karşıdan karşıya geçmek isteyen ihtiyara yol vermek veya vermemek arasında bir seçim yapmak "zorundayız" (ki bu bile aslında ne demek istediğimi açıklıyor) ve bu seçimi yaparken herkes kendi vicdanının veya iradesinin nedenselliğinde iki seçenekten birini seçer ve sonuca varır. Yani iyi bir insan ın ihtiyara yol vereceği veya kötü bir insanın ihtiyara yol vermeyeceği bilinen bir gerçekse bu sonuç belirlenimcilik olur. Belirlenimcilik te özgür iradeyi çürütür.
İnsanın iradesiyle olmayan binlerce şey var. Mesela siz bir elma yemek iradesinde bulunursunuz. Bunun bir "zorunluluğu" yoktur. Sadece canınız ister.
Fakat bunun için bile size ait olmayan şeyleri, size ait olmayan iradeyi, yani kanunlara uymak zorundasınız.
Doğanın o elmayı dünyaya getirmesi doğanın kanunlarına bağlıdır. (Biz Allah'ın izni ve iradesi diyoruz) Vücudunuz bile size ait değildir. Sizin sanat eseriniz değil, yola bulup da giymiş de değilsiniz. Yapımında zerre kadar emeğiniz yok. Demek cesed-i insan kendi malı değil, emanettir.
Elmayı yediniz ama vücut içinde neler yapacağı, hangi vitaminin nereye gideceğini vücudunuzda bile siz belirleyemiyorsunuz.
O halde insana irade çok cüzi olarak verilmiştir.
Verdiğim örnek üzerinden gidersek, birin ihtiyar olması, o an sizin orada bulunmanız, sizin sağlıklı ve genç olmanız gibi bir çok durum sizin iradenizle değil, külli bir irade ile buluşturuluyor. Yani iyilik yapmak için her şey hazır. İyilik yapma iradesini gösterirseniz, sevap alırsınız ama övünemezsiniz. Çünkü size hazırlanmıştır.
Kötülük yapmak da iradedir bu durumda. Her şeyi hazırlanmış şeyi elinin tersiyle itmek de bir iradedir ve buna kötülük diyoruz.
Bu yüzden biz inananlar"İyilik Allah'tan, kötülük insanın kendi nefsindendir" deriz.
İrademiz var ancak kısıtlı. Bütünüyle bir iradeye bizim ne aklımız ne gücümüz yeter. Onun yeri de bu dünya değil zaten
Bu biraz konunun dışında bir yorum olsa da tesekkur ediyorum ayrıca yazdığınız çoğu şeye de katılıyorum:)
Rica ederim. :)
Hayır. Bizlere sunulan seçeneklerden birini seçmek durumundayız. Ve bunun kendi tercihimiz olduğunu düşünüyoruz.
Ihtimaller sonsuz olabilir ama seçenekler sınırlı dolayısıyla yine de birini seçmek mecburiyetindeysek özgür irade yok oluyor ve evet dediginiz gibi sadece kendi tercihimiz olduğunu düşünüyoruz
Yani kısaca bir simülasyonda olduğumuzu söyleyebiliriz.
Digru gercekten biraz beynim yanmasi degil ama
Cevap
2Cevap
Tamamen özgürüz diyemem çünkü bizi hala sınırlayan bir çok etmen var. Tabi özgür değiliz de diyemem çünkü hala kararlar alabiliyoruz
Bazen bu soru beni düşündürüyor
kimsenin yok
var tabii ki
Kendi cevabını paylaşmak ister misin?