"Eğer Tanrı var olmasaydı, onu icat etmek gerekirdi. Ama eğer Tanrı gerçekten varsa, onu yok etmek gerekir." Nasıl bu söz?

Vâcibü'l-Vücud Allah'ın kudsi mahiyeti, mükinat olan bütün mahlukatının mahiyetine benzemez ve onların cinsinden değildir. Yani Allah yaratılmışların cinsinden değildir. Bu yüzden mahlukat için gerekli ve geçerli olan kural ve kayıtlar, Allah için gerekli geçerli değildir.

Çünkü, Vacib'in sıfatlarından birisi, zatî olmak, yani bir başkasının var etmesiyle var olmayıp, varlığı kendi zatından olmaktır. Mümkinin ise, varlığı kendi zatından değildir; Allah’ın var etmesiyle var olmuştur. Vacip olan, ezelî ve ebedîdir. Mümkin, ise sonradan yaratılmıştır ve varlığının bir sonu vardır. Vacibin yokluğu, yani olmaması muhaldir. Mümkinin ise varlığı gibi yokluğu da mümkündür.

Eğer-haşa- Allah’ın varlığı zatının gereği olmasaydı, başka bir sebebe dayanmaksızın, başka bir yaratıcıya muhtaç olmaksızın var olmasaydı, bu takdirde Allah olmazdı. Çünkü başkasına muhtaç olan ilah olamaz. Kaldı ki, muhal farz bizi yaratanın bir yaratıcıya ihtiyacı varsa, o yaratıcının da başka bir yaratıcıya ihtiyacı var, bu ihtiyaç silsilesi sonsuza dek gidemez, mutlak bir yerde kendiliğinden var olan bir yaratıcının olması aklen de zaruridir.

Bu durumda kendine filozof diyen Voltaire ayyaşı saçmalamış oluyor.

Anlamadım hiçbir şey. Tanrı yoksa, tanrı yaratmak toplum düzeni ve insan psikolojisi için iyi olabilir belki. Tanrı varsa onu yok etmek ne oluyor? Onu anlamadım.

Ayrıca, şahsen tek başına tanrı fikri pasif bir şeymiş gibi geliyor bana. İşi aktif hale sokan dinler. Deizmin bahsettiği gibi bir tanrının olup olmaması pek bir şey değiştirmiyor. Bir tanrı var, yaratmış ama çekip gitmiş. Öyle bir tanrı hiç olmasın o zaman. Varlığı ya da yokluğu bir anlam ifade etmiyor. Demek isyediğim (aslında pek bir şey demek istemiyorum) olay tanrıyı değil de dinleri yok etmek.