Theseus'un Gemisi Paradoksu Nedir?

Paradoks nedir?

Kalıplaşmış anlayışlara ve herkesçe kabul görmüş birtakım inançlara karşı, aykırı düşünce ve fikir anlayışıdır. Çelişki olarak kabul edilemez, sadece genel ve alışılmış düşünceye uymayan anlayışlardır.

Paradoksun amacı nedir?

Paradokslar iki zıt anlam olarak görülse de, aslında ne tamamen yanlış, ne de tamamen doğru olan ifadelerdir. Bir çeşit kısır döngü olarak da ifade edilebilir. Amaca değinecek olursak; kişinin düşünce dünyasını genişletmek, farklı bakış açıları kazandırmak, zihnini çalıştırmak gibi öğretici ve faydasal özelliklerin kazandırılması olarak nitelendirilir.

Theseus gemisinin mitolojik öyküsü

Her yıl Minoatur'u (labirentte yaşayan, boğa başlı mitolojik bir yaratık) yenmesi için Atina'dan Girit'e genç savaşçılar gönderilir. Bu çetin yaratıkla savaşmak ve Atinalıları kurtarmak için Theseus bir gemi ile Girit'e açılır. (kendisi Atina şehrinin kurucusudur)

Girit'e varan Theseus Minoatur'u tek başına öldürür ve zaferini kutlamak için gemisine atlayarak Atina'ya geri döner.

Atina halkı bu zaferi onurlandırmak için 1000 yıla varana dek gemiyi özenle limanda tutarlar ve her yıl Theseus'un bu efsanevi yolculuğunu tekrarlarlar.

Geminin ahşabı zamanla çürür ve her çürüyen tahta için bir yenisi eklenir. Giderek gemide değiştirilmedik bir parça kalmaz. Orijinal bir parça kalmamıştır artık.

Gemi paradoksu

17.yy Siyaset Felsefecisi Thomas Hobbes'in (1588 - 1679) tartışmaya açtığı bu paradoksa bir göz atalım:

Yunan tarihçisi ve yazarı olan Plutark'ın bize aktardığı bu mitolojik öykünün paradoksu, bir nesnenin parçaları değiştirildiğinde yine aynı nesne olup olmadığıyla ilgilidir. Ayrıca diğer filozoflar da buna dahil olmuştur:

1. Soru: Eski halinden tek bir parçası bile kalmayan bu gemi hala Theseus'un gemisi midir?

M.Ö 535-475 Herakleitos'un cevabı:

"Değişmeyen tek şey değişimdir" ve "Aynı nehirde iki kez yıkanılmaz" cümlelerinin sahibi Heraklitos'a göre; bu bir paradoks değildir. Theseus'un gemisi Atina'ya vardığı zamandan sonra her geçen gün farklı bir gemi olmuştur.

M.Ö 384-322 Aristo'nun cevabı:

Varlığı dört neden tanımlar:

-Şekilsel neden: Bir varlığın görünüşü tasarımıdır.

-Maddesel neden: Varlığın neyden oluştuğudur. Bir şeyin ne olduğu şekilsel nedenle tanımlanırsa, gemi değişmemiştir. Çünkü şekli aynıdır.

-Nihai neden: Maksat/amaçtır. Geminin amacı taşımak olduğundan, maksat değişmemiştir ve gemi aynı gemidir.

-Etkin neden: Bir şeyin kim tarafından ve nasıl yapıldığıdır. Gemiyi yapan ustalar ve aletlerinin, onaranlarla aynı olması, geminin değişmediğini gösterir.

2. Soru: Yıllarca değiştirilmiş olan tüm parçalardan ikinci bir gemi daha yapılırsa, bu Theseus'un gemisi olur mu?

A) Yeni parçalardan yapılan gemi?

B) Eski parçalardan yapılan gemi?

Hangisi Theseus'un gemisidir?

Örneğin;

Bunu günümüze uyarlayalım; geminin tahtaları ve parçaları hiç değiştirilmeden sigorta yaptırıldığını bir düşünelim. Bu raddeden sonra sigorta şirketi, tüm parçaları değişen A gemisinden mi? Veya çıkarılan parçalardan bir daha oluşturulmuş B gemisinden mi sorumlu olacaktır?

Bir de işin içine kişilik sorununu da ekleyelim; Bütün organları bir yenisiyle değiştirilmiş bir insan, en baştaki kişi midir?

İnsanoğlu tıpkı Theseus'un gemisi gibi hayat boyu değişir. 5 yaşında bir çocuğun 50 yaşındaki yaşlı halini kıyaslarsak, psikolojik ve fiziksel benzerlikler oldukça az olacaktır. Peki bu durumda kişiyi yine aynı kişi olarak görebilir miyiz?

Farklı zaman dilimlerindeki tek kişiyi aynı kabul edersek bunları aynı yapan ne olacaktır? Eğer bu şahıs 20 yaşında bir suç işlerse ve bu suç 50 yıl sonra fark edilirse, bu kişiyi 50 yıl önceki işlemiş olduğu suçtan dolayı cezalandırırsak ne kadar doğru kabul edilebilir?

Gördüğünüz üzere bu paradoksa; sanat, ekonomi ve kişilik gibi daha nice konular örnek verilebilir.

Filozofların dünden bugüne en fazla meşgul olduğu nokta, Theseus gemisinden çok, bireyin kişisel kimlik sorunudur.

Belirli bir andaki halimiz ile başka bir zamandaki halimizin, aynı kişiyi temsil etmesi için gerekli koşullar nelerdir?

Asıl sizi siz yapan şey nedir?

Fiziksel haliniz mi? Yoksa düşünceler ve duygularınız mı? Ya da hal ve hareket ile davranış biçimleriniz mi? Siz hangisisiniz? 10 yıl önceki haliniz mi, bir ay önceki haliniz mi, bir saat önceki haliniz mi, şu anki haliniz mi yoksa 10 yıl sonraki haliniz mi?

Bir de Can Yücel'in muazzam örneğiyle pekiştirelim konuyu :) :)

20 yaşında ben,
35 yaşımda ben,
40 yaşımda ben ve
bugünkü ben dördümüz.

Birden yirmi yaşımı, otuz beş yaşımın karşısına oturttum.
Kırk yaşımın karşısına da, ben geçtim.
Yirmi yaşım, otuz beş yaşımı tutucu buldu.
Kırk yaşım ikisinin de salak olduğunu söyledi.

Yatıştırayım dedim.
“Sen karışma moruk” dediler. Büyük hır çıktı.
Komşular alttan üstten duvarlara vurdular.
Yirmi yaşım kırk yaşıma bardak attı.

Evin de içine ettiler.

Bende kabahat.
Ne çağırıyorsun tanımadığın adamları evine …

:D :D

"Sorgulanmayan bir hayat, yaşanmaya değer değildir"

Sokrates

....................

Peki size Theseus'un gemisi değiştimi? Yahut eski parçalardan ve yeni parçalardan oluşturulan hangi gemi Theseus'un gemisi?

Bencemi okuyup önemseyen herkese teşekkür ederim :)