Kişilik Bozukluklarının Özellikleri Nelerdir ve Ne Anlama Gelmektedir?

Kişilik bozuklukları, bireylerin ısrarlı bir şekilde sağlıksız düşünce, davranış ve sosyal hayat yönünden sergilediği kalıpları sunan bozukluklardır. Kişilik bozukluğa sahip olan insanlar sadece kendilerini anlamakta değil, başka insanlarla ilişki kurmakta da zorlanırlar. Kişilik bozukluğu, devamlılığı bakımından öteki zihinsel hastalıklardan farklıdır ve fiziksel hastalıklarla kıyaslanması mümkün değildir. Bireyin davranışı toplum normlarından farklı bir şekilde ortaya çıkar; ama hayatını tıbbi bir yardım almadan götürebilir. Fakat, şizofreni gibi ağır hastalıklar, bunu yapamaz. Kişilik bozukluklarına sebep neden dolayı ortaya çıkar bilinmez; ama risk faktörleri arasında kişinin geçmişi veya erken yaşlarda yaşamış olduğu travmalar ile ortaya çıkabilir. Tanımlanmış olan 10 tane kişilik bozukluğu vardır.

Paranoid kişilik bozukluğu

Bu kişilik bozukluğuna sahip olan kişiler, belirgin derecede güvensiz ve kuşkucu bir şekilde davranış sergilerler. Başka insanların ona yalan söylediğine, onu manipüle etmeye çalıştığına veya güvenini boşa çıkardığına inanır. Masum ve samimiyet davranışlarda, gizli anlamlar arayarak şüpheye düşer. Yakın dostluklar kurmaktan kaçınır. Bu tip insanlar, aşk hayatlarını asla yürütemezler ve sevgilisi, eşini veya nişanlısını aldattığını düşünürler. Kişinin potansiyel tehditlere karşı, gizli kapaklı işler peşinde, şefkat ve incelikten yoksun görünmesine neden olur.

Şizoid kişilik bozukluğu

Kişi, başka insanlara karşı soğuk, mesafeli ve ilgisiz davranır. Her türlü etkinliğe yalnız başına katılmayı tercih eder. Aşk hayatlarında, sevgilisi ile yakın temas kurmaktan kaçınır ve hormonsal yönden isteksizdir. Sınırlı bir sosyal hayatlara sahiptir. Sosyal işaretleri anlayamaz veya eleştiri ya da övgüye karşı karşılık veremez. Sınırlı bir zevk alma ve eğlence kabiliyetine sahiptir. Şizoidler, genellikle erkeklerde sıkça görülür.

Şizotipal kişilik bozukluğu

Bu kişilik bozukluğuna sahip olan insanlar, sosyal ortamlar içerisinde sürekli bir kaygı içerisindedir ve içine kapanık bir kişiliğe bürünür. İnsanlar tarafından verilen tepkilere anlamsız ve uygunsuz bir şekilde cevap verir. Gündelik olaylara yersiz ve yanlış anlamlar yükleyerek hezeyanlara kapılır. Mesela, bir haber başlığının kendisi için gizli anlamlar içerdiğini düşünür ve inanır. Başka birinin duygularını ve eylemlerini etkilemek için kendine özgü bir gücü olduğuna inanır. Alışık olmayan bir konuşma tarzlarına sahiptir ve konudan konuya atlamayı severler. Gereksiz uzun cümleler kurarak ipe sapa gelmez anlamlar içerir.

Antisosyal kişilik bozukluğu

Kişi başkalarının haklarını gasp eder, kötüye kullanır. Başka insanları savunmasız görür ve hiç pişmanlık duymadan onları korkutabilir veya tehdit ederek sindirebilir. Saldırgan olabilir ve dahası şiddete başvurabilir. Sıklıkla suç teşkil eden davranışlardan kaçınmaz, yalan söyler ve insanları aldatmak için takma isimler kullanır. Kendisinin veya başkasının güvenliğine asla saygı göstermezler. Israrla sorumsuz ve itici davranışlar sergileyerek pişmanlık duygusuna sahip değildirler. Karşılaştığı sorunlar karşısında, kendisinde hata bulmaz ve başkalarına iftira atar veya suçlarlar. Bu bozukluk genellikle onlu yaşların sonunda belirgin hale gelir ve orta yaşlarda kaybolur.

Borderline kişilik bozukluğu

Kişi, zayıf bir benlik imgesine sahiptir. Duygusal bakımından istikrarsızdır. Şiddetli duygu değişimleri ve sık sık öfke patlamaları yaşar. Başka insanlarla yoğun ve istikrarsız ilişkiler kurar. Tek başına kalmaktan ve terk edilmekten aşırı korkar. O yüzden, uzun dönemli boşluk ve yalnızlık duygusu çeker ve bunun sonucunda duygular asabiyete, kaygıya ve depresyona yol açar. Rahatsız edici düşünce ve algılara sahiptir. Tepkisel davranır, kendisine zarar verme eğilimi vardır ve intihar düşüncesi baş gösterir. Bazen intihar düşüncesini gerçekleştirme olayları da görülür.

Histrionik kişilik bozukluğu

Kişi ben merkezcidir ve düzenli olarak birileri tarafından ilgi görmek ister. Uygunsuz bir şekilde giyinir, davranır ve fiziksel görünüşüyle ilgi çeker. Duyguları hızla değişkenlik gösterir ve bu onu yüzeysel görünmesini sağlar. Abartılı bir derecede duygusal tepkiler vererek dramatiktir. Sürekli onaylanmak ve temin edilmek ister. Her türlü öneriye açıktır ve kolayca etkilenir. İlişkilerinin gerçekte olduğundan daha yakın olduğuna inanır. Sosyal ortamlarda ve çalışma ortamında yüksek performans sergiler.

Narsistik kişilik bozukluğu

Kişi abartılı bir şekilde, kendisini önemli bir merkeze koyar. Herkesten üstün olduğunu kabul edilmesini ister ve becerilerini abartarak anlatır. Başarı, güç, ihtişam, güzellik ve mükemmel eş konusunda fanteziler kurar. Kendisinin ancak eşit öneme sahip olan kişilerle eş olacağına inanır. Başkalarından özel muamele ve sorgusuz sualsiz bir itaat bekler ve bu durumu, istediklerini elde etmek için kullanır. Başkalarının ihtiyaçlarını ve duygularını kabul etmekte isteksizdir. Kıskanıldığına inanır.

Bağımlı kişilik bozukluğu

Kişi tek başına kalmaktan ve kendi başının çaresine bakmak zorunda olmaktan korkar. Onaylanmamaktan korkar ve bu yüzden sürekli olarak başkalarının gönlünü yapar ve fikir ayrılılıklarından sakınır. Eleştirilere karşı aşırı duyarlı ve kötümserdir. Öz güven eksikliği yaşar, kendinden kuşku duyar, kabiliyetlerini ve üstün yanlarını hafife alır ve hatta kendisinin aptal olduğunu düşünür. Muhtaç, edilgen, itaatkar ve yapışkan davranışlar sergileyerek hoşgörüyü kötüye kullanabilir. Yakın bir ilişkisi bozulursa, başka ilişki yapma arayışlarına girer. Başarısızlık korkusu yüzünden sıklıkla işe başlayamaz.

Çekingen kişilik bozukluğu

Kişi eleştiriden, onaylanmamaktan ya da reddedilmekten aşırı derecede korktuğu için insanlarla bağlantı kurmakta zorlanır. Arkadaşlık kurarken titiz davranır. Duygularını paylaşmaktan çekinir ve bu da kurmuş olduğu ilişkileri sürdürmesini zorlaştırır. Kişiler arası teması gerektiren her türlü çalışma ortamından kaçınır. Sosyal ortamlardan kaçar çünkü kendisini yetersiz ve değersiz olduğu yönünde güçlü bir inanca sahiptir. Sürekli olarak başkalarının onu reddedeceği ve utandıracağı düşünür. Bu yüzden, onunla alay edeceği endişesini yaşar.

Obsesif kompulsif kişilik bozukluğu

Kişi sürekli düzenlilik, mükemmellik, zihinsel ve kişisel kontrol peşindedir. İlkelerinde katı ve inatçıdır. İşine çok tutkudur ve bu yüzden arkadaşları ile öteki faaliyetleri ihmal eder. Bundan dolayı da sosyal ilişki kurması zorlaşır. Aşırı vicdanlıdır. Israrlı bir biçimde, mükemmellik arayışında olduğu için işini zamanında yetiştiremez. Ahlaki ve etik meselelerde hiç esnek değildir. Duygusal bir anlamı olmadığı halde, eskimiş veya değersiz objeleri atamaz.