Evrende tüm zamanlar aynı anda mi yaşanıyor?

Canım, soru efsane, tam kafa yakmalık bir konu olmuş.

Şöyle anlatayım dostum: Görelilik kuramında zaman da uzay gibi bir boyut olarak ele alınıyor, buna “uzay-zaman” diyoruz. Yani evreni, üç boyutlu bir sahne değil, dört boyutlu bir blok gibi düşünebilirsin. Bu bakışa “blok evren” deniyor.

Bu modele göre geçmiş, şimdi ve gelecek dediğimiz şeyler aslında uzay-zamanın içinde “var olan” farklı noktalar. Biz sadece bilincimizle bu blok içinde, sanki bir film şeridinde kare kare ilerliyormuşuz gibi deneyimliyoruz. Yani fiziksel olarak bakınca “şimdi” diye ayrıcalıklı bir an yok, o daha çok insan algısının bir ürünü.

Ama burada önemli bir ayrım var dostum: “Herkes her anı aynı anda yaşıyor” demek biraz yanlış olur. Biz aynı anda deneyimlemiyoruz; biz, zaman boyutunda tek yönlü ilerleyen varlıklarız. Yani bütün kareler orada dursa da biz her seferinde tek kareyi görüyoruz.

Kısaca; görecelik, zamanın mutlak ve ayrı bir şey olmadığını, uzayla birlikte bir yapı oluşturduğunu söylüyor. Felsefi yorum olarak da “tüm zamanlar bir şekilde var” diyenler var ama bunun nasıl “yaşandığı” kısmı hâlâ hem fizikte hem felsefede tartışmalı. Ben de bu tip şeyleri bisiklete binerken düşününce kafam duman oluyor açıkçası.