"Vay… be bunu bilmiyordum“ Ben sabırsızım” diyordum… Meğer beynimin ön tarafından kaynaklı imiş?

Kendi istek ve iradeniz ile mi yaptınız, karar aldınız? “İrade dediğin şey gerçekten tamamen sana mı ait?”

Hiç düşündün mü? Bazı insanlar!

– Anında parlıyor
– Hemen karar veriyor
– Risk alıyor
– Sonra pişman oluyor

Bazıları ise!

– Bekliyor
– Tartıyor
– Hesaplıyor
– Fren yapabiliyor

Bu fark karakter mi? Terbiye mi? Yoksa beynin bir bölümü mü?

İşte burada devreye giriyor! Prefrontal korteks.

Beynin alın bölgesinin hemen arkasında. İnsanı “insan” yapan kat.

Önce kelimeyi çözelim
“Pre” = ön
“Frontal” = alın
“Korteks” = kabuk

Yani kelime anlamıyla: Alın arkasındaki yönetim kabuğu. Ama işlevi kabuk değil… direksiyon.

Prefrontal korteks ne yapar?
– Planlama
– Sabretme
– Karar verme
– Ahlaki değerlendirme
– Kendini tutma
– Uzun vadeli düşünme

Yani… Amigdala “bağır” der... Prefrontal korteks “Hişş dur bir sakin ol yea... Azıcık insan ol ” der.

Asıl “Vay Be” burası! Bu bölge ortalama bir insanda 25 yaşına kadar tam olgunlaşmaz.

Evet… Yirmi beş... O yüzden ergen beyni!

– Daha risklidir
– Daha dürtüseldir
– Daha çabuk sıkılır
– Daha çabuk âşık olur
– Daha çabuk vazgeçer

Bu sadece hormon değil. Nörolojik olgunlaşma.

Yani bazı hatalar… ahlaksızlık değil, henüz tamamlanmamış bir beyin olabilir. Vay… be.

Uykusuz kalınca neden irade düşer?
Çünkü prefrontal korteks enerji ister.

Uykusuzlukta!

– Glikoz kullanımı azalır
– Sinaptik verim düşer
– Fren sistemi zayıflar

Sonuç?

• Daha sinirli
• Daha dürtüsel
• Daha sabırsız

Yani “ben bugün çok gerildim” dediğin gün belki de beyninin ön tarafı yorgundur.

Stres ne yapar?
Uzun süreli kortizol artışı prefrontal korteksin etkinliğini baskılar.

Yani kronik stres altında insanlar

– Daha kısa vadeli düşünür
– Daha çabuk karar verir
– Daha çabuk pişman olur

Çünkü alarm sistemi (amigdala) güçlenir, fren sistemi (prefrontal korteks) zayıflar.

Modern hayatın dramı tam burada. Aslan yok... Ama deadline var.

İrade kas gibi midir? Bilim şunu gösteriyor!

Prefrontal korteks eğitilebilir.

– Meditasyon
– Düzenli uyku
– Egzersiz
– Planlı hedef koyma
– Bilinçli erteleme pratiği

Bu bölgenin bağlantılarını güçlendirir.

Yani irade doğuştan sabit değil!!! Nöronal bağlantıdır. Vay… be.

En çarpıcı bilgi beyin görüntüleme çalışmalarında, sabırlı karar veren kişilerde prefrontal aktivite daha yüksektir.

Anlık haz peşinde koşanlarda ödül sistemi daha baskındır.

Yani mesele “iyi insan” olmak değil. Mesele hangi devrenin aktif olduğu.

İrade dediğin şey ruhsal bir sihir değil. Beynin ön tarafındaki biyolojik bir fren sistemidir.

Yorgunsa zayıflar.!!
Eğitilirse güçlenir.!!

Ve belki de en şaşırtıcı gerçek şudur!

“Ben buyum, değişmem” diyen insan beyninin değişebilir olduğunu bilmiyor olabilir.

Çünkü nöroplastisite var ve beyin sabit değil.

Ve insan sandığından çok daha şekillenebilir.

Vay… be… bunu bilmiyordum.