Bilgisayarların En Önemli Parçalarından Olan Ekran Kartları Hakkında Bilinmesi Gereken Detaylar

Bilgisayarlar, birden fazla bileşenin bir araya gelmesiyle çalışan aygıtlardır. Bu bileşenlerden birinin eksik olması sistemin düzgün çalışmamasına hatta hiçbir şekilde çalışmamasına varacak sonuçlar doğurabilir. Daha evvel bilgisayar bileşenlerinin çalışma mantığını anlattığım aşağıdaki Bence'mde tüm parçaların çalışma standardını kısaca öğrenebilirsiniz.

Bilgisayarınızın Nasıl Çalıştığını Öğrenin: Bilgisayar Bileşenlerinin Temel Görevleri Ve Birbirleriyle Olan Etkileşimi

Bu Bence'de ise ekran kartları hakkındaki detayları soru başlıklarıyla ele alıp etraflıca irdeleyeceğiz.

GPU (Graphic Processing Unit) nedir?

GPU, açılımıyla ''Graphic Processing Unit'', Türkçe karşılığı ''Grafik İşlem Birimi'' olan ve görüntü çizen bir aygıttır. Türkçede ''ekran kartı'', ''grafik kartı'', ''grafik işlemci'' gibi isimlerle de anılmaktadır. Görüntüyle alakalı tüm işlemleri yürüten bileşen ekran kartıdır. Dolayısıyla oynadığınız oyunlardan iş amaçlı tüm grafik ve render işlemlerini ihtiva eden programlara kadar hepsi bu arkadaşın yardımıyla mümkün olabilmektedir.

Ekran kartı olmayan bir bilgisayarın çalışması mümkün müdür?

Eğer bir bilgisayarda ekran kartı yoksa görüntü çizilemeyeceği için bilgisayar çalışsa bile ekrana görüntü gelmeyecektir. Ancak bazı işlemciler APU (Accelerated Processing Unit) özellikli ise ekran kartına ihtiyaç olmadan da görüntü çizilebilmektedir. Çünkü bu işlemciler, hem işlem tarafıyla ilgilenip hem de görüntü çizebilmektedirler. Fakat ihtiva ettikleri grafik işlem birimi, haricî ekran kartları kadar performanslı olamamaktadır. Dolayısıyla hem işlemci hem ekran kartı görevi gören işlemciler, yüksek grafik performansı isteyen uygulamalarda tıkanacak veya yeterli performansı gösteremeyeceklerdir. Güncel AMD işlemcilerde sonda ''G'', Intel işlemciler de ise ''K'' ve herhangi bir harf barındırmayan işlemcilerde dahilî grafik işlem birimi var demektir. Grafik işlem birimi ihtiva eden işlemcilerle birlikte haricî ekran kartı da kullanılabilmektedir.

Ekran kartlarındaki bellek (GB) ve bellek arayüzü (bit) gibi değerler neyi ifade eder?

Sistemde RAM olduğu gibi ekran kartlarında da RAM bulunmaktadır ve bunlara kısaca VRAM denilmektedir. Ekran kartları işlem yaparken kendi hafızalarını da kullanırlar. Ekran kartına binen yük arttıkça ihtiyaç duyacağı hafıza boyutu da artar. Örneğin; bir bilgisayar oyunu 4K çözünürlükte 7 GB VRAM kullanırken, 8K çözünürlükte 11 GB VRAM kullanabilir. Eğer VRAM yetersiz kalırsa ekran kartı gereken performansı gösteremez. Bellek arayüzü, yani ''bit'' ise grafik işlemci ile bellekler arasındaki yol genişliğini ifade eder. 256 bit, 128 bitten daha geniş olduğu için trafik daha az olacaktır. Ancak burada en önemli detay, ekran kartın mimarisidir. Zira 11 GB ve 356 bit değerine sahip GTX 1080 Ti ekran kartı, 8 GB ve 256 bit değerine sahip RTX 3070'den daha düşük performans sergilemektedir.

Nvidia ve AMD ekran kartları arasındaki temel farklılıklar nelerdir?

Dünyada iki büyük grafik işlemci üreten firma vardır: AMD ve akabinde kurulan Nvidia. Yakın zamanda bu mücadeleye Intel de eklendi. Her iki firma da aynı amaca hizmet eden ürünler imal etseler de temel birkaç farklılıklar vardır. Bunlar tamamen isimlendirmeyle alakalıdır. Bir ekran kartında eğer GT, GTX, RTX, Geforce gibi kısaltmalar varsa o kart Nvidia'ya, ''RX'' ve Radeon gibi bir kısatlma varsa AMD'ye ait olduğunu gösterir.

Madem AMD ve Nvidia ekran kartı üretiyor, neden piyasada Asus, MSI, Gigabyte, Palit gibi ekran kartı markaları görüyoruz?

Ekran kartını üreten firmalar Nvidia ve AMD'dir ancak Asus, MSI, Gigabyte, Palit, Sapphire, EVGA, Zotac vb. markalar AMD ve Nvıdıa'nın ürettiği grafik işlemcileri özel olarak tasarlamaktadırlar. Burada fan sayısı, ekran kartının frekansı ve soğutma performansı tamamen onu yeniden ele alan bu özel firmalara bağlı olarak değişkenlik gösterebilmektedir. Daha basit bir ifadeyle, bu markalar, Nvidia ve AMD'den toplu olarak ekran kartı alıp özel olarak tasarlamaktadır. Mesela yukarıdaki fotoğrafta Nvidia'nın kendi soğutma bloğuna sahip ekran kartını ve bir de Asus'a ait bir ekran kartını görüyorsunuz. Görünüş olarak farklı olsalar da aslında her ikisinin de içinde aynı ekran kartı bulunmaktadır.

Nvidia kartlarda son zamanlarda gördüğümüz ''RTX'' nedir? GTX'e ne oldu?

GTX kartların yerini yavaş yavaş RTX aldı diyebiliriz. RTX, ''Ray Tracing'' yani ''ışın izleme'' teknolojisini ihtiva eden kartlara verilen isimdir. Nvidia'ya ait bu teknoloji, bilgisayar oyunlarında yansımaları gerçeğe en yakın olacak şekilde çizer. AMD'de de aynı teknolojiyi daha farklı bir biçimde kullanmaktadır. ''RTX'' ibareli ekran kartlarında tensör çekirdekleri vardır ve çok daha iyi bir şekilde ışın izleme teknolojisini kullanabilmektedirler. GTX serideki bazı kartlarda yazılımsal olarak sunulsa da tensör çekirdeği ihtiva etmedikleri için RTX seri kartlar kadar iyi bir ışın izleme performansı sunamamaktadırlar. RTX serisi, 2000 seri kartlarla birlikte başlamıştır.

Son zamanlarda sıkça gördüğümüz ''DLSS'' nedir?

DLSS, tamamen oyunlarda FPS'yi artırmak üzere Nvidia tarafından çıkartılmış bir teknolojidir. Ekran kartı, görüntüyü çok daha düşük çözünürlükte ele alarak yapay zekâ yardımıyla işleyip daha yüksek çözünürlükte ekrana sunmaktadır. Böylece DLSS'in açık olduğu bir oyunda FPS artış göstermektedir. Quality, Performance, Balanced, Ultra Performance gibi modları olsa da DLSS'in aktif edilmesi görüntü kalitesini az da olsa bozmaktadır. ''Quality'' modu görüntüyü en az bozan moddur. Ancak FPS'nin çok fazla artmasını istiyorsanız görüntü kalitesinden taviz vererek ''Ultra Performance'' modunu tercih edebilirsiniz.

Masaüstü bilgisayarlardaki ekran kartlarıyla dizüstü bilgisayarlardaki ekran kartları yapı olarak birbirlerinden farklı mı?

Masaüstü ekran kartlarıyla dizüstü bilgisayarlardaki ekran kartları arasında birtakım farklılıklar vardır. Masaüstü ekran kartları, çok daha fazla güç çekebilen ve dolayısıyla daha fazla ısındığı için daha yüksek soğutma sistemiyle imal edilirler. Ancak her ikisinde bulunan ekran kartları aynı isimle adlandırılır. Mesela masaüstü bilgisayarda RTX 3080 bulunurken, dizüstü bilgisayarda da RTX 3080 isminde ekran kartı bulunabilir. Ancak masaüstü bilgisayardaki RTX 3080 ekran kartı, ortalama 320W iken dizüstü bilgisayarlardaki RTX 3080 en fazla 165W TDP değerine sahiptir. Dizüstü bilgisayarlardaki ekran kartları ''mobil'' olarak adlandırılır ve daha az güç çekmelerinin nedeni ise dizüstü bilgisayarların ince bir kasada çok iyi bir biçimde soğutulamamasından kaynaklıdır. Dizüstü bilgisayarlardaki mobil ekran kartları, daha az güç çektiği için masaüstü versiyonlarına göre daha düşük bir performans sergilemektedirler.

Ekran kartları üzerindeki fan sayısı, kartın gücüne teşkil eden bir örnek midir?

Son yıllarda sıvı soğutmalı ekran kartları da piyasaya çıkmıştır. Ancak bir ekran kartında 3 fan bulunması, 2 fanlı ekran kartlarından daha performanslı olacağı hatta daha iyi soğutulacağı anlamına gelmez. Örneğin; 3 fanlı Asus ROG Strix RTX 2060, çift fanlı Asus DUAL RTX 2080 Super'dan daha düşük performansa sahiptir. Genelde ekran kartı firmalarının üst düzey kartlarında 3 fan kullanılır. Dolayısıyla üzerlerindeki fan hatta ısı borusu sayısı, performansı hakkında bilgi vermez.

Bir ekran kartın performanslı ve günümüz tüm oyunlarını oynatabilecek güce sahip olup olmadığını nasıl anlayabiliriz?

Bunun için ekran kartının frekansına, bellek arayüzü değerine, bellek miktarına bakmak yeterli sonuç vermez. Her şeyden önemlisi ekran kartın mimarisidir. Yıllar geçtikçe daha performanslı kartlar üretilmektedir. Mesela Nvidia tarafında RTX 2000 serisi kartlar arasındaki en performanslı kart olan RTX 2080 Ti, 3000 serisindeki RTX 3070'e denk bir karttır. Halefi RTX 3080 Ti'dan daha düşük bir performansa sahiptir. Dolayısıyla ekran kartı alırken uzun vadede kullanabilmek için yeni nesil bir ekran kartı satın almakta fayda vardır.

Güncel Nvidia ve AMD ekran kartların sınıflandırılması

Giriş seviye

• GT 1030 ve tüm ''GT'' serili ekran kartları
• MX 230, 250, 330 (Sadece laptoplarda bulunmakta)

Orta seviye

• GTX 1650, 1650 Super, 1650 Ti / RX 550, 560, 570, 580
• GTX 1660, 1660 Super, 1660 Ti / RX 5500, 5500 XT
• RTX 3050, RTX 3050 Ti (Şu anlık sadece laptoplarda bulunmakta)
• RTX 2060, 2060 Super / RX 5600 XT, 5700 XT
• RTX 3060, 3060 Ti / RX 6600, 6600 XT

Üst seviye

• RTX 2070, 2070 Super
• RTX 2080, 2080 Super, 2080 Ti
• RTX 3070, 3070 Ti / RX 6700 XT
• RTX 3080, 3080 Ti / RX 6800, 6800 XT
• RTX 3090 / RX 6900 XT
• RTX Titan ve Quadro

Yukarıdaki kartlarda ''GTX'' ve ''RTX'' yazanlar Nvidia'ya, ''RX'' yazanlar ise AMD'ye ait. Aynı zamanda Nvidia model ekran kartlara denk gelen AMD kartları aynı satırda yazdım.

Bütün oyunları akıcı bir biçimde oynayabilmek için hangi ekran kartına ihtiyacım var?

Öncelikle en güncel olanı almanızı tavsiye ediyorum. Bu da Nvidia tarafında RTX 3000 serisine, AMD tarafın da ise RX 6000 serisine tekabül etmektedir.

Eğer FHD yani 1080p'de oyun deneyimi yaşamak ve bütün oyunları yüksek ayarlarda akıcı bir biçimde oynamak istiyorsanız RTX 3060 ve 3060 Ti alabilirsiniz. AMD tarafın da ise RX 6600 XT ideal bir seçim olacaktır.

Eğer oyunları 2K yani 1440p çözünürlükte yüksek ayarlarda akıcı biçimde oynamak istiyorsanız Nvidia tarafında RTX 3070, 3070 Ti, 3080, 3080 Ti ideal bir seçim olacaktır. AMD tarafın da ise RX 6700 XT, 6800, 6800 XT'yi tercih edebilirsiniz.

4K yani 2160p deneyimi yaşamak istiyorsanız RTX 3080 Ti, 3090; AMD tarafın da ise RX 6800 XT ve 6900 XT'yi tercih edebilirsiniz. Ancak RTX 3090 sadece oyun için fiyat/performans değildir. Zira oldukça pahalı bir karttır ve daha çok iş amaçlı optimize edilmiştir. Lakin bazı oyunları 4K'da RTX 3060 Ti, 3070, 3080; RX 6700 XT, 6800 gibi kartlarla da oynayabilirsiniz.

Yakın zamanda incelemesini yapacağım Asus ROG Strix RTX 3080 ve Gigabyte AORUS Master RTX 3070 kartların oyun performansına da değineceğim ve sonuçları sizlerle paylaşacağım.

Son zamanlarda Nvidia kartlarda gördüğümüz ''LHR'' ibaresi nedir?

LHR (Lower Hash Rate), ekran kartın kazım performansının düşürüldüğü kartlar için kullanılan bir ibaredir. Malumunuz kripto para değer kazanınca ekran kartlarına olan talep attı. Bu da piyasada ekran kartı sayısında düşüş yaşanmasından fiyatların pahalanmasına kadar varan sonuçlar yarattı. Nvidia, bu duruma bir çare bulabilmek için bazı kartları ''LHR'' olarak optimize etti. Bu kartların mining yani kazım performansı yarıya düşürüldüğü için kripto para üreticilerin ilgisinden uzaklaşıp oyuncuların ve iş dünyasının ihtiyaçlarının karşılanmasına zemin hazırladı. LHR kartlarla LHR olmayan kartlar arasında sadece kazım performansı yönünde fark bulunmaktadır. Kartların oyun ve diğer uygulamalardaki performansları aynıdır.