Bilgisayarların İçindeki Sır Perdesini Aralayalım

Size uzun uzun formüller elektronik terimler kullanmadan basitçe bilgisayarların işleyişini anlatmaya çalışacağım.

İnsanoğlu önce elektriği keşfeder, sonra elektriği belli metotlarla programlayarak terbiye etmeyi öğrenir. Mesela "karanlık olduğunda ışık yansın gibi" işte o zaman elektronik kavramı hayatımıza girer.

Evimizdeki akıllı TV'ler çamaşır makineleri akıllı telefonlar aslında hepsi birer bilgisayardır denebilir. Bunlar belli başlı işler için programlanmıştır.

Programlama nedir?

Burada aklıma gelen en güzel örnek çamaşır makineleridir. Çamaşır makinesinin içinde bir çip vardır ve önceden programlanmış sabit bilgiler içerir.

Komutlar kabaca şöyle işler

• Su al
• Yeteri kadar dolmadıysa tekrar al
• Suyun sıcaklığını ayarlanan seviyeye ayarla
• Yeterli sıcaklık olduysa moturu 10 tur sağa çevir
• Durduğunda 10 tur sola çevir
• Durulama komutu geliyor suyu tahliye et

Kabaca bu şekilde çipindeki komutları işler bunların dışına çıkarak kendi kendine yeni komut yürütemez. ( Ancak bazı çamaşır makineleri yürüyebilir 🤣 )

Peki nedir bu bilgisayarın içindeki malzemeler?

Aslında bir oda büyüklüğünde bilgisayarın atalarından bahsetmeyeceğim. Zaman içerisinde transistör keşfedilir ve bu sayede mesela atarilerin içinde var olan çipler üretilmeye başlanır.

İlk başlarda her şey bu çiplerin içindedir CPU da Ram de Ekran kartı da ses kartı da hepsi tek bir çipin içine konumlandırılmıştır.

İlk çiplerden:

Ancak zamanla bu birimler o kadar geliştirilir ki artık hepsi kendi başına bir çip haline getirilmeye başlanır.

Ekran kartı o kadar karmaşık hesaplar yapabilir oldu ki artık ayrı bir kart oldu ve ses kartı da işlemciden ayrıldı. Ses çipinin ayrılmasının en büyük sebeplerinden biri gittikçe karmaşıklaşan çip yapıları seste elektronik cızırtılar ve gürültü yapmaya başlamıştı. Ses kartını uzağa konumlandırılarak sorunu çözdüler.

Ve günümüz bilgisayarları ortaya çıktı. Bilgisayarlar sabit programlı çipler yerine artık bizimde programlayabildiğimiz ya da hazır üretilmiş programları kullanabildiğimiz bir cihaz haline geldi.

İşlemci (CPU) +Ram + Sabit disk nasıl çalışır.

İşlemci temelde verilen komutları sırayla işleyen birimdir. Yani çamaşır makinesi örneğini hatırlayın evet bu kadar basit değil ama kabaca sırayla komutları işler.

İnsandan örnek vermek gerekirse mesela beynimiz (işlemci) ve önümüzde bir kullan at kağıtlar (ram) var ve aynı zamanda bir de ajandamız(sabit disk) olsun.

Sırasıyla şunlar bizden istendi.

• 2 ile 2'yi topla
• 3 ile 2'yi çarp
• Çıkan iki sonucu topla
• Çıkan sonucu kalıcı olarak kaydet

Bizde sırasıyla yapalım

• 2 ile 2'yi beyinde (CPU) topla sonuç 4 kullan at kağıda yaz (RAM)
• 3 ile 2'yi çarp (CPU) sonuç 6 kullan at kağıda yaz (RAM)
• Çıkan iki sonucu topla

İşte burada bir duralım bunları toplamak için önceki sonuçları hatırlamamız lazım bunu bizde yapan hafızadır. hafızamız daha 5 dakika önce yaptıklarımızı bize hatırlatır ki bu akıl yürütebilmemiz için bir gerekliliktir.

Bilgisayarlarda ise bu sonuçlar geçici süreliğine RAM de tutulur İşlemci lazım olduğunda RAM den bunları ister. Bu da bizim örnekte sayfaya yazdığımız sonuç kayıtlarıdır.

İşlemci sonucu buldu ve bunu kaydetmemiz istendi o kağıtlar kullan at kağıtlardı bunları hiç unutmamak üzere nereye yazalım?

Ajandaya yazalım ki bir daha aradığımızda orda bulalım işte Sabit disk burada devreye girer. Cihazın elektriği kesilse de kaydedilen veriler orada saklanır.

Bios çipi neye yarar.

Bir çok elektronik aletin ayrıca bios çipleri olur. Burada cihazı kapatıp açtığımızda tekrar işlevleri parçaları hatırlatılır. Çünkü elektrik yokken cihaz her şeyi unutur.

Mesela yine insandan örnek verelim;

Sabah uyandınız ve hiç bir şey hatırlamıyorsunuz. Eliniz var ayağınız var ama ne işe yarıyor unuttunuz. Sanal bir bios çipimiz olduğunu farz edelim o bize tek tek adın şu, soyadın bu, elin şu işe yarar, burnun koklar, ayağın yürür ve koşar gibi her sabah size tekrar hatırlatıyor. İşte bios'un görevi de budur.

Umarım telefonun bilgisayarın TV'lerin o içeride dönen karmaşık dünyasını sizlere biraz olsun anlatabilmişimdir.

Anlattığım şeyler cihazları elbette tam olarak açıklamaz ama hiç bilmeyen insanlar için biraz da olsa fikir verir olduğunu düşündüm.

Saygılarımla.