Çirkinlik bir algı meselesi midir?

Hayır, değildir. Güzellik ve çirkinlik nesnel bir gerçekliktir. Güzellik algısı farklılığı, güzelliği göreceli kılmaz. Birinin Monica Bellucci’ye çirkin demesi, Lizzie Velasquez’e güzel demesi güzelliğin göreceli olduğu anlamına gelmez; o kişinin gördüğünü anlayamadığı, vizyonsuz birisi olduğu anlamına gelir. Güzellik algısı görecelidir ama bu durum birisi hakkında yapılan güzel nitelemesini göreceli kılmaz çünkü güzellik algımıza uyan herkesi beğenmeyiz ve uymayan insanları da beğenebiliyoruz. Çünkü algıya uyan herkes aynı görünmez; her fiziksel özelliğin herkeste duruşu farklıdır. Algıya uyan herkes aynı yüz ve fiziğe sahip değil. Güzellik algısının da nesnel bir kısmı vardır; örneğin uzun boy, renkli göz, kemersiz burun, dolgun dudak, pürüzsüz cilt, parlak saç nesnel güzellik algısıdır. Ama meselâ sarı saçın güzel olup olmadığı görecelidir; birine göre en güzel saç rengiyken başkasına göre çirkin olabilir ama bu sarışın birisini beğenmeyeceği anlamına gelmez çünkü algıya uyan ve uymayan herkes farklı yüz ve bedenlere sahip. Ben meselâ kısa saç ve sarı saç beğenmeyen birisi olarak Marilyn Monroe’yi beğeniyorum. Farklı zevkler farklı beğeniler doğurmaz. Büyük çoğunluğun güzel dediği nesnel anlamda güzel kabul edilir; istisnalar kaideyi bozmaz. Bu bir kuraldır çünkü çoğunluk tamama yakındır; çoğunluk her konuda daha etkilidir. Ama çok güzel olanlar arasında kimin daha güzel olduğu bazen görecelidir. Angelina Jolie’nin güzel olduğu nesneldir ama Adriana Lima’dan daha güzel olup olmadığı görecelidir ama herkes için geçerli değil.

Son yıllarda yapılan bilimsel araştırmalar, bazı güzellik unsurlarının kültürler ve zamanlar arasında ortaklaştığını ortaya koymakta; bu da güzelliğin sadece öznel değil, aynı zamanda nesnel temellere de dayandığını göstermektedir.

Öncelikle, simetri kavramı güzelliğin nesnel doğasını anlamada önemli bir ipucudur. Yüz simetrisi, evrimsel psikolojide sağlıklı genlerin ve iyi bir bağışıklık sisteminin işareti olarak görülür. Çeşitli kültürlerde yapılan deneylerde, insanların daha simetrik yüzleri daha çekici bulduğu defalarca gösterilmiştir. Bu tercih, bireysel zevklerin ötesinde biyolojik temellere dayanmaktadır.

İkinci olarak, altın oran gibi matematiksel oranların estetik algı üzerindeki etkisi bilimsel olarak kanıtlanmıştır. Sanatta, mimaride ve doğada olduğu gibi insan yüzü ve vücudunda da belirli oranlar daha fazla beğeni toplar. Örneğin, gözler arası mesafe, burun genişliği ya da yüzün genel orantıları belirli sınırlar içinde olduğunda, insanlar bu yüzleri daha güzel olarak algılar. Bu da güzelliğin ölçülebilir ve dolayısıyla nesnel bir yönü olduğunu gösterir.

Ayrıca, yaş ve sağlık gibi faktörler de nesnel güzellik ölçütleri arasında sayılabilir. Cilt sağlığı, saç parlaklığı, dişlerin düzeni ve beyazlığı gibi fiziksel göstergeler genellikle evrensel olarak çekici bulunur çünkü bunlar sağlıklı bir bireyin işaretleridir. İnsanlar, farkında olmasalar da, evrimsel olarak sağlıklı eş adaylarını daha çekici bulmaya yönelmiştir.

Elbette bireysel ve kültürel farklıklar vardır; bazı detaylar toplumdan topluma değişiklik gösterebilir. Ancak bu değişkenlik, güzelliğin tamamen öznel olduğunu değil, öznel ve nesnel unsurların bir arada var olduğunu gösterir. Temel yapı – yani simetri, oran ve sağlık – büyük ölçüde ortak, hatta evrensel kabul edilir.

Sonuç olarak, güzellik yalnızca bireyin tercihlerine göre şekillenen soyut bir kavram değildir. Bilimsel verilere dayanan belirli ölçütler, güzelliğin önemli ölçüde nesnel olduğunu ortaya koymaktadır. Zevkler değişse de, bazı güzellik standartları insanlığın ortak algısında yerleşmiş gerçekliklerdir.