Kaynakları ile sundum size. Daha çok varda , işte.. Gerçek tarihi ne kadar biliyorsunuz. Biraz bahsedelim değil mi?

Kemalist rejimin, şapka inkılabına karşı çıkan halkı sindirmek gayesiyle Hamidiye kruvazörünü Rize’ye gönderip bombalattığına dair herhangi bir belge ve kaynak olmadığı söyleniyor.

Bu hadiseye dair “kemalist” kaynaklar ve hatta belgeler mevcuttur. Ancak olmasaydı dahi, sırf “Atma Hamidiye atma, şapka da giyeceğuz, vergi de vereceğuz” şeklinde o yörede söylenen türkü bile böyle yaygın bir rivayetin kestirilip atılmasına manidir.

Rize’nin 1925’te bombalanmasının o dönemin gazetelerinde ve yerel basınında yer almamış olması ise gayet tabiidir. Zira kemalist rejim baskıcı ve totaliter bir rejimdi. Nitekim aynı sene çıkarılan Takrir-i Sükun Kanunu ile birçok gazete kapatılmış ve birçok gazeteci de Istiklal Mahkemeleri’ne sevkedilerek ülkede terör estirilmiştir.

Birazdan da göreceğiniz üzere, dönemin Ingiliz temsilcileri, hadisenin yaşandığı günlerde birtakım bahanelerin ileri sürülerek bilgi ve haber akışında kesintiler olduğunu raporlarında kaydetmişlerdir.

Rize’nin bombalanması ile alakalı ilk kaynağımız Ortadoğu, Islam, Osmanlı ve Cumhuriyet tarihi alanlarında çalışmalar yapan ve eserler veren Gavin D. Brockett‘tir. Kanada Wilfrid Laurier Üniversitesi’nde ders veren Brockett, 1998’de uluslararası saygınlığı malum olan “Middle Eastern Studies” dergisinde neşredilen “Collective Action and the Turkish Revolution: Towards a Framework for the Social History of the Atatürk Era, 1923-38” başlıklı makalesinde, Ingiliz Konsolosluğuna dayandırdığı bir belgeyi kaynak göstererek Hamidiye zırhlısının Rize’yi bombaladığını şu sözlerle ifade eder:

“Huzursuzluk o kadar ciddiydi ki, hükümet ilgili köyleri bombalamak için Rize sahiline bir savaş gemisi gönderdi.”

Ayrıca bu belgeler haricinde başka kaynaklar da mevcuttur… Rize Tarihi araştırmacısı Süleyman Kazmaz “Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı” tarafından 1994 senesinde neşredilen kitabında bu hususla alakalı olarak şu malumatı verir:

“Bu amaçla Hamidiye zırhlısı Rize’ye gelmiş, Taşlıdere Vadisi’ne doğru top atışları yapmıştı.”

Kaynaklar

Gavin D. Brockett; Collective Action and the Turkish Revolution: Towards a Framework for the Social History of the Atatürk Era, 1923-38, Middle Eastern Studies, cild 34, sayı 4, (Ekim 1998), sayfa 53.

Ingiliz Arşivi: Foreign Office, 371/10863/E7512 Lindsay (Constantinople) to FO, 1 December, 1925.

Ingiliz Arşivi: FO 371/10863/E7918 Lindsay (Constantiniple) to FO, 15 December, 1925.
Süleyman Kazmaz, Beyazsu Köyü (Bir Köy Araştırması), Türk Halk Kültürünü Araştırma ve Tanıtma Vakfı, Ankara 1994, sayfa 114.

Saim Besbelli, “Atatürk ve Türk Denizciliği”, Atatürk Konferansları 5, (​Konferansda Sunulan Bildiriler: 1971-1972), Türk Tarih Kurumu Yayınları, 2. Baskı, Ankara 1991, sayfa 314. (Birinci Baskı: 1975)