Gündem

Deprem Sonrası Psikolojik Destek Nasıl Olmalı?

İnsanların günlük yaşamlarında sürekli olarak bir stres ve travma tehdidi mevcutken, ruh sağlığı ile ilgili durumların ortaya çıkışını ve gelişimini tanımlamak ve araştırmak son derece önemlidir. Bu kapsamda Travma Sonrası Stres Bozukluğu (TSSB), ağır travmatik olaylar yaşamış ve normal ruh haline dönmekte güçlük çeken bireylerde sıklıkla ortaya çıkan bir
ruhsal hastalık olarak tanımlanır. TSSB'ye çeşitli faktörler neden olabilse de, en olası kökenleri, bir deprem yaşamak gibi yıkıcı travmalardır. Bu açıdan bakıldığında, deprem sonrası TSSB sahibi olmanın sonuçlarını ele almak, bu bozukluğun potansiyel etkisini netleştirmek ve bu riskleri hafifletmek için yollar oluşturmak çok mühimdir. Deprem sonrası TSSB ya da psikolojik sorunlar yaşayabilecek iki kesim; depremden doğrudan etkilenen, yakınlarını ve/veya evini kaybetmiş depremzedeler ile birlikte farkında olsa da olmasa da belli bir seviyede üstlenilmiş travma geçirmekte olan, depremde dolaylı olarak etkilendiği söylenebilecek toplumsal kesimdir. Her iki kesimin de vereceği psikolojik ve ruhsal
tepkiler farklı olmakla birlikte, doğru şekilde ele alınmadığı, gerekli hassasiyet ve önemin gösterilmediği ya da tamamen göz ardı edildiği durumlarda bu tepkilerin çok daha ciddi psikolojik sorunlara yol açabileceğinin altını vurgulamak gerekir. Bu nedenle de deprem sonrası psikolojik destek, depremden dolaylı dolaysız etkilenen toplumun her bir
bireyi için kritik önem taşır.

Deprem Sonrası Travma Bozukluğu Nedir, Nasıl Anlaşılır?


Deprem sonrası TSSB, ruh sağlığı araştırmacıları için her zaman önemli bir konuşma konusu olmuştur. Deprem gibi korkunç bir olay yaşama sonucunda ortaya çıkan psikolojik bir durum olarak tanımlanan TSSB, etkilenen bireylerin sağlıklı bir yaşam sürmesini engelleyen çeşitli olumsuz belirtilerin kaynağı olabilmektedir. Bu nedenle, deprem sonrası TSSB'nin en minimal düzeyden ele alındığında şiddetli kaygı, uykusuzluk, depresyon ve kafa karışıklığı gibi semptomlardan en az birine ya da aynı anda birden fazlasına neden olduğu bilinmektedir. Deprem sonrası TSSB vakalarının çoğunda, hastalar bu tür olayları yaşadıkları için uygun bir refah düzeyini sürdüremezler ve normal aktivitelerine katılamazlar. Bununla birlikte, özellikle deprem sonrası travmalar özelinde tedavi programlarının olmaması, genellikle etkilenen bireyleri TSSB'yi kendi başlarına aşmaya zorlar ve bu da tedavi edilmeyen TSSB ile ilgili sonuçların ortaya çıkmasına neden olur. Bu nedenle, tedavi edilmemiş deprem sonrası TSSB'nin sonuçlarını tanımlamak kritik öneme sahiptir. Depremler, travmatize edici doğaları nedeniyle genellikle TSSB'nin öncelikli kaynaklarından biri haline gelir. Doğal bir afet yaşamanın özellikleri göz önüne alındığında, depremzedelerde TSSB'nin özellikleri oldukça benzersiz olabilir. Örneğin, bununla doğrudan ilgili bir kavram, deprem sonrası gelişen ancak profesyonel olarak gözetimsiz bırakılan TSSB'nin bir belirtisi olan depresyondur. Diğer bir faktör ise herhangi bir müdahale olmaksızın gerçekleşen ve iyilik halini destekleyen doğa rehabilitasyon sürecidir. Bazı araştırmacılar, depremle ilgili deneyimler sonucu gelişen TSSB'nin doğal olarak çözülebileceğini iddia ederken, bazı veriler TSSB'ye yönelik tedavinin olumsuz sonuçların hafifletilmesindeki önemine işaret etmektedir.

Deprem sonrasında ortaya çıkan psikolojik ruh halinin TSSB'ye dönüşme riskini azaltmak, depremzedeye ya da depremden dolaylı olarak etkilenen toplumsal kesime doğru bir şekilde yaklaşmak ve travma oluşumunu minimize etmek önemlidir. Uzman psikologlar tarafından hazırlanan aşağıdaki senaryolar, depremzedelerin ve genel olarak depremden etkilenen toplumun bireylerinin en sağlıklı biçimde nasıl tepkilerle karşılaşmasını gerektiğini ele almıştır. Özellikle deprem anından sonrasını takip eden ilk saatler, günler ve haftalar boyunca aşağıdaki öneri ve yaklaşımların izlenmesi, hem kısa hem uzun vadede bireyler üzerinde
olumlu etki yaratabilme potansiyeline sahiptir.

Depremden Etkilenenlere Psikolojik Olarak Nasıl Destek Olunmalı?

Depremden sonra, insanların mümkünse başkalarıyla birlikte olması gereken bir zamandır. Arkadaşlar, aile, komşular ve iş arkadaşları ile zaman geçirmek önemlidir. Başkalarıyla birlikte olmak, sıkıntı duygularını azaltmaya yardımcı olur. Ailenizi, komşularınızı, iş arkadaşlarınızı desteklemek veya kendinize bakmak olsun, bu ipucu listesindeki bazı fikirler psikolojik destek sağlamak konusunda yardımcı ve yol gösterici olabilir. Bir depremden sonra yardımcı olduğunu bildiğimiz önemli bir şey, yapılandırılmış bir rutine geri dönmek veya bir rutin geliştirmektir. Bu, karar vermeyi geliştirmeye ve insanların kendini güvende hissetmesine yardımcı olacaktır. Aşağıdaki liste, insanların deprem gibi travmatize edici ve stresli bir olaydan sonra yaşadıkları daha yaygın sorun ve endişelerden bazılarını ve onların nasıl desteklenebileceğini ya da olumsuz duygularla başa çıkmak için nasıl yardımcı olunabileceğini özetlemektedir.


Bireydeki Sorun/Tepki 1: Yüksek endişe.

Bir depremden sonra gerginlik ve kaygı yaygındır. Yetişkinler gelecekle ilgili aşırı kaygılı olabilir, uyku sorunları, konsantrasyon sorunları ve gergin hissetme gibi zorluklar yaşayabilir. Bunlara reaksiyon ise hızlı kalp atışı ve terlemeyi içerebilir.
Ne Önerebilirim: Nefes alma ve/veya diğer gevşeme becerilerini kullanmayı öğrenin.
Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Gün içerisinde daha kolay uyumanızı, konsantre olmanızı ve size enerji vermesini sağlayacak gevşeme egzersizleri ile kendinizi sakinleştirmeye zaman ayırın. Aşağıdaki nefes egzersizini, beş kez yavaşça ve günde gerektiği kadar çok deneyin:

  • Burnunuzdan yavaşça nefes alın ve “Vücudum dinginlikle doldu” derken ciğerlerinizi midenize kadar doldurun.
  • Ardından sessizce kendi kendinize, "Vücudum gerilimi salıyor." diyerek ağzınızdan yavaşça nefes verin ve ciğerlerinizi rahatça boşaltın.
  • Bunu beş kez yavaşça ve gün içinde ihtiyaç duyduğunuz kadar
    yapın.

Bireydeki Sorun/Tepki 2: Kendi tepkileriyle ilgili endişe veya utanç.

Pek çok insan bir depremden sonra korku ve endişe, konsantre olmada zorluk, nasıl tepki verdiğinden utanma ve bir şey hakkında suçlu hissetme dahil olmak üzere güçlü tepkiler verir. Deprem gibi bir olayın ardından pek çok şeyin hissedilmesi beklenen ve anlaşılır bir durumdur.

Ne Önerebilirim: Tepkilerinizi bir aile üyesi veya güvenilir bir arkadaşınızla tartışmak için iyi bir zaman bulun. Bu reaksiyonların yaygın olduğunu ve azalmalarının zaman aldığını unutmayın.
Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Gerçekte ne yapılabileceğine dair gerçekçi bir değerlendirme yaparak aşırı derecede kendini suçlamanın önüne geçin. Biriyle konuşurken doğru zamanı ve yeri bulun ve duygularınız hakkında konuşmanın uygun olup olmadığını öncesinde sorun. Kendinize duygularınızın beklendiğini ve delirmediğinizi, felakette suçlu
olmadığınızı hatırlatın. Bu duygular bir ay veya daha uzun süre devam ederse, profesyonel yardım alın.

Bireydeki Sorun/Tepki 3: Yapılması gereken görev ve sorumluluklar (örneğin barınma, yemek, sigorta için evrak işleri, temizlik, çamaşır, çocuk bakımı, ebeveynlik) nedeniyle bunalmış hissetmek.


Ne Önerebilirim: En önemli önceliklerinizin neler olduğunu belirleyin. İhtiyaçlarınızın karşılanmasına yardımcı olmak için hangi hizmetlerin şu anda mevcut olduğunu öğrenin. Görevleri yönetilebilir adımlara ayıran bir plan yapın.

Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Endişelerinizin bir listesini yapın ve önce neyin üstesinden geleceğinize karar verin. Her seferinde bir adım atın ve kendinizi her şeyi tek seferde halletmek gibi gerçekçi olmayan beklentilerin altına sokmayın. Hangi yardım kuruluş ve kurumlarının ihtiyaçlarınıza yardımcı olabileceğini ve bunlara nasıl erişeceğinizi öğrenin. Uygun olduğunda, yardım için ailenize, arkadaşlarınıza ve topluluğunuza
güvenin.

Bireydeki Sorun/Tepki 4: Tekrarlama korkusu ve artçı depremlere verilen tepkiler.

Hayatta kalanların başka bir büyük deprem olacağından korkması ve olanları hatırlatan şeylere büyük tepkiler vermesi yaygın bir
durumdur.
Ne Önerebilirim: Hatırlatıcıların insanları, yerleri, sesleri, kokuları, duyguları veya günün saatini gibi rastgele ve tahmin edilemez faktörleri içerebileceğini unutmayın. Depremin medyada yer almasının en büyük hatırlatıcılardan biri olabileceğini ve korkuları tetiklemeye devam edebileceğini unutmayın.
Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Deprem hatırlatıldığında, kendinize şöyle demeyi deneyin: "Üzgünüm çünkü bana deprem hatırlatılıyor. Artık güvendeyim ve talimimi uygulamaya devam etmem ve güvenlik planımı yerinde tutmam gerekiyor." Haber raporlarını ve görüntülerini izlemeyi kesinlikle sınırlayın ve medyadan yalnızca ihtiyacınız olan bilgileri almaya özen gösterin.

Bireydeki Sorun/Tepki 5: Dünyaya ve kendine bakışında, hayata karşı tutumunda değişiklikler.

Bir depremden sonra insanların tutumlarında güçlü değişiklikler yaygındır. Bunlar, kişinin manevi inançlarını sorgulamasını, başkalarına ve sosyal kurumlara güvenini ve kişinin kendi etkinliği ve başkalarına yardım etme konusundaki kararlılığı hakkındaki endişelerini içerebilir.
Ne Önerebilirim: Şu anda yapılması elzem olmayan, büyük yaşam değişikliklerini erteleyin - örneğin, şu anda gerekli olmayan bir şeyi sonsuza kadar değiştirmek gibi. Deprem sonrası zorluklarla baş etmenin cesaret ve etkililik duygunuzu artırdığını unutmayın. Topluluk kurtarma çabalarına dahil olun.
Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Daha yapılandırılmış bir rutine geri dönmenin karar vermeyi iyileştirmeye yardımcı olabileceğini unutmayın. Olumsuz duyguların zamanla değişebileceğini ve bunun gelecekle ilgili vermek istediğiniz kararları etkileyeceğini daima aklınızın bir köşesinde tutun. Bir deprem geçirmenin neye değer verdiğiniz ve zamanınızı nasıl harcadığınız ile aileniz, arkadaşlarınız, komşularınız ve iş arkadaşlarınızla olan ilişkileriniz üzerinde olumlu etkileri olabileceğini kendinize hatırlatın.

Bireydeki Sorun/Tepki 6: Alkol ve uyuşturucu kullanmak, kumar oynamak veya benzeri yüksek riskli, olumsuz ve bağımlılık yaratabilecek davranışlarda bulunmak.

Pek çok insan bir olaydan sonra kendini kontrolden çıkmış, korkmuş, umutsuz veya kızgın hisseder ve daha iyi hissetmek için bu davranışlara yönelebilir. Bu, özellikle önceden madde kullanımı veya bağımlılığı olan bireylerde ekstradan bir sorun olabilir.
Ne Önerebilirim: Madde kullanmanın ve bağımlılık yapıcı davranışlarda bulunmanın, olanlarla baş etmenin tehlikeli bir yolu olabileceğini anlayın. Başta Sağlık Bakanlığı’nın ALO 191 Uyuşturucu ile Mücadele Danışma ve Destek Hattı ve 115 YEDAM Danışma Hattı olmak üzere yerel ve resmi destek kurumları hakkında bilgi alın.

Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Madde kullanımının ve diğer bağımlılık yapan davranışların uyku, ilişkiler, iş ve fiziksel sağlıkla ilgili sorunlara yol açabileceğini, bunu yaparken de asıl probleminizi ve travmanızı çözmekte hiçbir etkisi olmayacağını unutmayın. En kısa sürede bağımlılık sorununuza uygun bir yardım ve destek alın.

Bireydeki Sorun/Tepki 7: Aşırı öfke.

Bir depremden sonra, özellikle haksızlık ve adaletsizlik hissedildiğinde, bir dereceye kadar öfke anlaşılabilir ve beklenebilir. Ancak aşırı öfke şiddet içeren davranışlara yol
açtığında ciddi bir soruna dönüşür.
Ne Önerebilirim: Öfkenizi, sizi incitmek yerine size yardımcı olacak şekilde yönetmenin yollarını bulun. Başkasından şiddet görüyorsanız hemen yardım ve destek isteyin, güvenli bir yer arayın, Aile ve Sosyal Hizmeti Bakanlığı’nın ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı’nı arayın.
Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Sakinleşmek, stresli durumlardan uzaklaşmak, bir arkadaşınızla sizi neyin kızdırdığı hakkında konuşmak, fiziksel egzersiz yapmak, olumlu faaliyetlerle dikkatinizi dağıtmak veya sizi kızdıran durumu çözmek için zaman ayırarak davranışınızı yönetin. Öfkeli olmanın size istediğinizi getirmeyeceğini ve önemli ilişkilere zarar verebileceğini kendinize hatırlatın.


Bireydeki Sorun/Tepki 8: Kişilerarası ilişkilerde değişimler.

İnsanlar, deprem gibi bir travma sonrası aile ve arkadaşlara karşı farklı hisler duymaya başlayabilir. Örneğin, aşırı korumacı hissedebilir ve birbirlerinin güvenliği için çok endişelenebilirler. Bir aile üyesinin veya arkadaşının tepkileri hayal kırıklığına uğrayabilir veya aileden ve arkadaşlardan uzaklaşmak isteyebilirler.
Ne Önerebilirim: İyileşme döneminde aile ve arkadaşların önemli birer destek kanalı olduğunu anlayın. İnsanların depremlerin etkilerinden farklı tepki verme biçimlerini anlamak ve tolere etmek önemlidir. Üzgün olduğunuzda veya stres altında olduğunuzda ebeveynlik veya diğer günlük aktiviteler konusunda yardım için diğer aile üyelerine güvenin.
Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Sırf başkasına yük olabileceğinizi düşündüğünüz için destek aramaktan vazgeçmeyin. Çoğu insan, başkalarından iyi destek alarak depremlerden sonra daha iyi durumda olur. Sadece tavsiye vermek veya onları geçiştirmeye çalışmak yerine arkadaşlarınıza, ailenize ve komşularınıza nasıl olduklarını sormaktan korkmayın. Onları anladığınızı bilmelerini sağlayın ve destekleyici bir kulak vererek yardım eli uzatın. Aileniz ve arkadaşlarınızla herkesin nasıl olduğu hakkında konuşarak daha fazla zaman geçirin. "Biliyorsun, yaşadıklarımız göz önüne alındığında, birbirimize karşı huysuz olmamız tamamen normal. Bence bunu harika bir şekilde hallediyoruz. Birbirimize sahip olmamız iyi
bir şey," en yakınlarınızla çatışma yaşadığınızda kurabileceğiniz örnek cümlelerden biri olabilir.

Bireydeki Sorun/Tepki 9: Uyku problemleri.

Uyku sorunları depremden sonra sıkça görülür. İnsanlar güvenlikleri, mal mülkleri, evleri ve gelecekteki yaşamları hakkında endişelenirken gerilebilir. Bu, uykuya dalmayı zorlaştırabilir ve gece boyunca sık sık uyanmalara neden olabilir.

Ne Önerebilirim: İyi bir uyku rutini izlediğinizden emin olun.

Hangi Tavsiyelerde Bulunmalıyım: Aile olarak hep birlikte tamamlamanız gereken şeylerden oluşan bir görev listesi yapın. Bu listenin gerçekçi olduğundan, ailenizin üyeleri tarafından kabul edildiğinden ve sorumlulukların eşit bir şekilde yerine getirildiğinden emin olun. Her gün aynı saatte uyumaya çalışın. Akşamları kafeinli içecekler içmeyin. Alkol tüketimini azaltın. Gündüz egzersizini artırın. Yatmadan önce rahatlayın, uykudan en az bir saat öncesinde sosyal medya ve televizyon takibini bırakın. Gündüz şekerlemelerini 15 dakika ile sınırlayın ve saat 16:00'dan sonra şekerleme yapmayın.

Deprem Sonrası Kaygı, Endişe ve Travmada Psikologlar Nasıl Yardımcı Olabilir?


İnsanlar, deprem gibi yaşamsal bir tehdit aldıklarında korku ve panik belirtileri gösterir ve yaşamsal tehlike bir an için ortadan kalksa bile bu yoğun korku ve kontrol kaybı, sonrasında kişinin kaygı duymasına ve kaygı belirtileri göstermesine neden olur. Deprem sonrası travma belirtileri arasında en sık görülen belirtilerden bir tanesi aşırı farkındalıktır. Örneğin kaygılı bir kişi, yemek yerken hafif bir gürültü, masanın hafifçe sallanması ve hatta bazen yakınındaki birine dokunulmasıyla yoğun bir panik duygusu yaşayabilir. Bu durumdaki birey deprem nedeniyle fiziksel bir tehdit aldığı için vücudu hala uyanıktır ve bu nedenle dış uyaranlara karşı aşırı hassasiyet gösterir. Normal şartlarda deprem gibi afetlerden sonra bu belirtilerin zamanla geçmesi beklenir, ancak belirtiler devam ederse travma sonrası stres bozukluğunun bir işareti olarak algılanabilir.

İstanbul Gelişim Üniversitesi'nden Klinik Psikolog Ünal Erdem Elli, insanların kaygı nedeniyle bazı yerlerden veya durumlardan kaçınmaya başlayabileceğine değinerek şunları söyledi: "Örneğin 1999 depreminde insanlar, depreme yataklarında yakalandıkları için çoğu kişi yatamadı ve uykusuzluk, uzun süre yataktan çıkamama ya da yatağa dahi girememe gibi sorunlar ortaya çıkmaya başladı. Başka bir kişi herhangi bir binaya girme konusunda sorun yaşayabilir ve bu, iş hayatında veya günlük yaşamda ciddi sorunlara neden olmaya başlar. Anksiyete tepkileri yoğun ve uzun sürüyorsa psikolojik veya psikiyatrik yardım da gerektirir. Yaygın tepkilerden biri, tehlike anını deprem anı gibi yeniden yaşamaktır. Örneğin kişi uykuya dalmadan önce deprem anı tekrar gözüne gelebilir ve korku duygusunu yeniden yaşayabilir. Bu, travmaya verilen yaygın tepkilerden biridir."

Psikologlar, insanların travmatik olaylarla ilgili duygularını yönetmelerine yardımcı olmak için kanıta dayalı tedaviler sunarak yardımcı olabilir. Çoğu zaman araştırmalar, bunun için en uygun yöntemin terapi olduğunu kanıtlar. Bu terapiler bazen psikoterapi veya konuşma terapisi olarak da adlandırılır. Pek çok farklı terapi tarzı vardır, ancak psikolog, kişinin sorununa en iyi hitap eden ve hastanın özelliklerine ve tercihlerine en uygun olan türü seçecektir. Bazı yaygın terapi türleri bilişsel, davranışsal, bilişsel-davranışçı, kişilerarası, hümanistik, psiko-dinamik terapi stilinde olabileceği gibi, birkaç terapi stilinin birleşiminde de meydana gelebilir.

Terapi bir birey, çiftler, aile veya başka bir grup için olabilir. Bazı psikologlar, araştırmaların ağrı, kaygı ve ruh hali bozuklukları da dahil olmak üzere çok çeşitli koşullar için etkili olduğu bilinen hipnoz kullanmak üzere de eğitilmiştir. Bazı koşullarda terapi ve ilaç tedavisi en iyi sonucu veren tedavi kombinasyonudur. İlaçtan yararlanan kişiler için psikologlar, genel tedavileri konusunda psikiyatristiler, ruh sağlığı bilimcileri ve çocuk doktorları ile birlikte çalışır.

Deprem Sonrası Psikolojik Destek Nasıl Olmalı?

Kaynaklar & Referanslar:

Deprem Sonrası Psikolojik Destek Nasıl Olmalı?
Cevapla
Üniversite Soruları Sosyal Medya Soruları İlişki Soruları