Sovyetler Birliği'nin İstihbarat Servisinin Geçmişten Günümüze Hikayesi: KGB

Herkese merhaba! Bence'me hoş geldiniz...

KGB (Komitet Gosudarstvennoy Bezopasnosti), Devlet Güvenlik Komitesi, Sovyetler Birliği'nin istihbarat ve gizli servisidir. İlk olarak 1918 yılında Çeka adıyla kurulan teşkilat pek çok kez isim değişikliğine maruz kalmış ve son olarak 13 Mart 1954'te KGB adını almıştır. Bu kısa ön bilgiyi verdikten sonra size bu teşkilattan bahsedeceğim zira dönem filmleri olsun ya da yaşanmış olaylar olsun KGB çoğumuzun kulağına aşina gelir. Özellikle soğuk savaş döneminde CIA ile girilen soğuk savaşa girmiyorum bile... O halde gelin bu karanlık ve güçlü gizli servisin dünden bugüne kadar ki hikayesini inceleyelim. Keyifli okumalar...

1-) KGB öncesi sacın üç ayağı: Cheka, OGPU ve NKVD

1917 Ekim Devrimi sonrasında, yeni kurulan SSCB’nin devlet başkanı olan Vladimir Lenin’in, toplumu kontrol etmek adına bir teşkilata ihtiyacı oldu ve bu sebepten ötürü Cheka'yı kurdu. (Rusya Terörle Mücadele ve Sabotajlara Karşı Koyma Yüksek Komiserliği)

2-) 1918-1920 Rusya İç Savaşı sırasında Cheka, bir çok kişiyi tutuklamış, kamplara göndermiş ve infaz etmiştir.

Cheka gizli servisi savaş döneminde tıpkı kendisinden sonra gelen Rus istihbarat servislerinin de yaptığı gibi korkunç metotları uyguladı. Tıpkı suçlunun/esirin hücresinde ense köküne tek kurşun sıkarak infaz etmek gibi.

3-) 1923 yılında CHEKA, Sovyetler Birliği Halk Komiserleri Konseyi adı altında OGPU adı altında yenilenmiştir.

OGPU, Sovyet tarihinde pek rastlanmayan, kitlesel tasfiyeler ve milyonlarca etnik azınlığın sürgüne gönderilmesi gibi ciddi olaylar yaşanmayan bir süreç geçirmiştir. Sadece kötü şöhretiyle meşhur Sovyet kamplarının yani Gulag adlı kampların oluşumuna liderlik etmiştir.

4-) CHEKA ve OGPU’nun kurucusu olan Dzerzhinsky, 1926 yılında solcuları Merkezi Komite’ye ihbar etmesinin ardından kalp krizi geçirerek hayatını kaybetmiştir. Bunun üzerine OGPU, normal görevlerinin (sabotajcıları yok etmenin yanı sıra) Rus Ortodoks Kilisesi dahil olmak üzere bir çok dini organizasyona baskı uygulamıştır.

NKVD, kendisinden önceki servislere göre bizzat Stalin'in emrinde kurulan bir gizli servistir. NKVD'nin kuruluşu Stalin'in Komünist Parti üst düzey yöneticilerini tasfiye etmek ve halka korku salmak maksadıyla düzenlediği Sergei Kirov cinayeti ile aynı zamanlara denk gelir. Bunun üzerine NKVD bu cinayetle bağlantısı olan 1000 kişiyi kurşuna dizerek infaz etmiştir.

5-) NKVD, 1934-1946 yılları arasında milyonlarca insanı tutuklamış ve kurşuna dizmiştir. Geniş SSCB toprakları üzerinde etnik nüfusların yerlerini değiştirmiştir.

NKVD öyle bir teşkilattır ki başkanı olsanız bile dikenin üstündesinizdir neden diye soracak olursanız; üst düzey başkanlardan olan Genrikh Yagoda 1938, Nikolai Yezhov ise 1940 yılında tutuklanarak infaz edildi. Hatta Stalin öldükten sonra da 1953 yılında Lavrenty Beria’nın başına da aynı şey geldi ve tutuklanıp kurşuna dizildi.

6-) KGB’nin ortaya çıkışı

İkinci Dünya Savaşı'nın bitmesinden sonraki dönemde, infaz edilmeden önce Lavrenty Beria, farklı adlar ve organizasyon yapıları ile bir bakıma değişken bir dönem geçiren Sovyet güvenlik sistemine liderlik etti. O dönemki organizasyon genelde MGB adıyla bazen de NKGB olarak tanındı. Son olarak 13 Mart 1954 tarihinde KGB adını aldı ve o o şöhret burada doğmuş oldu.

7-) Batı’da korkunç bir şöhreti olmasına rağmen KGB, esasen SSCB ve doğu blokunun siyasi politikalarını kontrol altında tutmakla görevliydi. Ayrıca Batı Avrupa’da askeri casusluk konusunda da oldukça başarılıdır.

Rus casusluk faaliyetlerinin zirve yaptığı dönem; SSCB’nin kendi nükleer silahlarını geliştirmek üzere batılı bilim insanlarını rüşvetle satın aldığı, İkinci Dünya Savaşı'nın bitiminden sonraki dönemdir. Bu dönemde soğuk savaşın temelleri atılmıştır.

8-) KGB’nin en büyük başarılarından bazıları; Macaristan devrimi, Prag ve Çekoslovakya baharının bastırılmasıdır. Ek olarak 70’lerin sonlarında Afganistan’da komünist yönetimi iktidara taşıyabilmiş olmasıdır.

Size istihbarati faaliyetlerle ilgili bir şey söyleyeyim. Genelde büyük istihbarati faaliyetler üçüncü dünya ülkelerinde döner. Mesela CIA ve KGB, Angola ve Nikaragua gibi genellikle üçüncü dünya ülkelerinde; ajanlar, ikili ajanlar, propaganda, dezenformasyon, gizli silah satışları, seçimlere müdahaleler ile dolar ve ruble dolu bavulların değiş tokuşu gibi olayların yer aldığı bir tilki kovalamaca oyununa katılmışlardır adeta. Nerelerde nelerin olduğu uzun yıllar gün yüzüne çıkmayabilir hatta belki hiçbir zaman haberimiz olmaz. CIA ve KGB arasında ki bu oyunda bir çok casus hayatını kaybetmiştir. Şu anki Rus hükümeti ise KGB arşivlerini açmayı düşünmemektedir.

9-) KGB’nin muhalifleri bastırmadaki tutumunu hükümet politikası ve devlet güvenlik komitesi belirler.

Yukarıda da bahsettiğimiz gibi KGB o dönem içerisinde yeteri kadar korkulan ve kendi içerisinde katı kuralları olan bir istihbarat teşkilatıdır. Tamamıyla devlete bağlıdır.

10-) 80’li yılların sonlarında, kısmi felaketle sonuçlanan Afganistan savaşı ve gitgide daha maliyetli hale gelen Birleşik Devletler ile olan silah yarışı sonucunda Sovyetler, artan enflasyon, etnik azınlıklarla yaşanan sorunlar ve üretimin azalması sonucu çatlaklar vermeye başlamıştır.

Dönem devlet başkanı Mikhail Gorbachev erkenden ekonomi ve siyasetin yeniden yapılanmasını düzenleyen ‘‘perestroika’’ ve muhaliflere karşı açıklık politikası olan ‘‘glasnost’’ hamlelerini başlattı. Bu hareket halkı rahatlatırken ayrıcalıklara alışmış olan Sovyet bürokratlarını tabiri caizse delirtti.

11-) Bilindiği üzere KGB bu hamlelere karşı çıktı ve KGB’nin başkanı Vladimir Kryuchkov’un, Gorbachev’i istediği aday lehine istifa etmesi için verdiği ikna çabaları boşa çıkınca bir suikast ekibini devreye soktu.

Tanklarla gelen suikast ekibi Moskova'da ki parlamento binasına baskın yaptı ancak SSCB başkanı Boris Yeltsin’in büyük cesaretle direnmesi nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanarak son bulmuştur.

12-) Yaklaşık dört ay sonra, SSCB güney ve doğu sınırı boyunca uzanan ülkelere bağımsızlık verdi ve diğer Sovyet hükümet kuruluşları ile KGB’yi de resmi olarak tasfiye etti.

KGB gibi servisler asla yok olmazlar sadece kılık değiştirirler. Bu her istihbarat kurumu için geçerli aslında. Günümüzdeki Rusya iki güvenlik teşkilatının yönetimi altındadır diyebiliriz mesela. Bunlardan birisi KGB sonrası bir oluşum olan FSB (Rusya Federasyonu Federal Güvenlik Servisi), bir diğeri ise SVR (Rusya Federasyonu Dış İstihbarat Servisi)’dir. Bu iki istihbarat servisi CIA ve FBI kurumlarının muadilidir diyebilirim.

Bu bence’de bir döneme damga vurmuş olan bir gizli servisten bahsettim. Birazda olsa bilgilendirebilmişsem ne mutlu. Buraya kadar okuyan arkadaşlar için teşekkür ederim. İstihbarat hava gibidir, varlığını anlayamazsın ama yokluğu öldürür.

Başka bir bence’de görüşmek üzere, esen kalın… :)